نشست «شب کتاب و سینما» امروز سه‌شنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۵ با اجرای شهاب دارابیان برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در ابتدای این نشست بهروز شعیبی مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران و دبیر چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران با اشاره به انتشار ۱۲ عنوان کتاب در این مجموعه گفت: این اتفاق بسیار مهمی است چراکه ما معمولاً فیلم می‌سازیم و نخستین محل الهام و تکیه‌گاه ما برای انتقال یک احساس به تصویر کلمه است. بنابراین باید از کلمه الهام بگیریم و به همین دلیل ناچاریم در حرفه خود اهل مطالعه و کتاب‌خوان باشیم.
او ادامه داد: در طول سال‌های فعالیت انجمن یکی از دغدغه‌های اصلی ما کتاب، سینما و کتاب‌های مرتبط با فیلم کوتاه بوده است. خوشبختانه کتاب‌های خوبی منتشر شده‌اند اما به این نتیجه رسیدیم که باید کارگروهی تشکیل دهیم و جریانی مستمر در حوزه کتاب راه بیندازیم.
شعیبی با اشاره به انتشار ۱۲ عنوان کتاب در سال جاری اظهار کرد: این کتاب‌ها را بسیار دوست داریم همان‌طور که فیلم‌هایمان را دوست داریم، به کتاب‌هایمان نیز علاقه‌مندیم. تا زمانی که تصویر وجود دارد، کتاب نیز اهمیت خود را حفظ می‌کند. هر دو موجوداتی زنده‌اند که حیاتشان پس از تولید و تألیف، تازه در جامعه آغاز می‌شود.
در ادامه مهرزاد دانش عضو شورای انتشارات انجمن سینمای جوانان ایران درباره رویکرد این مجموعه در انتخاب و انتشار کتاب‌ها گفت: اعتقاد اعضای شورای پژوهشی و نشر انجمن بر این محور استوار است که فیلم‌ساز حوزه فیلم کوتاه در کنار تمام تجربه‌هایی که در مسیر عملی فیلم‌سازی کسب می‌کند، به مطالعه نیز نیاز دارد.
وی افزود: مطالعه کتاب بهترین مسیر برای دستیابی فیلم‌ساز به دانش و آگاهی است. اعضای شورا اتفاق‌نظر داشتند که طرح‌ها و کتاب‌های انتخاب‌شده باید عمدتاً بر اساس نیازسنجی حوزه فیلم کوتاه باشند و مجموعه‌ای متنوع از کتاب‌ها را در زمینه تولید، اقتباس، تکنیک و اندیشه در اختیار فیلم‌سازان قرار دهند.
دانش ادامه داد: خوشبختانه آثار خوبی در این زمینه شناسایی شدند که از میان آن‌ها ۱۲ عنوان به مرحله انتشار رسیدند. این کتاب‌ها تنوع موضوعی مناسبی دارند و از ژانر وحشت و ژانرهای ترکیبی تا مستند کوتاه، فیلم‌برداری، هزینه تولید و داستان در فیلم کوتاه را در بر می‌گیرند. تلاش کردیم مجموعه‌ای فراهم کنیم که برای طیف متنوعی از فیلم‌سازان مفید باشد.
این عضو شورای انتشارات انجمن با تأکید بر تمرکز این مجموعه بر سینمای کوتاه، درباره جایگاه پژوهش و انتشار کتاب در این حوزه گفت: به نظر من فیلم کوتاه ظرفیت بالندگی بیشتری دارد درحالی‌که سینمای بلند گاهی دچار کلیشه‌ها و قالب‌های کهنه شده است. انتشار کتاب در این زمینه نویدبخش آن است که بتوانیم آثار بیشتر، مهم‌تر و بالنده‌تری را به چاپ برسانیم.
در بخش دیگری از نشست علی روحانی عضو هیئت علمی دانشگاه درباره کتاب «ژانرهای ترکیبی» که اثری از او در این مجموعه منتشر شده است، گفت: به سفارش انجمن یکی از موضوعات پیشنهادی حوزه ژانرهای ترکیبی بود؛ حوزه‌ای که در جهان نیز موضوعی نسبتاً جدید به شمار می‌رود. انتشار کتابی در این زمینه با تمرکز بر فیلم کوتاه، برای نخستین بار صورت گرفته است و امیدوارم بتواند به مخاطبان کمک کند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی دستیابی به فرم‌های تازه از مسیر مطالعه، اظهار کرد: در نهایت رسیدن به یک فرم تازه باید از دل مطالعه اتفاق بیفتد. جوانان در این فضا حضور دارند و باید توجه کنیم که در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که سینما بیش از آنکه ذوق‌محور باشد، دانش‌محور است.
روحانی ادامه داد: سینما در جهان به سمت دانش‌محوری حرکت کرده است. منظور از دانش صرفاً علوم فیزیک و شیمی نیست، بلکه آگاهی از اطلاعات و دانش مرتبط با این رشته است. اینترنت و دانشگاه‌ها نیز دسترسی به دانش سینما را در جهان گسترش داده‌اند. بنابراین ما به اطلاعاتی نیاز داریم که بتوانیم با کمک آن‌ها فیلم بسازیم چراکه در غیر این صورت فیلم‌ساز با محدودیت مواجه می‌شود. مطالعه این کتاب‌ها می‌تواند به تربیت فیلم‌سازان توانمند و کشف فرم‌های تازه کمک کند.
در ادامه این نشست سعید پوراسماعیلی فیلم‌بردار درباره چگونگی پیوند ذهن فیلم‌ساز با کتاب و نقش منابع مکتوب در آموزش سینما گفت: امیدواریم کتاب‌ها یک گام جلوتر از فیلم‌سازان جوان باشند. امروز دسترسی‌ها و اطلاعات بهروز شده‌اند اما آنچه هنرجویان به آن دسترسی پیدا می‌کنند، لزوماً برای تبدیل‌شدن به الگو کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، مجموعه تجربه‌های دیگر فیلم‌سازان است که کتاب‌ها آن‌ها را گردآوری، صورت‌بندی و دسته‌بندی می‌کنند تا امکان آموزش فراهم شود.
وی تأکید کرد: با این‌حال برای خلق اثر باید یک گام جلوتر حرکت کرد چراکه فیلم‌سازان جوان در مرزها و افق‌های تازه سینما حرکت می‌کنند.
پوراسماعیلی مطرح کرد: سینما دیگر صرفاً تجربه‌ای نیست که بتوان آن را با حضور در صحنه فیلم‌برداری و مشاهده آموخت بلکه پایه و اساس آن بر دانش شکل می‌گیرد. اگر بخواهیم به یک هنرمند برجسته تبدیل شویم به تلاش بیشتری نیاز داریم.
آرش رصافی نویسنده کتاب «رباعی و سینما» با اشاره به انتشار ویراست سوم این کتاب گفت: حدود ۲۰ سال از تألیف این کتاب می‌گذرد و آن روز هرگز فکر نمی‌کردم که به چاپ و ویراست سوم برسد. در آن زمان برایم اهمیت داشت که مسائل ساختاری فیلم کوتاه بتوانند مستقل از فیلم بلند مطرح شوند چراکه فیلم کوتاه عرصه‌ای مستقل را می‌طلبد.
وی افزود: ۲۰ سال پیش هیچ منبعی در این زمینه وجود نداشت اما امروز خوشحالم که به همت انتشارات انجمن سینمای جوانان ایران و انتشار مجموعه کتاب‌هایی درباره فیلم کوتاه دغدغه‌های آن روز به بدیهیاتی در این حوزه تبدیل شده‌اند. عنوان «رباعی و سینما» نیز با توجه به شباهت و نسبتی که میان مثنوی و رباعی در حوزه شعر وجود دارد، انتخاب شد. در اینجا نیز این ایده مطرح بود که فیلم کوتاه مانند یک رباعی می‌تواند اثری تأثیرگذار باشد و جهانی محصور اما کامل خلق کند.
در ادامه مجید کیانیان درباره کتاب‌های جدید خود و رویکرد حاکم بر آن‌ها گفت: چند سالی است که در دانشگاه، ادبیات کلاسیک اروپا تدریس می‌کنم. شرایط به‌گونه‌ای پیش رفت که به پژوهشگر و نویسنده حوزه تئاتر تبدیل شدم. این کتاب‌ها نیز بر اساس نیازهای بازار و دانشجویان شکل گرفته‌اند و آثاری مسئله‌محور هستند که بر مبنای ضرورت‌های موجود نوشته شده‌اند.
وی همچنین با اشاره به کتاب «زبان لنزها» و کتاب «راهنمای مستند کوتاه» اظهار کرد: کتاب «راهنمای مستند کوتاه» بر اساس رفت‌وآمدها و ارتباطات من با انجمن شکل گرفت چراکه احساس می‌کردیم به منبعی در این زمینه نیاز داریم. بخش عمده منابع موجود درباره مستند، به فیلم بلند اختصاص داشتند و به فیلم کوتاه توجه چندانی نمی‌شد. از این منظر انتشار این کتاب در سال ۲۰۲۵ برایم جالب توجه بود.
سعید هاشم‌زاده نیز درباره کتاب «فیلم جستار» گفت: من در این نشست به نمایندگی از رامتین شهبازی حضور دارم. کتاب «فیلم جستار؛ نظریه و عمل» مجموعه‌ای از مقالات، ترجمه‌ها، نشست‌ها و گفت‌وگوهاست که در کنار یکدیگر گردآوری شده‌اند.
وی ادامه داد: موضوع اصلی این کتاب، فرم فیلم جستار است. اگرچه پیش از این نیز کتاب‌هایی در این زمینه منتشر شده‌اند اما فیلم جستار به‌عنوان فرمی معاصر همچنان محل مناقشه است. این کتاب می‌تواند با بررسی تاریخ، زیبایی‌شناسی و ساختارهای این فرم، زاویه دید ما را نسبت به آن گسترش دهد. همچنین ارتباط فیلم جستار با مدیوم‌های دیگر و سینمای ایران از دیگر موضوعاتی است که در این مجموعه مورد توجه قرار گرفته است.
سعید رحمانی در ادامه درباره چرایی انتشار کتاب «راه فیلم‌نامه کوتاه» گفت: از دهه ۱۹۸۰ میلادی کتاب‌های سینمایی در حوزه فیلم‌نامه‌نویسی گسترش پیدا کردند اما با وجود افزایش تعداد این کتاب‌ها در سال‌های اخیر مهارت و توانایی افراد در نگارش فیلم‌نامه رشد چشمگیری نداشته است. به نظر می‌رسد این منابع نتوانسته‌اند به‌تنهایی پاسخ‌گوی نیازهای علاقه‌مندان به فیلم‌نامه‌نویسی باشند و همچنان خلأهایی در این حوزه وجود دارد.
وی افزود: البته کتاب‌های خوب و ارزشمندی در این زمینه منتشر شده‌اند اما پیش‌فرض بسیاری از آن‌ها این است که مخاطب از پیش، فیلم‌نامه‌نویس است. درحالی‌که مراحل پیش از رسیدن به این نقطه کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. به همین دلیل تلاش کردم با تدوین کتاب «راه فیلم‌نامه کوتاه» این کمبود را برطرف کنم.
رحمانی ادامه داد: این کتاب حاصل ۲۰ سال تجربه آموزش است و تلاش کرده‌ام فصل‌های آن را متناسب با فرایند خلق اثر و نیازهای هنرمندان و تولیدکنندگان تنظیم کنم. در واقع در تدوین این اثر از تجربیات آموزشی خود بهره گرفته‌ام تا ساختار و محتوای فصل‌ها با مراحل شکل‌گیری و خلق یک اثر هنری هماهنگ باشد.
همچنین مهدی چاوش‌ور درباره کتاب «اقتباس از سینمایی از کتاب مصور» که به قلم او منتشر شده است، گفت: قدمت کامیک‌بوک‌ها از رمان به‌عنوان یک قالب ادبی بیشتر است اما با این وجود این حوزه همچنان مهجور مانده و کمتر مورد توجه قرار گرفته است. منظور از کتاب مصور هر نوع کتاب بصری است که توالی تصاویر در آن اهمیت و اولویت دارد.
وی تصریح کرد: پیشینه این نوع کتاب‌ها بسیار قدیمی‌تر از چیزی است که تصور می‌کنیم. تاریخ هنرهای بصری در ایران بیش از پنج هزار سال قدمت دارد و از آثاری همچون نقوش شهر سوخته سیستان تا نسخه‌های مصور شاهنامه طهماسبی، پرده‌های نقالی و آثار دوره قاجار را در بر می‌گیرد. همه این آثار ظرفیت اقتباس از روایت‌های بصری دوبعدی و متوالی را دارند.
چاوش‌ور در ادامه گستردگی و تنوع آثار قابل بررسی در این حوزه را از دیگر ویژگی‌های این کتاب دانست و افزود: در دو سال پس از انتشار این کتاب، حدود ۲۰ ارجاع به آن صورت گرفته است که نشان می‌دهد این اثر توانسته جایگاه مهمی در این حوزه پیدا کند و به اثری جریان‌ساز تبدیل شود.
در پایان پیمان فلاحی که کتاب «ملاقات کارگردان با فیلم‌نامه» را با همکاری سیدجواد میرهاشمی به نگارش درآورده است، ضمن قدردانی از تمامی حامیان انتشار این کتاب‌ها گفت: این کتاب نیز مانند دیگر آثار، به پیشنهاد سیدجواد میرهاشمی شکل گرفت و من در نگارش آن نقش همراه و همکار را بر عهده داشتم.
