شهرکرد-ایرنا- نخبگان و مستعدان برتر چهارمحال و بختیاری در نشست هم‌اندیشی با استاندار، بر ضرورت فراهم شدن زمینه نقش‌آفرینی بیشتر نخبگان در حل مسائل استان، مشارکت در تصمیم‌سازی و تبدیل ظرفیت‌های علمی و پژوهشی به محصولات و راهکارهای اجرایی تاکید کردند.
در این نشست، از یک سو یعقوب طادی، مدیر بنیاد نخبگان چهارمحال و بختیاری، نبود اتصال مؤثر میان نخبه، مساله، صنعت و دستگاه‌های اجرایی را یکی از گلوگاه‌های اصلی چرخه نخبگانی دانست و از سوی دیگر نخبگان حاضر در نشست، از مسکن و اشتغال تا مشارکت در تصمیم‌سازی و روان‌ساری مسیر تبدیل پژوهش به محصول را به عنوان مطالبات خود مطرح کردند.
گره اصلی؛ نخبه هست، اما مسیر اثرگذاری روشن نیست
رییس بنیاد نخبگان چهارمحال و بختیاری با تشریح وضعیت چرخه نخبگانی گفت: در حوزه کشف استعداد، جذب، حمایت و شناسایی توانمندی‌های نخبگان ظرفیت مناسبی وجود دارد و بنیاد نخبگان نیز در این بخش‌ها فعالیت کرده است، اما حلقه اتصال میان نخبگان، صنعت، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی به اندازه کافی شکل نگرفته است.
یعقوب طادی افزود: حدود ۱۰ تا ۱۲ طرح نیز تاکنون به صورت فردی مورد حمایت قرار گرفته، اما برای تکمیل چرخه نخبگانی باید ارتباط میان بخش‌های مختلف این چرخه تقویت شود.
به گفته طادی، مساله اصلی در حوزه نخبگان، ضعف در تولید و آموزش نیروی متخصص نیست، بلکه ایجاد سازوکاری برای اتصال این ظرفیت به مسائل واقعی کشور است.
وی سه گلوگاه اصلی را نبود اتصال استاندارد، مشخص نبودن مسائل واقعی و نبود نهاد اتصال عنوان کرد و گفت: مسائل زیادی در صنعت، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی وجود دارد، اما بسیاری از این مسائل به شکل مشخص و قابل سنجش برای نخبگان تعریف نشده‌اند.
طادی ادامه داد: از سوی دیگر باید مشخص باشد هر نخبه در چه حوزه‌ای تخصص دارد و توان حل چه مساله‌ای را دارد تا بتوان میان ظرفیت فرد و نیاز مجموعه متقاضی ارتباط برقرار کرد.
تجربه کشورها؛ هر مدل یک نقطه قوت و یک چالش
مدیر بنیاد نخبگان چهارمحال و بختیاری با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در مدیریت سرمایه انسانی نخبه گفت: در آمریکا بخش خصوصی و سازوکار بازار نقش پررنگی در جذب نخبگان و تبدیل علم به فناوری دارد و دانشگاه‌های پژوهشی و پروژه‌های خاص نیز با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی توسعه یافته‌اند، اما وابستگی به سرمایه خصوصی و اولویت منافع اقتصادی از چالش‌های این مدل است.
وی افزود: دولت نقش اصلی را در طراحی و حمایت از چرخه نخبگانی برعهده دارد و از طریق آزمایشگاه‌های ملی، حمایت‌های مالی و برنامه‌های بازگشت نخبگان برای حفظ سرمایه انسانی تلاش می‌کند، هرچند وابستگی به دولت و احتمال خطای سیاست‌گذاری از نقاط ضعف این مدل به شمار می‌رود.
طادی ادامه داد: کشورهای اروپایی بیشتر بر شبکه‌های نهادی، انجمن‌ها و اعتماد اجتماعی تکیه دارند و شبکه‌های تحقیقاتی گسترده‌ای در آنها شکل گرفته است، اما فاصله میان پژوهش و فناوری و ضعف در ورود به فناوری‌های نوظهور از چالش‌های این مدل است و بخشی از نخبگان نیز به سمت آمریکا مهاجرت می‌کنند.
چرخه نخبگانی وجود دارد؛ حلقه اتصال ضعیف است
طادی با بیان اینکه اجزای مختلف چرخه نخبگانی در کشور وجود دارد، تصریح کرد: دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری، بنیاد نخبگان، شرکت‌های دانش‌بنیان، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی هرکدام بخشی از این چرخه را در اختیار دارند، اما نقطه اتصال میان آنها به اندازه کافی شکل نگرفته است.
وی ارتباط میان صنعت و دانشگاه را نیز یکی از حلقه‌های ضعیف این زنجیره دانست و افزود: اگر این اجزا به شکل منسجم به یکدیگر متصل شوند، ظرفیت نخبگان می‌تواند بیش از گذشته در حل مسائل و توسعه فناوری به کار گرفته شود.
نسخه جدید بنیاد؛ حرکت از حمایت فردی به حل مساله
مدیر بنیاد نخبگان چهارمحال و بختیاری درباره رویکرد جدید بنیاد ملی نخبگان گفت: حمایت فردی از نخبگان حذف نمی‌شود، اما در کنار آن، حرکت به سمت حمایت مساله‌محور و اتصال نخبگان به بانک مسائل استاندارد، صنعت و دستگاه‌های اجرایی دنبال می‌شود.
وی افزود: این رویکرد با اعلام معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری از حدود ۲ ماه پیش مورد توجه قرار گرفته و هدف آن تبدیل بنیاد نخبگان به یکی از حلقه‌های اصلی چرخه نخبگانی و دروازه ورود به اکوسیستم نوآوری است.
طادی در بخش دیگری از سخنان خود درباره ارزیابی عملکرد بنیادهای نخبگان استان‌ها نیز گفت: بنیاد نخبگان چهارمحال و بختیاری در ارزیابی انجام‌شده از نظر عملکرد در رتبه دهم کشور و از نظر سطح کیفیت در رتبه دوازدهم قرار گرفته است و باید برای ارتقای عملکرد و کیفیت فعالیت‌های بنیاد تلاش بیشتری انجام شود.
طادی ادامه داد: فناوری‌های نوظهور و بازگشت نخبگان نیز از حوزه‌های مورد توجه در این رویکرد است و باید زمینه‌ای فراهم شود تا نخبگان در فناوری‌های آینده و حوزه‌های مورد نیاز کشور فعالیت کنند.
بانک مسائل در کنار پروفایل نخبگان
طادی ایجاد یک سازوکار مشخص برای تطبیق ظرفیت نخبگان با نیازهای استان و کشور را ضروری دانست و گفت: باید پلتفرمی برای طراحی پروفایل نخبگان و استانداردسازی بانک مسائل ایجاد شود تا توانمندی‌های نخبگان با نیازهای صنعت و دستگاه‌های اجرایی تطبیق داده شود.
وی افزود: باید مشخص باشد یک نخبه چه تخصصی دارد، چه مساله‌ای وجود دارد و کدام مجموعه متقاضی حل آن مساله است؛ در این صورت امکان اتصال نخبه به مساله و صنعت به شکل هدفمند فراهم می‌شود.
به گفته طادی، در حوزه اکوسیستم دانش‌بنیان نیز برنامه‌هایی برای هدایت نخبگان به سمت تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان و فعالیت‌های فناورانه، ارزیابی سریع‌تر طرح‌ها و استقرار شرکت‌ها در پارک‌های علم و فناوری در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: پس از تولید محصول قابل آزمون، میزان نوآوری، بازار و ظرفیت رشد آن ارزیابی می‌شود تا زمینه جذب سرمایه از صندوق‌های سرمایه‌گذاری و انعقاد قراردادهای صنعتی فراهم شود.
مطالبه نخبگان؛ از حضور در جلسه تا حضور در تصمیم
اما در سوی دیگر این نشست، نخبگان بر این نکته تاکید داشتند که استفاده از ظرفیت آنان نباید به حضور در جلسه‌ها و بیان دیدگاه محدود شود.
علی نوری، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد، گفت: نخبگان باید در فرآیند شناسایی مساله، ارائه راهکار و ارزیابی اجرای تصمیمات نقش داشته باشند.
وی پیشنهاد تشکیل یک کارگروه دائمی نخبگان استان با مسوولیت مشخص و قابل پیگیری را مطرح کرد و افزود: موضوعاتی مانند مسکن، اشتغال، مهاجرت نخبگان و حمایت از آنان می‌تواند به صورت مستمر در این کارگروه دنبال شود.
نوری همچنین ایجاد «اطلس نخبگان و نیازهای تخصصی استان» را پیشنهاد کرد تا ظرفیت علمی و تخصصی نخبگان با نیازهای دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی پیوند بخورد.
وی گفت: مساله فقط داشتن شغل نیست، بلکه نخبگان باید بتوانند در حوزه تخصصی خود اثرگذار باشند و به جای اینکه تنها از نخبه خواسته شود در استان بماند، باید دلیل ماندن و زمینه اثرگذاری او نیز فراهم شود.
مسکن؛ یکی از دغدغه‌های ماندگاری نخبگان
یکی از مطالبات مشخص مطرح‌شده در نشست، موضوع مسکن نخبگان بود.
نوری با قدردانی از حمایت‌های استاندار و بنیاد نخبگان در جانمایی نخبگان در پروژه نهضت ملی مسکن موسوم به «پروژه کشاورز» گفت: این پروژه ۲۱۶ واحدی پیشرفت فیزیکی پایینی دارد و درخواست نخبگان این است که امکان جابه‌جایی آنان به پروژه ۱۴۴ واحدی مقابل این پروژه که پیشرفت بیشتری دارد، فراهم شود.
وی تاکید کرد: این موضوع برای نخبگان فقط یک مطالبه مسکن نیست، بلکه به حفظ امید نخبگانی مربوط می‌شود که شاید نهضت ملی مسکن آخرین امید آنها برای خانه‌دار شدن باشد.
پژوهش مساله‌محور؛ از ایده تا محصول
بهرام حسین‌زاده سامانی، عضو هیات علمی دانشگاه شهرکرد و عضو انجمن مدرسین ایران نیز بر ضرورت حرکت به سمت پژوهش‌های مسئله‌محور تاکید کرد.
وی گفت: پژوهش مساله‌محور می‌تواند ضمن حل یک مسئله، زمینه شکل‌گیری یک ایده و مشارکت ۶ تا ۸ دانشجوی کارشناسی ارشد و دکترا را فراهم کند و در نهایت به تولید محصول برسد.
حسین‌زاده سامانی افزود: پس از تبدیل ایده به محصول، لازم است بروکراسی اداری و موانع موجود در استان کاهش یابد تا مسیر تجاری‌سازی و بهره‌گیری از دستاوردهای پژوهشی هموار شود.
وی همچنین با اشاره به شاخص استفاده از نخبگان در مشاوره و تصمیم‌گیری گفت: لازم است ظرفیت نخبگان در ساختار مشاوره‌ای و تصمیم‌گیری استان بیشتر مورد استفاده قرار گیرد.
این عضو هیات علمی دانشگاه شهرکرد افزود: نخبگان سازندگان استان و کشور هستند و مدیران اجرایی وظیفه مدیریت و سیاست‌گذاری را بر عهده دارند؛ بنابراین میان ظرفیت علمی و نخبگانی و مدیریت اجرایی باید پیوند موثرتری شکل گیرد.
مساله‌ای فراتر از ماندن؛ امکان اثرگذاری
مجموع این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد دغدغه نخبگان چهارمحال و بختیاری تنها در ماندن یا مهاجرت خلاصه نمی‌شود؛ مسئله مهم‌تر، فراهم شدن امکان اثرگذاری است.
نخبه‌ای که تخصص او به مساله‌ای واقعی متصل شود، پژوهش او به محصول برسد، مسیر اداری برای تجاری‌سازی هموار باشد و در تصمیم‌سازی نیز جایگاه مشخصی داشته باشد، انگیزه بیشتری برای ماندن و فعالیت در استان خواهد داشت.
از همین رو پیشنهادهایی مانند ایجاد اطلس نخبگان و نیازهای تخصصی استان، تشکیل کارگروه دائمی نخبگان، ایجاد بانک مسائل و طراحی پروفایل تخصصی نخبگان، در کنار حرکت بنیاد به سمت حمایت مساله‌محور، می‌تواند حلقه اتصال میان نخبه، مساله، صنعت و دستگاه اجرایی را تقویت کند.