پروژه‌های پرهزینه محمد بن‌سلمان در حالی با کمبود منابع مالی مواجه شده‌اند که جنگ منطقه‌ای، کاهش درآمدهای نفتی و افزایش هزینه‌های دفاعی، فشار بر اقتصاد عربستان را افزایش داده است.
جنگ منطقه‌ای حالا علاوه بر میدان نظامی، اقتصاد عربستان را نیز تحت فشار قرار داده است؛ کاهش سپرده‌های بانکی، افزایش هزینه تأمین پول، کسری بودجه و دشوارتر شدن تأمین مالی پروژه‌های بزرگ، برنامه اقتصادی محمد بن‌سلمان را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.همزمان، حملات نیروهای مسلح یمن و اختلال در مسیرهای تجاری منطقه، نگرانی‌ها درباره آینده اقتصاد غیرنفتی این کشور را افزایش داده است.به گزارش دیشب خبرگزاری آمریکایی بلومبرگ، بانک‌های عربستان با کمبود فزاینده منابع مالی روبه‌رو هستند. کاهش سپرده‌های دولتی و عقب‌نشینی بانک‌های اماراتی از بازار وام‌دهی بین‌بانکی عربستان، تأمین منابع مالی را دشوارتر و هزینه دریافت وام را بیشتر کرده است.طبق داده‌های بانک مرکزی عربستان، تسهیلات بانکی در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶، ۲.۴ درصد افزایش یافته، اما سپرده‌ها در همین دوره ۱.۸ درصد کاهش داشته‌اند. بخش مهمی از این کاهش به برداشت سپرده‌های نهادهای دولتی مربوط بوده است.ژان میشل صلیبا، اقتصاددان ارشد منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در بانک آمریکا، می‌گوید سرایت کمبود نقدینگی از امارات و کاهش سریع فعالیت‌های اقتصادی عربستان در پی جنگ، فشار زیادی بر منابع مالی این کشور وارد کرده است.تیم کالین، کارشناس مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس در واشنگتن نیز هشدار داده است که ادامه این وضعیت می‌تواند روند پرداخت وام را کند کرده و شرکت‌های خصوصی و نهادهای دولتی را به بازنگری یا تعویق پروژه‌های خود وادار کند.
کسری بودجه و استقراض میلیاردی برای نجات پروژه‌ها
مشکلات بانکی تنها بخشی از فشار اقتصادی بر عربستان است. دولت این کشور همزمان با افزایش هزینه‌های دفاعی و زیرساختی و کاهش درآمدهای نفتی، با کسری بودجه بیشتری روبه‌رو شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ریاض پیش‌بینی کسری بودجه سال ۲۰۲۶ را به ۴.۹ درصد تولید ناخالص داخلی افزایش داده است.از سوی دیگر، نیاز مالی عربستان در سال جاری حدود ۲۱۷ میلیارد ریال، معادل نزدیک به ۵۸ میلیارد دلار، برآورد شده و گزارش‌ها از تلاش ریاض برای دریافت دست‌کم ۸ میلیارد دلار وام جدید حکایت دارند.پیش‌بینی رشد اقتصادی این کشور نیز با تغییر قابل توجهی روبه‌رو شده است. طبق گزارش‌های منتشرشده، برآورد دولت از رشد اقتصادی ۴.۶ درصدی به انقباض ۳.۶ درصدی تغییر کرده است؛ موضوعی که نشان‌دهنده شدت فشارهای اقتصادی بر ریاض است.
تنگه هرمز و حملات یمن؛ دو مسیر فشار بر اقتصاد سعودی
در کنار مشکلات مالی، اختلال در مسیرهای دریایی منطقه نیز اقتصاد عربستان را تهدید می‌کند. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت و تجارت جهانی است و هرگونه اختلال در تردد کشتی‌ها از این آبراه می‌تواند صادرات نفت، تجارت خارجی و تأمین کالاهای مورد نیاز منطقه را با مشکل مواجه کند.صندوق بین‌المللی پول نیز در ارزیابی خود درباره اقتصاد عربستان، اختلال در عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را از خطرهای مهم برای تجارت و فعالیت اقتصادی این کشور دانسته است. هرچند ریاض با استفاده از خط لوله شرق به غرب بخشی از صادرات نفت خود را به دریای سرخ منتقل می‌کند، این مسیر جایگزین نمی‌تواند تمام پیامدهای بحران را جبران کند.در همین حال، بلومبرگ حملات تقریباً روزانه نیروهای مسلح یمن را از عوامل افزایش فشار بر فعالیت‌های اقتصادی عربستان دانسته است. این حملات با ایجاد اختلال در سفرها، رفت‌وآمد مدیران شرکت‌ها و برگزاری رویدادهای تجاری، فضای سرمایه‌گذاری و جذب قراردادهای جدید را تحت تأثیر قرار داده است.
هزینه جنگ برای شهروندان سعودی
پیامد این شرایط فقط به دولت و بانک‌های عربستان محدود نمی‌شود. وقتی بانک‌ها منابع کمتری برای وام‌دهی داشته باشند و هزینه تسهیلات افزایش یابد، شرکت‌ها نیز برای توسعه فعالیت‌های خود با مشکلات بیشتری روبه‌رو می‌شوند. این وضعیت می‌تواند اجرای پروژه‌ها را کند کرده و فرصت‌های شغلی در بخش‌هایی مانند گردشگری، ساخت‌وساز و خدمات را کاهش دهد.همچنین اختلال در مسیرهای تجاری و افزایش هزینه واردات، در صورت تداوم، می‌تواند قیمت کالاها و خدمات را افزایش دهد و فشار بیشتری بر هزینه‌های خانوارهای سعودی وارد کند. به این ترتیب، شهروندان نیز بخشی از هزینه‌های اقتصادی جنگ را در زندگی روزمره خود احساس می‌کنند.
چشم‌انداز ۲۰۳۰ زیر سایه جنگ
مونیکا مالک، اقتصاددان ارشد بانک تجاری ابوظبی معتقد است افزایش هزینه تأمین مالی، تقاضای بالای وام برای اجرای پروژه‌ها و نااطمینانی‌های سیاسی و امنیتی منطقه، موانع بیشتری بر سر راه اقتصاد غیرنفتی عربستان ایجاد خواهد کرد.این شرایط برنامه موسوم به چشم‌انداز ۲۰۳۰ را که با هدف کاهش وابستگی عربستان به نفت و تبدیل ریاض به قطب جهانی گردشگری و سرمایه‌گذاری دنبال می‌شود، با دشواری بیشتری مواجه کرده است.عربستان اکنون با مجموعه‌ای از مشکلات شامل افزایش کسری بودجه، هزینه‌های دفاعی، کمبود منابع بانکی و اختلال در مسیرهای تجاری روبه‌روست؛ شرایطی که نشان می‌دهد تحقق پروژه‌های پرهزینه بن‌سلمان بیش از گذشته به تحولات جنگی و امنیتی منطقه گره خورده است.