درحالی که برآوردهای اولیه از ۳۲ میلیارد تومان خسارت، به ۲۷ ناشر و کتاب‌فروش در تهران حکایت دارد، نام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در میان هفت دستگاه مخاطب ابلاغیه بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده از جنگ دیده نمی‌شود.
سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور در ابلاغیه‌ای به تاریخ ۲۹ مهرماه، مصوبه شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا درباره بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده از جنگ تحمیلی را به هفت دستگاه اجرایی ابلاغ کرد؛ ابلاغیه‌ای که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در فهرست دستگاه‌های مخاطب آن حضور ندارد. این در حالی است که شماری از کتاب‌فروشی‌ها و دفاتر نشر در تهران در جریان جنگ آسیب دیدند و فعالان حوزه چاپ نیز از خسارت‌های گسترده به واحدهای این صنعت در سطح کشور خبر داده‌اند.
براساس گزارش منتشرشده از این ابلاغیه در رسانه‌ها، وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی، ارتباطات و فناوری اطلاعات، راه و شهرسازی، شورای عالی مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی و سازمان بورس و اوراق بهادار، هفت دستگاه مخاطب مصوبه هستند. این مصوبه در پی نامه ششم مردادماه رئیس‌جمهور و با موضوع اجرای مصوبات مرتبط با بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده از جنگ و تصمیمات شرایط اضطراری اقتصادی صادر شده است.
غیبت نام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این فهرست، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا خسارت‌های واردشده به بخش نشر در چارچوب سازوکارهای حمایتی سایر دستگاه‌ها بررسی خواهد شد یا برای این بخش باید مسیر جداگانه‌ای در نظر گرفته شود.
خسارت ۳۲ میلیارد تومانی به ناشران و کتاب‌فروشان
برآوردهای اولیه حاکی از آن است که ۲۷ ناشر و کتاب‌فروش آسیب‌دیده در تهران، در مجموع حدود ۳۲ میلیارد تومان خسارت متحمل شده‌اند. این خسارت‌ها در شرایطی به فعالان نشر وارد شده که کتاب‌فروشی‌ها و دفاتر نشر، علاوه بر نقش اقتصادی، بخشی از زیرساخت‌های عرضه و تولید فرهنگی کشور به شمار می‌روند.
با این حال، درباره وضعیت جبران این خسارت‌ها، میزان اعتبار احتمالی و زمان‌بندی حمایت‌ها، اطلاعات رسمی روشنی در دسترس نیست. همچنین مشخص نیست که آیا فهرست خسارت‌های ناشران و کتاب‌فروشان در ارزیابی‌های انجام‌شده برای بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده از جنگ، به‌طور مستقل بررسی شده است یا خیر.
اما در بخش دیگری از زنجیره نشر، چاپخانه‌ها نیز از آسیب‌های ناشی از جنگ در امان نماندند؛ براساس گزارش‌های منتشر شده ۶۱ واحد چاپی در کشور آسیب دیده‌اند و خسارت واردشده به این واحدها حدود ۶۶۰ میلیارد تومان برآورد شده است و به‌دنبال پیگیری‌های اتاق اصناف و وزارت صمت به‌نظر می‌رسد پرداخت خسارت چاپخانه‌ها توسط وزارت صمت پرداخت می‌شود، نکته‌ای که در هفته‌های آتی مشخص خواهد شد.
پیش‌تر نیز معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از تهیه گزارش‌های مربوط به خسارت‌ها و پیگیری راهکارهایی برای حمایت از فعالان حوزه چاپ خبر داده بود. در گزارش منتشرشده از نشست مدیران این معاونت با نمایندگان صنف چاپ در فروردین‌ماه، پیگیری تسهیلات دولتی، بررسی راهکارهای مرتبط با تعهدات مالیاتی و هزینه‌های انرژی و تأمین مواد اولیه ازجمله برنامه‌های در دست پیگیری عنوان شده بود. با این حال، اعلام این برنامه‌ها به‌تنهایی به معنای تصویب یا پرداخت اعتبار برای جبران همه خسارت‌های واردشده نیست.
آیا نشر در برنامه بازسازی دیده شده است؟
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور در اظهاراتی که ۲۹ مهرماه منتشر شده است، از ارزیابی خسارت‌های حدود ۱۶ حوزه آسیب‌دیده از جنگ و قرار گرفتن برنامه‌های مرتبط با بازسازی و حمایت از کسب‌وکارها در دستور کار خبر داده بود. به گفته او، بخشی از اقدامات انجام شده و ارزیابی و اجرای برخی برنامه‌ها همچنان ادامه دارد.
اکنون پرسش اصلی فعالان این بخش، چگونگی دسترسی به حمایت‌های پیش‌بینی‌شده برای بازسازی است؛ آیا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌تواند از طریق سازوکارهای موجود یا با هماهنگی سازمان برنامه و بودجه و وزارت صمت، پیگیری جبران خسارت ناشران و کتاب‌فروشان را انجام دهد؟ آیا برای این منظور اعتبار مستقلی در نظر گرفته شده است؟ و در صورت نبود ردیف مشخص، چه نهادی مسئول رسیدگی به پرونده‌های این فعالان خواهد بود؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند وضعیت حمایت از بخش‌هایی از زنجیره نشر را که در جریان جنگ آسیب دیده‌اند، روشن‌تر کند و تا زمان اعلام جزئیات رسمی درباره نحوه رسیدگی به خسارت ناشران و کتاب‌فروشان، میزان اعتبار و زمان اجرای حمایت‌ها، سرنوشت جبران خسارت این گروه همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.