یک تحلیل در واینت هشدار میدهد که توافق احتمالی آمریکا، روسیه و چین میتواند به قیمت نادیده گرفتن نگرانیهای امنیتی اسرائیل و حفظ موقعیت منطقهای ایران تمام شود.
همشهری آنلاین - گروه سیاسی: احتمال توافق ترامپ، پوتین و شی بر سر نظم جدید خاورمیانه، نگرانیهایی را درباره آینده ایران و جایگاه اسرائیل در معادلات منطقهای برانگیخته است. در فوریه ۱۹۴۵، زمانی که جنگ جهانی دوم به روزهای پایانی خود نزدیک میشد، فرانکلین روزولت رئیسجمهور آمریکا، وینستون چرچیل نخستوزیر بریتانیا و ژوزف استالین رهبر اتحاد جماهیر شوری، ۳ رهبر قدرتهای اصلی متفقین در یالتا، شهر ساحلی در شبهجزیره کریمه، گرد هم آمدند. یالتا در ادبیات روابط بینالملل به نماد تقسیم حوزههای نفوذ جهان میان قدرتهای بزرگ، پشت درهای بسته و بدون مشارکت مستقیم کشورهای کوچکتر تبدیل شده است.
رسانه اسرائیلی واینت نوشت:
این هفته در پایتختهای اروپایی، دیپلماتها بار دیگر کتابهای تاریخ را از قفسهها بیرون آوردهاند و واژهای نگرانکننده را زمزمه میکنند: «یالتا». همزمان با نهایی شدن مقدمات نشست سهجانبه واشنگتن، مسکو و پکن، رهبران اروپایی بیم دارند که نظم امنیتی پس از جنگ سرد در قاره اروپا، سرانجام به یکی از موضوعات معامله در مذاکرات آینده قدرتهای بزرگ تبدیل شود.
هرچند مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، قصد ندارد در این نشست مشخص درباره جنگ روسیه و اوکراین گفتوگو کند، نگرانی گسترده در اروپا همچنان محسوس است.
بااینحال، آنچه در پشت صحنه تحرکات دیپلماتیک جریان دارد، تصویری بهمراتب نگرانکنندهتر را پیش روی اسرائیل و کشورهای منطقه قرار میدهد.
سالها در اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس این تصور غالب وجود داشت که یک دولت سختگیر آمریکایی که آمادگی استفاده از قدرت نظامی را داشته باشد، سرانجام جمهوری اسلامی ایران را به زانو درخواهد آورد. در نگاه نخست، تیترهای خبری نیز ظاهرا این خوشبینی را تایید میکنند. سومین ناو هواپیمابر آمریکا، «یواساس تئودور روزولت»، اکنون وارد خاورمیانه شده و در کنار ۲ گروه رزمی دیگر ناوهای هواپیمابر قرار گرفته است. واشنگتن در شرایطی حضور نظامی بیسابقهای در منطقه حفظ کرده که هشدارها درباره احتمال ازسرگیری جنگ افزایش یافته است.
نیروهای ایرانی مدعی شدهاند چند نفتکش در تنگه هرمز هدف انفجار قرار گرفتهاند. تهران همچنین بارها ادعا کرده است پهپادهای شناسایی آمریکا را سرنگون کرده است. برخی از این ادعاها هنوز بهطور مستقل تایید نشدهاند، اما مقامهای آمریکایی همچنان بر تهدید استفاده از قدرت نظامی گسترده تاکید میکنند.
بااینحال، اگر به آرایش دیپلماتیک طرفها با دقت بیشتری نگاه کنیم، احتمال بسیار نگرانکنندهتری آشکار میشود. درحالیکه پنتاگون ناوهای جنگی خود را در موقعیتهای عملیاتی مستقر میکند، واشنگتن همچنان در مذاکره با تهران را باز نگه داشته است. همزمان کاخ سفید تایید کرده که ترامپ ۱۹ نوامبر در شنژن با ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ دیدار خواهد کرد. مقامهای آمریکایی میگویند جنگ ایران و همچنین کنترل تسلیحات هستهای از موضوعات مورد بحث در این نشست خواهد بود.
هیچ نشانهای وجود ندارد که رهبران ۳ قدرت بزرگ درباره توافقی بر سر آینده تهران به تفاهم رسیده باشند؛ بااینحال، صرف مطرح شدن آینده ایران در مذاکرات میان این قدرتها باید اسرائیل را نگران کند.
مسکو و پکن اهرمهای نفوذ قابل توجهی بر تهران دارند و هر ۲ انگیزههای روشنی برای استفاده از این اهرمها دارند. روسیه و ایران یک مشارکت نظامی ایجاد کردهاند که پهپادها، موشکها و شبکههای دور زدن تحریمها را دربرمیگیرد. مقامهای آمریکایی همچنین گزارش دادهاند که مسکو اطلاعاتی درباره داراییهای نظامی آمریکا در اختیار تهران قرار داده است؛ اطلاعاتی که میتواند به ایران برای هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی در منطقه کمک کند.
چین نیز همچنان خریدار اصلی نفت ایران است و خریدهای این کشور، باوجود تحریمهای بینالمللی، درآمد قابل توجهی را نصیب تهران میکند. پکن علاوه بر این، از ایران در عرصه دیپلماتیک حمایت میکند و کانالهایی در اختیار تهران قرار میدهد که از طریق آنها میتواند فشارهای اقتصادی را کاهش دهد.
هیچیک از این ۲ قدرت برای تاثیرگذاری بر محاسبات ایران نیازی به کنترل مستقیم این کشور ندارند. آنها میتوانند از روابط خود با تهران بهعنوان اهرم چانهزنی در مذاکرات با واشنگتن استفاده کنند.
برای آمریکا، چنین ترتیبی میتواند وسوسهانگیز و در عین حال خطرناک باشد. یک آتشبس دیپلماتیک موقت که قیمت جهانی نفت را تثبیت کند، مانع گرفتار شدن نیروهای آمریکایی در یک جنگ طولانی دیگر در خاورمیانه شود و به واشنگتن امکان دهد مدعی یک پیروزی تاریخی از طریق دیپلماسی مبتنی بر اعمال فشار شود، بهراحتی میتواند به رایدهندگان خسته از جنگ فروخته شود.
مهمتر از آن، واشنگتن با فشار فزایندهای برای اولویت دادن به منطقه هند و اقیانوس آرام روبهروست؛ منطقهای که بازدارندگی در برابر جاهطلبیهای چین درباره تایوان و حفظ برتری نظامی آمریکا در آن، به صرف منابع قابل توجهی نیاز دارد.
در چنین چارچوب راهبردی، کاخ سفید ممکن است یک مناقشه منجمدشده در خاورمیانه را نه شکست، بلکه نوعی ضرورت ژئوپلیتیک برای مدیریت همزمان چند بحران تلقی کند. توافقی که پرونده هستهای ایران را موقتا به حاشیه براند، به راهبردپردازان آمریکایی اجازه میدهد توجه خود را به شرق معطوف کنند؛ حتی اگر ساختار اصلی توانمندیهای تهاجمی ایران دستنخورده باقی بماند.
توافقی که با میانجیگری مسکو و پکن شکل بگیرد، لزوما زیرساخت هستهای جمهوری اسلامی را برنمیچیند یا شبکه گروههای مسلح همپیمان ایران در منطقه را تضعیف نمیکند. نه روسیه و نه چین منفعت راهبردی در شکست حکومت انقلابی تهران یا محروم شدن آن از توانایی تهدید متحدان غربی ندارند. هر ۲ قدرت خواهان جلوگیری از شکلگیری توافقی منطقهای هستند که موقعیت واشنگتن را به زیان آنها تقویت کند؛ درحالیکه خودشان اهرمهای نفوذشان بر تهران را حفظ کنند.
چنین معاملهای در چارچوب الگوی «یالتا» درباره ایران میتواند بخش عمدهای از زیرساخت راهبردی جمهوری اسلامی را حفظ کند، فشار اقتصادی بر آن را کاهش دهد و برای حاکمان ایران زمان حیاتی بخرد تا پدافند هوایی و توانمندیهای موشکی آسیبدیده خود را بازسازی کنند؛ درحالیکه واشنگتن پیروزی را اعلام میکند و توجه خود را به مناطق دیگر معطوف میسازد.
شکاف در ائتلاف آمریکا و اسرائیل
نشانههای هشداردهنده درباره احتمال ایجاد شکاف در همسویی اسرائیل و آمریکا از هماکنون قابل مشاهده است. گزارشهای اخیر احتمال دادهاند که اسرائیل، باوجود بیمیلی واشنگتن به آغاز عملیات نظامی دیگری، حملهای تازه را بدون مشارکت مستقیم آمریکا بررسی کند.
این احتمال، تنشی بنیادی را آشکار میکند: واشنگتن خواهان کنترل دامنه تشدید درگیری است، اما اورشلیم مصمم است مانع بازسازی توانمندیهای راهبردی تهران شود.
برای اسرائیل، خطر فقط این نیست که واشنگتن از آغاز عملیات نظامی دیگری خودداری کند؛ خطر اصلی آن است که دیپلماسی آمریکا در نهایت آزادی عمل اسرائیل را محدود کند، بیآنکه تهدید ایران برطرف شده باشد.
در همین حال، تحولات میدانی منطقه منتظر برگزاری نشست قدرتهای بزرگ نمیمانند.
ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی در ۱۵ نوامبر اعلام کرد ۲ پهپاد حوثیها را بر فراز منطقه مکه، ۲ پهپاد دیگر را بر فراز مدینه و ۲ موشک بالستیک را که به سمت ریاض شلیک شده بودند، رهگیری کرده است. حوثیها پیشتر هدف قرار دادن مکه را رد کرده بودند. گزارش رهگیری این حملات بار دیگر تهدید مستمر علیه امنیت عربستان از جانب درگیریهای منطقهای و گروههای مسلح مورد حمایت ایران را برجسته میکند.
در تحولی همزمان، ملک سلمان، پادشاه عربستان، وظایف فرماندهی نیروهای مشترک را نیز به رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، فیاض الرویلی، واگذار کرده است. این انتصاب در شرایطی صورت میگیرد که ریاض با پرسشی بنیادی در حوزه راهبردی روبهروست: تا چه اندازه میتواند امنیت ملی خود را به تضمینهای قدرتهای خارجی متکی کند؟
لبنان و معمای خلع سلاح حزبالله
در لبنان، مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، پیامی صریح از بیروت ارسال کرده است: در این کشور جایی برای وجود ۲ ارتش وجود ندارد و حزبالله باید داوطلبانه سلاحهای خود را به دولت لبنان تحویل دهد.
والتز همچنین خواستار حفظ قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت با اعمال اصلاحاتی در آن شده است؛ درحالیکه واشنگتن ترتیبات مربوط به دوره پس از پایان ماموریت نیروهای موقت سازمان ملل در لبنان (یونیفیل) در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ را بررسی میکند.
بااینحال، خلع سلاح حزبالله صرفا از طریق اعمال فشار سیاسی در بیروت امکانپذیر نیست. تا زمانی که تهران منابع مالی، شبکههای تسلیحاتی و نفوذ لازم برای حمایت از این سازمان را در اختیار داشته باشد، تلاشها برای برچیدن زیرساخت نظامی حزبالله همچنان در معرض بازگشت و شکست قرار خواهد داشت.
