رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلات با اشاره به رشد روزافزون جمعیت جهان و محدودیت منابع آب و خاک، بر نقش کلیدی آبزی‌پروری، فراوری آبزیان و زیست‌فناوری دریایی به عنوان راهکار اصلی تأمین پایدار امنیت غذایی تاکید کرد.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - محمد صدیق مرتضوی، رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی ایران، با گرامیداشت این روز و اشاره به شعار «نوآوری برای تأمین غذای دنیا» اظهار کرد: امروز جهان با چالش‌های متعددی از جمله رشد پرشتاب جمعیت، فشار بر منابع حیاتی و تغییرات اقلیمی مواجه است؛ به‌طوری‌که پیش‌بینی می‌شود جمعیت جهان تا سال ۲۰۵۰ میلادی به حدود ۹ میلیارد نفر برسد و این موضوع امنیت غذایی انسان‌ها را با تهدید جدی مواجه می‌کند.
وی با استناد به گزارش‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) افزود: در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۲۳ میلیون نفر در سراسر جهان با بحران گرسنگی و سوءتغذیه دست‌وپنجه نرم می‌کردند. در چنین شرایطی، محدودیت شدید منابع آب شیرین، ضرورت حرکت به سمت آبزی‌پروری پایدار و بهره‌برداری اصولی از منابع دریایی برای تأمین پروتئین مورد نیاز جمعیت جهان را دوچندان کرده است.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی ایران با ارائه آماری از روند تولید آبزیان در جهان بیان کرد: تولید جهانی آبزیان که در فاصله سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ کمتر از ۲۰ میلیون تن بود، اکنون به نزدیک ۲۰۰ میلیون تن رسیده است و سهم آبزی‌پروری از این میزان به حدود ۵۳ درصد افزایش یافته؛ روندی که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ سهم آبزی‌پروری را به حدود ۶۵ درصد برساند.
مرتضوی با اشاره به وضعیت تولیدات شیلاتی در ایران گفت: بر اساس آمارهای سازمان شیلات ایران، سال گذشته حدود ۸۳۹ هزار تن محصول از محل صید و نزدیک به ۷۳۰ هزار تن از محل آبزی‌پروری در کشور تولید شده است که این آمار نشان‌دهنده اهمیت روزافزون آبزی‌پروری در تأمین نیاز غذایی و جبران محدودیت‌های صید طبیعی است.
وی همچنین بازار جهانی زیست‌فناوری دریایی را حوزه‌ای با ظرفیت اقتصادی قابل‌توجه دانست و اظهار کرد: این بازار با نرخ رشد سالانه ۷.۹ درصدی، در سال ۲۰۲۴ ارزشی حدود ۲۲ میلیارد دلار داشته و پیش‌بینی می‌شود ارزش آن به حدود ۱۳۲ میلیارد دلار برسد.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی ایران ادامه داد: زیست‌فناوری دریایی در دنیای امروز تنها به تولید ماهی محدود نمی‌شود، بلکه حوزه‌هایی مانند تولید واکسن، ریزجلبک‌ها، ترکیبات ارزشمند غذایی و استفاده از مواد زیستی در بسته‌بندی‌های نوین را نیز در بر می‌گیرد.
مرتضوی با تشریح رویکردهای نوآوری در صنعت غذا، سه محور اصلی این حوزه را فرآوری مواد غذایی و توسعه محصولات نوین، ایجاد ارزش افزوده و حرکت به سمت اقتصاد چرخشی و توسعه زیست‌فناوری دریایی عنوان کرد و از برنامه‌ها و مسیرهای تحقیقاتی این مؤسسه برای همگام‌سازی فعالیت‌ها با رویکردهای نوین بین‌المللی خبر داد.
از فرآوری ضایعات شیلاتی تا تولید پروبیوتیک‌های بومی
وی با اشاره به هدررفت بخش قابل‌توجهی از مواد اولیه در صنایع فرآوری شیلاتی اظهار کرد: در صنعت تولید کنسرو تن‌ماهیان حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد ماده اولیه به‌عنوان ضایعات دور ریخته می‌شود که رقم بسیار بالایی است؛ ازاین‌رو مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی برنامه‌های ویژه‌ای را برای ارزش‌آفرینی از این ضایعات و پسماندها در دستور کار قرار داده است.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی ایران با اشاره به ظرفیت گونه‌های کم‌ارزش تجاری در شمال و جنوب کشور که از ارزش پروتئینی بالایی برخوردارند، تصریح کرد: با بهینه‌سازی فرمولاسیون و فرآوری این گونه‌ها، محصولاتی مانند ناگت ماهی، برگر ماهی و سایر فرآورده‌های نوین پروتئینی طراحی و تولید شده و دانش فنی تولید این محصولات نیز به بخش خصوصی انتقال یافته است تا زمینه تأمین غذای مغذی با قیمت مناسب برای عموم مردم فراهم شود.
مرتضوی تبدیل ضایعات شیلاتی به محصولات با ارزش تجاری بالا را از دیگر دستاوردهای این مؤسسه برشمرد و افزود: تولید لیپاز، بازیابی پروتئین‌ها و مواد معدنی، تولید کود و آمینواسید از ضایعات ماهی و همچنین ساخت محصولات آرایشی و بهداشتی از جمله فعالیت‌های انجام‌شده در این زمینه است که بخشی از این محصولات به بازار عرضه شده و در برخی موارد زمینه بی‌نیازی کشور از واردات را فراهم کرده است.
وی همچنین به فعالیت مراکز تحقیقاتی شمال و جنوب کشور در زمینه استخراج ترکیبات زیست‌فعال از منابع دریایی اشاره کرد و گفت: یکی از دستاوردهای مهم این مجموعه، تولید پروبیوتیک‌های بومی با کاربردهای چندگانه است که برای پیشگیری از بیماری‌های عفونی آبزیان، بهبود کیفیت آب، تقویت سیستم ایمنی و افزایش رشد آبزیان مورد استفاده قرار می‌گیرند.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی ایران خاطرنشان کرد: تولید این پروبیوتیک‌ها وابستگی کشور به واردات را کاهش داده است و در همین راستا، دانش فنی کنسرسیوم پروبیوتیک‌های بومی برای تولید تجاری به بخش خصوصی واگذار شده تا زمینه توسعه تولید و عرضه این محصولات در مقیاس صنعتی فراهم شود.