روزشمار جنگ | روز دویست و بیست و ششم | هفت ماه و نیم پس از آغاز جنگ، معادله هزینه‌ها پیچیده‌تر از آن چیزی شده که در روزهای نخست تصور می‌شد.
روزشمار جنگ | روز دویست و بیست و ششم | هفت ماه و نیم پس از آغاز جنگ، معادله هزینه‌ها پیچیده‌تر از آن چیزی شده که در روزهای نخست تصور می‌شد. آمریکا همچنان محاصره دریایی ایران را ادامه می‌دهد و بر ابزارهای فشار اقتصادی تکیه کرده است؛ اما پیامدهای جنگ دیگر در مرزهای ایران باقی نمانده‌اند. اختلال در صادرات نفت و گاز، افزایش هزینه کشتیرانی، ناامنی فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های منطقه و فشار بر بازار جهانی سوخت، به مسائل روزمره کشورهای خلیج فارس و حتی اقتصاد آمریکا تبدیل شده‌اند.
نفت دیگر با وعده آرام نمی‌شود
رویترز در تحلیل تازه خود به تغییری معنادار در رفتار بازار نفت اشاره کرده است. وعده‌های ترامپ درباره پایان جنگ دیگر اثر سابق را ندارند. در ماه‌های نخست، سخنان رئیس‌جمهور آمریکا درباره پیشرفت مذاکرات یا بازگشایی هرمز گاهی قیمت‌ها را پایین می‌آورد، اما شکست آتش‌بس تیرماه و تداوم درگیری‌ها، اعتماد بازار به این وعده‌ها را کاهش داده است.نفت برنت همچنان بالای ۱۰۰دلار معامله می‌شود. مسئله فقط میزان نفتی نیست که از خلیج فارس خارج می‌شود. شرکت‌های حمل‌ونقل باید خطر حمله، افزایش حق بیمه و احتمال اختلال دوباره در مسیرهای دریایی را نیز در محاسبات خود وارد کنند. واشنگتن می‌تواند از عبور نفتکش‌ها سخن بگوید، اما نمی‌تواند فقط با یک وعده سیاسی، خطر جنگ را از محاسبات شرکت‌های بیمه و کشتیرانی حذف کند.
رکورد تازه در جنگ دریایی
گزارش تازه داده‌های کپلر و ویندوارد، ابعاد این نااطمینانی را روشن‌تر می‌کند. بر اساس این گزارش، از پنجم تا یازدهم اکتبر، ۱۲ کشتی تجاری در اطراف تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند؛ بالاترین آمار هفتگی گزارش شده از آغاز جنگ و حتی بیشتر از ۱۱حمله هفته نخست. تنها در روز یازدهم اکتبر، ۶شناور شامل پنج نفتکش و یک کشتی کانتینری در هرمز و نزدیکی بندر صحار عمان هدف قرار گرفتند. در طول هفته نیز حملاتی نزدیک قطر، شرق فجیره و بنادر امارات گزارش شده است. گسترش جغرافیایی ناامنی یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد؛ اینکه خطر دیگر به مسیر اصلی هرمز محدود نیست و راه‌های جایگزین نیز از آن مصون نمانده‌اند.فایننشال‌تایمز از کاهش شدید رفت‌وآمد نفتکش‌ها پس از حملات یکشنبه خبر داده است. برخی شرکت‌ها نیز ناچار شده‌اند برنامه بارگیری و مسیر حرکت شناورهای خود را تغییر دهند. قدرت نظامی ممکن است بتواند مسیر عبور را باز کند، اما تضمین امنیت پایدار کشتیرانی به چیزی فراتر از اسکورت نظامی نیاز دارد.
عربستان؛ هزینه امنیتِ از دست رفته
در عربستان نیز صورتحساب جنگ دیگر فقط نظامی نیست. واشنگتن‌پست در گزارش دیروز خود به دشواری انتخاب پیش روی ریاض پرداخته است. انتخاب بین ادامه عملیات گسترده علیه انصارالله برای کاهش تهدید یا حرکت به‌سوی راه‌حلی سیاسی که امنیت بلندمدت کشور را تأمین کند.حملات موشکی و پهپادی به فرودگاه ریاض، علاوه بر تلفات انسانی، رفت‌وآمد هوایی و تصویر عربستان به‌عنوان مقصدی امن برای سرمایه‌گذاری را تحت تأثیر قرار داده است. این مسئله برای کشوری که بخش بزرگی از برنامه توسعه خود را بر گردشگری، تجارت، جذب سرمایه و تبدیل شدن به مرکز اقتصادی منطقه بنا کرده، اهمیتی فراتر از خسارت یک حمله دارد. ائتلاف نظامی می‌تواند توان دفاعی عربستان را افزایش دهد، اما اقتصاد این کشور بیش از هر چیز به اطمینان از تکرار نشدن حملات نیاز دارد.
هزینه جنگ، بخشی از معادله مذاکره
تحولات ماه‌های اخیر نشان داده‌اند اعمال فشار بر ایران، هزینه‌هایی فراتر از اقتصاد ایران ایجاد می‌کند. بازار نفت به وعده‌های سیاسی کمتر اعتماد می‌کند، امنیت کشتیرانی با حضور ناوهای بیشتر تضمین نمی‌شود، عربستان برای ادامه برنامه‌های اقتصادی خود به ثبات نیاز دارد و آمریکا حتی در پرونده روسیه با پیامدهای بحران انرژی روبه‌رو شده است.از این منظر، مسئله ایران فقط تحمل فشار نیست. آنچه اهمیت دارد، تبدیل هزینه‌های متقابل جنگ به توافقی است که محاصره را پایان دهد، خطر حملات دوباره را کاهش دهد و امنیت رفت‌وآمد دریایی را تثبیت کند.این نشانه‌ها روشن می‌کنند جنگ را نمی‌توان فقط با محاسبه خسارت‌های وارد شده به ایران سنجید. این جنگ برای همه طرف‌ها هزینه داشته است؛ اما نکته مهم‌تر آن است که هزینه ادامه فشار نیز دیگر در اختیار یک‌طرفه واشنگتن نیست. ایران برای بهره بردن از این موقعیت، همچنان به راهی نیاز دارد که اهرم‌های بازدارندگی را به نتیجه‌ای پایدار تبدیل کند. طرف مقابل نیز برای بازگرداندن ثبات بازار انرژی، ناگزیر است فراتر از اسکورت نفتکش‌ها و وعده‌های کوتاه‌مدت بیندیشد.حالا صورتحساب جنگ روی میز همه کشورهای منطقه قرار گرفته است. آمریکا همچنان می‌تواند فشار را ادامه دهد؛ اما دیگر نمی‌تواند هزینه آن را فقط در ستون اقتصاد ایران بنویسد.