طلا بخریم یا بیت کوین؟ مقایسه بازدهی و رشد قیمت طلا و بیت کوین در ایران و جهان طی یک دهه گذشته و بررسی تفاوت‌های این دو دارایی.
خلاصه مطلب
طلا و بیت کوین هر دو می‌توانند بخشی از یک سبد سرمایه‌گذاری باشند، اما از نظر ریسک، نوسان قیمت و سابقه عملکرد تفاوت‌های زیادی دارند. طلا دارایی شناخته‌شده‌تری است که در دوره‌های طولانی برای حفظ ارزش سرمایه به کار رفته، درحالی‌که بیت کوین با وجود عمر کوتاه‌تر، رشد قیمتی بسیار بیشتری را تجربه کرده است. بررسی قیمت‌ها از سال ۱۳۹۴ تا آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد ارزش تومانی هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۶۴ برابر و ارزش تومانی بیت کوین، بیش از ۲۳ هزار برابر شده است. البته این اختلاف به‌معنای برتری قطعی بیت کوین برای آینده نیست؛ چراکه نوسانات شدید، ریسک نگهداری و تغییرات قوانین می‌توانند روی نتیجه سرمایه‌گذاری اثر بگذارند. در نهایت، انتخاب بین طلا و بیت کوین به هدف سرمایه‌گذاری، افق زمانی و میزان ریسک‌پذیری هر فرد بستگی دارد.
مقدمه
تا زمانی که هنوز بیت کوین پا به عرصه وجود نگذاشته بود، هرکسی که می‌خواست از کاهش ارزش سرمایه خود در برابر تورم یا بحران‌های اقتصادی جلوگیری کند، به طلا پناه می‌برد. از وقتی بیت کوین ظهور کرد، یک گزینه جدید هم پیش روی سرمایه‌گذاران قرار گرفت و بنابراین، طبیعی است که این پرسش مطرح شود: طلا بخریم یا بیت کوین؟ این موضوع به‌ویژه برای ما ایرانی‌ها که در کشوری با شرایط اقتصادی ناپایدار، تحریم‌های بین‌المللی و تورم بالا زندگی می‌کنیم و هر روز شاهد تغییر نرخ دلار و قیمت طلا هستیم، اهمیت بیشتری دارد.
به همین دلیل تصمیم گرفتیم در این مقاله از مجله نوبیتکس، طلا و بیت کوین را با هم مقایسه کنیم و با بررسی ویژگی‌ها و تغییرات قیمت آن‌ها در ایران و بازارهای جهانی، ببینیم کدام‌یک می‌تواند گزینه مناسب‌تری برای سرمایه‌گذاری باشد.
طلا به‌عنوان یک دارایی امن و سنتی
معمولاً وقتی صحبت از حفظ ارزش پول می‌شود، اولین گزینه‌ای که به ذهن بسیاری از افراد می‌رسد، خرید طلا است. دلیل این موضوع در وهله اول به ویژگی‌های منحصربه‌فرد طلا برمی‌گردد. برخی از این ویژگی‌ها عبارت‌اند از:
- ذخیره ارزش: هزاران سال است که طلا در سطح جهانی به‌عنوان ابزاری برای حفظ ثروت شناخته می‌شود. از مصر باستان تا جنگ‌های جهانی و بحران‌های اقتصادی معاصر، مردم و دولت‌ها بارها برای محافظت از دارایی‌های خود به طلا روی آورده‌اند. البته این موضوع به‌معنای افزایش همیشگی قیمت طلا نیست؛ این فلز گران‌بها هم ممکن است در بعضی دوره‌ها افت قیمت داشته باشد، اما سابقه طولانی آن باعث شده است جایگاه ویژه‌ای در سبد دارایی سرمایه‌گذاران داشته باشد.
- دارایی امن: مردم و دولت‌ها معمولاً در دوره‌های بحران اقتصادی، تورم یا بی‌ثباتی بازارهای مالی بخشی از دارایی خود را به طلا تبدیل می‌کنند. طلا در بسیاری از این دوره‌ها توانسته بخشی از قدرت خرید سرمایه‌گذاران را حفظ کند. بااین‌حال، قیمت آن هم تحت‌تأثیر عواملی مثل نرخ بهره، ارزش دلار، تقاضای بانک‌های مرکزی و وضعیت اقتصاد جهانی قرار می‌گیرد.
- کمیابی و ماندگاری: یکی از ویژگی‌های مهم طلا محدودیت عرضه آن است. برخلاف پول ملی کشورها که بانک‌های مرکزی آن‌ها را به هر مقداری که دلشان بخواهد چاپ می‌کنند، منابع طلا محدود است و باید به‌صورت فیزیکی استخراج شود که به هزینه و زمان زیادی نیاز دارد. از سوی دیگر، طلا ماندگار است زیرا پوسیده نمی‌شود و به‌راحتی آسیب نمی‌بیند؛ یعنی در طول قرن‌ها بدون اینکه از ارزش آن کاسته شود باقی می‌ماند.
- نقدشوندگی: طلا در بیشتر نقاط جهان خریدار دارد و به همین دلیل می‌توان آن را نسبتاً راحت به پول نقد تبدیل کرد. در ایران نیز بازار گسترده‌ای برای خرید و فروش طلا وجود دارد.
- بدون وابستگی به ناشر: برخلاف سهام یا اوراق قرضه، طلا بدهی یک شرکت یا دولت نیست. ارزش آن به توانایی پرداخت بدهی یا عملکرد یک ناشر مشخص وابسته نیست؛ هرچند قیمتش همچنان از شرایط اقتصادی و عرضه و تقاضای بازار تأثیر می‌گیرد.
ظهور بیت کوین در فضای تحت‌سلطه طلا
برخلاف طلا، بیت کوین یک پدیده کاملاً مدرن است. عمر بیت کوین در برابر عمر هزاران‌ساله طلا هنوز به دو دهه نرسیده است؛ بااین‌حال، برای افرادی که به‌دنبال جایگزینی برای سرمایه‌گذاری‌های سنتی هستند، بیت کوین گزینه جذابی به شمار می‌رود.
برای ارزیابی اینکه آیا بیت کوین هم مانند طلا برای سرمایه‌گذاری مناسب است یا نه، باید ویژگی‌های آن را بررسی کنیم. آیا این ارز دیجیتال می‌تواند به‌عنوان یک ذخیره ارزش در نظر گرفته شود؟ برای پاسخ، بیایید همان ویژگی‌هایی را که درباره طلا بررسی کردیم، در بیت کوین هم ببینیم:
- ذخیره ارزش: بیت کوین در کمتر از دو دهه از پیدایش خود در سال ۲۰۰۹، به‌عنوان یک ذخیره ارزش پذیرفته شده است؛ تا جایی که به آن لقب «طلای دیجیتال» داده‌اند. بسیاری از سرمایه‌گذاران نهادی، مردم عادی و حتی برخی دولت‌ها به آن به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری نوین اعتماد دارند.
- دارایی امن: در دوره‌های بحران اقتصادی، نوسانات ارزی، تحریم‌های بین‌المللی و بحران‌های غیرمترقبه مثل شیوع کووید-۱۹، شاهد بودیم که مردم در سراسر جهان به‌ویژه ساکنان کشورهایی با تورم بالا ازجمله کشور ما، برای حفاظت از ارزش دارایی‌های خود به بیت کوین روی آوردند.
- کمیابی و ماندگاری: سقف عرضه بیت کوین ۲۱ میلیون واحد است. بعد از استخراج همه واحدها، دیگر هیچ بیت کوینی تولید نخواهد شد. علاوه بر آن، سختی استخراج بیت کوین به‌مرور زمان افزایش می‌یابد. به همین دلیل است که برخلاف پول فیات که بانک‌های مرکزی به‌صورت نامحدود آن را چاپ می‌کنند، بیت کوین کمیاب است و همین باعث افزایش ارزش آن در طول زمان می‌شود. از سوی دیگر، تا زمانی که بلاک چین و اینترنت وجود دارند، بیت کوین باقی خواهد ماند و چون فیزیکی نیست، هیچ‌چیز نمی‌تواند آن را نابود کند.
- نقدینگی: نقدشوندگی بیت کوین فوق‌العاده بالاست. در هر زمانی از ۲۴ساعت شبانه‌روز و در هر جایی که هستید، فقط با داشتن یک دستگاه متصل به اینترنت، می‌توانید بیت کوین را به پول نقد تبدیل کنید. همیشه هم برای آن خریدار وجود دارد؛ زیرا شما با شبکه گسترده‌ای از کاربران در سراسر جهان روبه‌رو هستید.
- بدون ریسک وابستگی به ناشر: برخلاف سهام یا اوراق بهادار، بیت کوین کاملاً غیرمتمرکز است و به هیچ شرکت، دولت یا نهادی وابسته نیست. قیمت بیت کوین صرفاً با نیروهای عرضه و تقاضا در بازارهای جهانی تعیین می‌شود.
مقایسه بیت کوین و طلا
حالا که متوجه شدیم بیت کوین و طلا در ویژگی‌های اساسی خود به هم شباهت زیادی دارند، می‌توانیم آن‌ها را با یکدیگر مقایسه کنیم.
قوانین و مقررات
در بسیاری از کشورها مردم می‌توانند طلای فیزیکی را آزادانه بخرند و بفروشند. برای مثال، ما در کشورمان خیلی راحت وارد طلافروشی می‌شویم و بعد از پرداخت مبلغ طلا آن را خریداری می‌کنیم. اگر لازم بود آن را بفروشیم، با ارائه فاکتوری که ثابت می‌کند آن قطعه طلا متعلق به ماست، این کار را انجام می‌دهیم. بااین‌حال، طلا کاملاً تحت‌نظارت دولت است و سیستم خرید و فروش آن شفاف و دقیق است. وزن، کارمزد ساخت و مالیات آن کاملاً مشخص است و طلافروشی‌ها هم باید حتماً مجوز رسمی داشته باشند.
خرید و فروش بیت کوین تقریباً راحت است و هیچ محدودیتی ندارد. با اینکه برخی کشورها آن را ممنوع اعلام کرده‌اند، هرگز نمی‌توانند جلوی خرید و فروش بیت کوین را بگیرند! چون حتی اگر صرافی‌ها را ممنوع‌الکار کنند، باز هم پلتفرم‌هایی هستند که به کاربران خدمات ارائه می‌دهند و چون بیت کوین غیرمتمرکز است، هیچ حکومتی نمی‌تواند بر آن کنترل داشته باشد. البته مقرراتی برای صرافی‌ها وجود دارد، اما خود بیت کوین از ویژگی تمرکززدایی بهره‌مند است و تراکنش‌‌های آن همتا به همتا انجام می‌شوند. بنابراین، قوانین و زیرساخت‌های نظارتی درباره آن وجود ندارد.
امنیت
خرید و فروش طلا تا زمانی که از جاهای معتبر انجام شود، امن است. برای نگهداری آن می‌توانید آن‌ها را استفاده کنید یا در صندوق امانات بانکی نگه دارید. می‌توانید برای امنیت بیشتر آن‌ها را بیمه کنید یا از بروکرها صندوق طلای غیرفیزیکی بخرید. بااین‌حال، امنیت طلا قبل از هرچیز به شیوه نگهداری شما بستگی دارد زیرا امکان سرقت، گم‌شدن و آسیب‌دیدگی آن بالاست.
امنیت بیت کوین با کدهای رمزنگاری تأمین می‌شود و با فناوری‌هایی که درحال‌حاضر داریم شکست‌ناپذیر است. بیت کوین در کیف پول‌های ارز دیجیتال ذخیره می‌شود و بنابراین، مانند طلا فیزیکی نیست که نگهداری آن دشوار باشد. بااین‌حال، این بدان معنا نیست که امنیت بیت کوین نقطه‌ضعف ندارد. اگر از کیف پول‌های نامعتبر استفاده کنید، دستگاه‌های فیزیکی شما ازجمله موبایل و رایانه امن نباشند، کلیدهای خصوصی خود را در جای امن نگه ندارید یا از راه‌حل‌های امنیتی قوی مانند احراز هویت دوعاملی (2FA) استفاده نکنید، به‌راحتی بیت کوین‌های خود را از دست خواهید داد. نگرانی عمده‌ای هم درباره امنیت بیت کوین وجود دارد و آن این است که ممکن است محاسبات کوانتومی در آینده بتوانند رمزنگاری بیت کوین را بشکنند.
کاربرد
طلا چیزی فراتر از ذخیره ارزش است. خواص فیزیکی آن ازجمله چکش‌خواری، رسانایی گرما و الکتریسیته، مقاومت دربرابر هوا، گرما، رطوبت و بسیاری از حلال‌ها باعث شده است کاربردهای زیادی داشته باشد. برای مثال می‌توان آن را در صنایع جواهرسازی، الکترونیک، پزشکی، دندانپزشکی، صنعت خودروسازی و هوافضا استفاده کرد.
درمقابل، بیت کوین ازنظر کاربرد محدود است. درحال‌حاضر فقط به‌عنوان یک دارایی پرریسک برای سرمایه‌گذاری و به‌عنوان ابزار پرداخت به کار می‌رود و در اصل برای همین منظور ساخته شده است. بااین‌حال، چون ویژگی‌های فیزیکی ندارد، به‌اندازه طلا کاربردی نیست. البته فناوری زیربنایی آن یعنی بلاکچین کاربردهای زیادی در صنایع مختلف به‌عنوان سیستم ثبت سوابق خواهد داشت. خود بیت کوین هم در بخش دیفای می‌تواند در فرایندهای وام، استقراض و سایر امور مالی غیرمتمرکز کاربرد داشته باشد. البته باید منتظر ماند تا بخش دیفای رونق بیشتری بگیرد.
عرضه
هم بیت کوین و هم طلا منابع محدودی دارند. تمام بیت کوین‌های جهان هرگز از ۲۱ میلیون واحد بیشتر نخواهد شد. این در حالی است که سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده مقدار طلای موجود را ۲۰۰٬۰۰۰ تن به‌اضافه ۵۰٬۰۰۰ تن طلای باقی‌مانده برای استخراج برآورد کرده است. فرق این دو آن است که منابع طلا را فقط به‌شکل تخمینی می‌توان محاسبه کرد اما بیت کوین به‌طور مشخص ۲۱میلیون واحد بیشتر ندارد و این در کد آن تعبیه شده است. بنابراین، عرضه بیت کوین از نظر عددی و برنامه زمانی قابل‌پیش‌بینی‌تر است؛ اما عرضه طلا کاملاً ثابت نیست و استخراج آن همچنان ادامه دارد.
نقدینگی
هم طلا و هم بیت کوین نقدشوندگی بسیار بالایی دارند. بااین‌حال، شرایطی وجود دارد که گاهی بیت کوین نقدشونده‌تر از طلاست و گاهی طلا نقدشوندگی بیشتری نسبت به بیت کوین دارد. ازنظر ساعات معامله، بازار طلا فقط در ساعات و روزهای مشخصی از هفته باز است. برای مثال شما نمی‌توانید ساعت ۲ صبح هیچ طلافروشی‌ای باز نیست که بتوانید طلا را به پول نقد تبدیل کنید. حتی فرم غیرفیزیکی طلا در کارگزاری‌ها هم در ساعات تعطیلی بورس قابل‌نقدکردن نیست. البته با روی کار آمدن طلای آنلاین و توکن‌های با پشتوانه طلا این معضل برطرف شده که در ادامه حتما آن را بررسی می‌کنیم.
در سمت مقابل اما بازار ارزهای دیجیتال غیرمتمرکز است و تا زمانی که جریان اینترنت پابرجاست، بسته نمی‌شود. بنابراین، حتی اگر چهار صبح هم تصمیم به معامله بگیرید، امکان آن برای شما وجود دارد.
نقدشوندگی طلا و بیت کوین از یک سو به حجم آن‌ها هم بستگی دارد. برای مثال، هرچقدر طلا داشته باشید ممکن است بتوانید آن‌ها را در یک روز نقد کنید. طلافروشی‌های زیادی وجود دارند که می‌توانید با ارائه فاکتور به هریک از آن‌ها طلای خود را بفروشید. این در حالی است که مقدار نقدینگی روزانه بیت کوین در صرافی‌ها محدود است. بنابراین اگر تعداد بیت کوین‌هایتان در صرافی بیشتر از حد مجاز باشد، نمی‌توانید کل آن را در یک روز نقد کنید. می‌توان گفت از این نظر طلا نقدشونده‌تر از بیت کوین است.
نوسانات قیمتی
براساس آخرین داده‌های وب‌سایت Bloomberg ICE Benchmark، قیمت بیت کوین بیش از ۴٫۵ برابر بی‌ثبات‌تر از قیمت طلا است.
قیمت بیت کوین تحت‌تأثیر رسانه‌ها، احساسات سرمایه‌گذاران، اقدامات نظارتی و جوّ بازار قرار می‌گیرد. اخبار مربوط به صنعت کریپتو می‌تواند با به‌وحشت‌انداختن سرمایه‌گذاران آن‌ها را به تصمیم‌گیری‌های شتاب‌زده وادارد و به‌سرعت قیمت بیت کوین را کاهش یا افزایش دهد. این نوسانات به‌طور کلی در طلا دیده نمی‌شود، هرچند قیمت طلا هم کاملاً ثابت نیست. برای مثال، چندی پیش در روز ۱۳ صفر شاهد بودیم که چگونه بازارهای طلا مملو از جمعیت شده بود و ملت در حال خرید طلا برای رفع نحسی این روز بودند که باعث نوسانات قیمت طلا شد!
مالیات
هرکشوری قوانین مالیاتی خود را برای طلا و بیت کوین دارد. بااین‌حال، بیت کوین در بیشتر کشورها قانون‌گذاری نشده است و به همین دلیل جزو دارایی طبقه‌بندی نمی‌شود که به آن مالیات ببندند. البته بعضی کشورها مانند آمریکا طلا را مانند یک اشیای فیزیکی کلکسیونی می‌دانند و ۲۸درصد از سود آن را به‌عنوان مالیات برمی‌دارند. این در حالی است که بیت کوین را مانند خانه یا خودرو به‌عنوان دارایی حساب می‌کنند که مالیات آن از ۵۰درصد به بالا شروع می‌شود.
در ایران نیز شرایط قانونی طی سال‌های اخیر تغییر کرده است. قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی که در سال ۱۴۰۴ به تصویب رسید، دارایی‌هایی مانند طلا، ارز و رمزدارایی‌ها را در دامنه مالیات بر عایدی سرمایه قرار می‌دهد. بااین‌حال، اجرای این مالیات به فراهم‌شدن زیرساخت‌های اجرایی و سازوکارهای پیش‌بینی‌شده در قانون وابسته است.
مزایا و معایب بیت کوین و طلا در یک نگاه
حالا بیایید برای جمع‌بندی، مزایا و معایب بیت کوین و طلا را بررسی کنیم. بعد از این بخش به‌راحتی می‌توانیم تصمیم بگیریم که بالاخره طلا بخریم یا بیت کوین.
| نوع دارایی | مزایا | معایب |
| بیت کوین | پتانسیل سودآوری آن در کوتاه‌مدت بیشتر از طلاست.نیازی به نگهداری فیزیکی ندارد. در سراسر جهان قابل‌معامله است و می‌تواند تحریم‌ها را دور بزند. خرید کسری بیت کوین تا ۱۰۰میلیون رقم اعشار دارد و بنابراین، امکان خرید کسری آن فراهم است. این باعث می‌شود برای سرمایه‌گذاران خرد مناسب باشد. | نوسانات شدید قیمتی آن ممکن است در مدت‌زمان کوتاهی ارزش سرمایه‌گذاری را کاهش دهد.نبود قوانین مشخص درباره آن، با ریسک سرمایه‌گذاری همراه است. خرید و نگهداری آن به دانش فنی نیاز دارد. ریسک هک و کلاهبرداری از صرافی‌ها (نه خود بیت کوین) می‌تواند به ازدست‌دادن بیت کوین بینجامد. |
| طلا | تاریخچه نمودار قیمت طلا طولانی است و برای تحلیل بلندمدت عالی است. عوامل مؤثر بر قیمت طلا قابل‌پیش‌بینی‌تر و شناخته‌شده‌تر هستند. نقدشوندگی بالایی دارد. نوسانات قیمت آن شدید نیست و از ثبات نسبی برخوردار است. پذیرش عمومی آن تقریباً همگانی است. در شرایط کاهش ارزش ریال، از سرمایه ما محافظت می‌کند. | نگهداری آن تا حدی دشوار است. رشد آن به‌شدت به قیمت دلار وابسته است. رشد قیمت آن در مقایسه با بیت کوین کمتر است زیرا نوسانات کمتری دارد. |
مقایسه رشد قیمت طلا و بیت کوین در ایران و جهان
برای اینکه بفهمیم طلا بخریم یا بیت کوین، باید عملکرد قیمتی این دو دارایی را هم بررسی کنیم. البته یک نکته مهم وجود دارد: قیمت طلا در ایران معمولاً با تومان سنجیده می‌شود، اما قیمت بیت کوین در بازارهای جهانی به دلار اعلام می‌شود. مقایسه رشد دلاری بیت کوین با رشد تومانی طلا تصویر دقیقی از بازده سرمایه‌گذاری برای یک ایرانی به دست نمی‌دهد.
به همین دلیل، در ادامه هم تغییرات قیمت طلای ۱۸ عیار در ایران و اونس جهانی را بررسی می‌کنیم و هم ارزش تومانی بیت کوین را با در نظر گرفتن نرخ دلار آزاد محاسبه می‌کنیم.
جدول تغییرات قیمت طلای ۱۸ عیار در ایران
جدول زیر قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار را در ابتدا و انتهای سال‌های مختلف از ۱۳۹۳ تاکنون را نشان می‌دهد. اعداد برحسب تومان هستند و برای سال ۱۴۰۵، قیمت ثبت‌شده تا ۱۹ آبان را در نظر گرفته‌ایم.
| سال | قیمت ابتدای سال | قیمت انتهای سال | میزان تغییر |
| ۱۳۹۳ | ۹۷٬۸۸۱ | ۹۶٬۴۰۵ | ۱٫۵٪- |
| ۱۳۹۴ | ۹۷٬۶۷۳ | ۱۰۳٬۴۷۰ | ۵٫۹٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۱۰۲٬۶۸۰ | ۱۱۵٬۸۹۵ | ۱۲٫۹٪+ |
| ۱۳۹۶ | ۱۱۶٬۵۶۴ | ۱۵۴٬۱۴۹ | ۳۲٫۲٪+ |
| ۱۳۹۷ | ۱۵۵٬۲۵۷ | ۴۲۹٬۸۷۰ | ۱۷۶٫۹٪+ |
| ۱۳۹۸ | ۴۲۶٬۹۰۰ | ۶۰۲٬۶۰۰ | ۴۱٫۲٪+ |
| ۱۳۹۹ | ۶۱۷٬۸۰۰ | ۱٬۰۸۵٬۵۰۰ | ۷۵٫۷٪+ |
| ۱۴۰۰ | ۱٬۰۸۳٬۰۰۰ | ۱٬۲۲۹٬۱۰۰ | ۱۳٫۵٪+ |
| ۱۴۰۱ | ۱٬۲۳۵٬۸۰۰ | ۲٬۶۴۰٬۷۰۰ | ۱۱۳٫۷٪+ |
| ۱۴۰۲ | ۲٬۶۴۰٬۷۰۰ | ۳٬۲۵۳٬۸۴۰ | ۲۳٫۲٪+ |
| ۱۴۰۳ | ۳٬۲۵۳٬۸۴۰ | ۷٬۹۷۴٬۹۸۰ | ۱۴۵٫۱٪+ |
| ۱۴۰۴ | ۷٬۹۲۸٬۸۱۰ | ۲۱٬۷۰۰٬۲۰۰ | ۱۸۱٫۳٪+ |
| ۱۴۰۵ تا ۱۹ آبان | ۱۶٬۳۵۰٬۰۰۰ | ۲۵٬۷۶۲٬۹۶۰ | ۵۷٫۶٪+ |
همانطور که می‌بینید، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در ایران طی این دوره رشد قابل‌توجهی داشته و از سال ۱۳۹۵ به بعد روند کلی صعودی بوده است. رشدهای قابل‌توجه سال‌های ۱۳۹۷، ۱۴۰۱، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نیز نشان می‌دهد که افزایش قیمت طلا در ایران فقط به تغییرات بازار جهانی وابسته نبوده و کاهش ارزش ریال نقش مهمی در آن داشته است.
جدول تغییرات قیمت جهانی اونس طلا
برای درک بهتر عملکرد طلا در بازارهای جهانی، باید قیمت اونس را هم بررسی کنیم. هر اونس تروا طلا معادل حدود ۳۱٫۱ گرم طلای خالص است. برخلاف قیمت طلای ۱۸ عیار در ایران، قیمت جهانی اونس به دلار اعلام می‌شود و مستقیماً از نرخ ارز داخلی تأثیر نمی‌گیرد.
جدول زیر میانگین سالانه قیمت هر اونس طلا را در بازار جهانی نشان می‌دهد. عدد سال ۲۰۲۶ میانگین ۱۰ ماه نخست سال است و نباید آن را با قیمت لحظه‌ای یا قیمت پایان سال اشتباه گرفت.
| سال میلادی | میانگین قیمت هر اونس طلا |
| ۲۰۱۵ | ۱٬۱۶۱ دلار |
| ۲۰۱۶ | ۱٬۲۴۹ دلار |
| ۲۰۱۷ | ۱٬۲۵۸ دلار |
| ۲۰۱۸ | ۱٬۲۶۹ دلار |
| ۲۰۱۹ | ۱٬۳۹۳ دلار |
| ۲۰۲۰ | ۱٬۷۷۰ دلار |
| ۲۰۲۱ | ۱٬۸۰۰ دلار |
| ۲۰۲۲ | ۱٬۸۰۱ دلار |
| ۲۰۲۳ | ۱٬۹۴۳ دلار |
| ۲۰۲۴ | ۲٬۳۸۸ دلار |
| ۲۰۲۵ | ۳٬۴۴۲ دلار |
| ۲۰۲۶ تا پایان اکتبر | ۴٬۵۰۷ دلار |
همانطور که در جدول بالا مشخص است، قیمت اونس جهانی طلا در این سال‌ها به طور قابل توجهی افزایش یافته و حتی در ژانویه ۲۰۲۶ از مرز ۵٬۰۰۰ دلار هم عبور کرد و به رکورد ۵٬۳۷۹ دلاری رسید. عواملی مثل خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی، نگرانی از وضعیت اقتصاد جهانی، تحولات ژئوپلیتیکی و انتظارات مربوط به نرخ بهره آمریکا در این روند نقش مهمی داشته‌اند.
جدول تغییرات قیمت بیت کوین به دلار و تومان
برای مقایسه منصفانه‌تر، در این بخش قیمت بیت کوین را در حوالی آغاز هر سال شمسی بررسی می‌کنیم. مبنا، قیمت پایانی بیت کوین در ۲۱ مارس هر سال میلادی و نرخ آغازین دلار آزاد در همان سال شمسی است و با ضرب این دو عدد، می‌توان ارزش تقریبی یک واحد بیت کوین را به تومان به دست آورد.
بنابراین، اعداد جدول قیمت قطعی قابل‌معامله در یک صرافی مشخص نیستند؛ بلکه برآوردی از ارزش تومانی بیت کوین در آغاز هر سال هستند. به همین خاطر قیمت دلار ۲۶۰ هزار تومانی که در اواسط سال ۱۴۰۵ شاهد آن بودیم در محاسبه قیمت تومانی بیت کوین در این جدول لحاظ نشده است.
| سال شمسی | قیمت بیت کوین در حوالی آغاز سال میلادی | نرخ آغازین دلار آزاد | ارزش تقریبی یک بیت کوین به تومان |
| ۱۳۹۴ | ۲۶۰ دلار | ۳٬۲۸۴ تومان | ۸۵۳٬۸۴۰ تومان |
| ۱۳۹۵ | ۴۱۱٫۶۷ دلار | ۳٬۴۶۰ تومان | ۱٬۴۲۴٬۳۷۸ تومان |
| ۱۳۹۶ | ۱٬۱۲۰٫۵۴ دلار | ۳٬۷۵۳ تومان | ۴٬۲۰۵٬۳۸۷ تومان |
| ۱۳۹۷ | ۸٬۹۲۹٫۲۸ دلار | ۵٬۰۴۹ تومان | ۴۵٬۰۸۳٬۹۳۵ تومان |
| ۱۳۹۸ | ۳٬۹۷۴٫۲۱ دلار | ۱۲٬۹۴۲ تومان | ۵۱٬۴۳۴٬۲۲۶ تومان |
| ۱۳۹۹ | ۶٬۱۸۷٫۷۸ دلار | ۱۴٬۹۰۱ تومان | ۹۲٬۲۰۴٬۱۱۰ تومان |
| ۱۴۰۰ | ۵۷٬۳۸۱٫۷۹ دلار | ۲۵٬۶۲۴ تومان | ۱٬۴۷۰٬۳۵۰٬۹۸۷ تومان |
| ۱۴۰۱ | ۴۱٬۰۴۳٫۱۴ دلار | ۲۷٬۱۱۴ تومان | ۱٬۱۱۲٬۸۴۳٬۶۹۸ تومان |
| ۱۴۰۲ | ۲۸٬۱۷۵٫۸۲ دلار | ۵۱٬۱۰۸ تومان | ۱٬۴۴۰٬۰۰۹٬۸۰۹ تومان |
| ۱۴۰۳ | ۶۵٬۴۸۵ دلار | ۶۰٬۸۳۸ تومان | ۳٬۹۸۳٬۹۷۶٬۴۳۰ تومان |
| ۱۴۰۴ | ۸۴٬۰۶۱ دلار | ۱۰۱٬۷۸۵ تومان | ۸٬۵۵۶٬۱۴۸٬۸۸۵ تومان |
| ۱۴۰۵ | ۶۸٬۹۱۰ دلار | ۱۵۸٬۷۸۰ تومان | ۱۰٬۹۴۱٬۵۲۹٬۸۰۰ تومان |
همانطور که می‌بینید، ارزش تومانی بیت کوین فقط به قیمت جهانی آن وابسته نیست. برای مثال، ممکن است قیمت بیت کوین در بازار جهانی کاهش پیدا کند، اما افزایش قیمت تتر یا دلار در بازار آزاد ایران باعث شود ارزش تومانی آن افت کمتری داشته باشد یا حتی افزایش پیدا کند. این موضوع برای سرمایه‌گذاران ایرانی اهمیت زیادی دارد؛ چون بازده واقعی آن‌ها به ترکیبی از تغییرات قیمت جهانی بیت کوین و نرخ ارز داخلی بستگی دارد.
در نهایت، از سال ۱۳۹۴ تا امروز کدام‌یک بیشتر رشد کرده است؟
برای پاسخ به این سوال، باید هم بیت کوین و هم طلا را با یک واحد پول و در یک بازه زمانی مقایسه کنیم.
در بازارهای جهانی، قیمت هر اونس طلا از حدود ۱٬۱۸۲ دلار در مارس ۲۰۱۵ به بیش از ۴٬۱۱۴ دلار در نوامبر ۲۰۲۶ رسیده است؛ یعنی حدود ۳٫۵ برابر شده است. در همین بازه، قیمت بیت کوین از حدود ۲۶۰ دلار به نزدیک ۷۵ هزار دلار افزایش پیدا کرده و حدود ۲۸۷ برابر شده است. به این ترتیب، از نظر بازده دلاری، بیت کوین عملکرد بسیار بهتری نسبت به طلا داشته است.
اما برای سرمایه‌گذار ایرانی، مقایسه تومانی اهمیت بیشتری دارد. در ابتدای سال ۱۳۹۴، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۹۷٬۶۷۳ تومان قیمت داشت و قیمت دلار در بازار آزاد نیز حدود ۳٬۳۵۵ تومان بود. امروز قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار به حدود ۲۵ میلیون و ۷۶۳ هزار تومان و نرخ دلار آزاد به حدود ۲۶۴ هزار و ۲۰۰ تومان رسیده است. بر این اساس، قیمت طلا در ایران طی این مدت حدود ۲۶۴ برابر شده است.
برای محاسبه بازده تومانی بیت کوین نیز باید قیمت دلاری آن را در نرخ دلار آزاد ضرب کنیم. به این ترتیب، ارزش یک بیت کوین در ابتدای سال ۱۳۹۴ حدود ۸۷۲ هزار تومان بود، درحالی‌که این رقم در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ به حدود ۱۹ میلیارد و ۷۴۳ میلیون تومان رسیده است؛ یعنی ارزش تومانی بیت کوین در این مدت بیش از ۲۲ هزار برابر شده است.
بنابراین، چه در بازارهای جهانی و چه در اقتصاد ایران، بیت کوین از سال ۱۳۹۴ تاکنون رشد قیمتی به‌مراتب بیشتری نسبت به طلا داشته است. البته طلا همچنان از نظر سابقه، ثبات نسبی و پذیرش عمومی جایگاه متفاوتی دارد.
بیت کوین بخریم یا طلا؟ کدام‌یک برای سرمایه‌گذاری بهتر است؟
اگر بخواهیم به میزان رشد این دو دارایی در ده‌سال گذشته توجه کنیم، قطعاً بیت کوین رشد بسیار بالاتری را نسبت به طلا تجربه کرده است. بااین‌حال، نرخ رشد دارایی نمی‌تواند تنها عامل تعیین‌کننده برای تصمیم‌گیری درباره سرمایه‌گذاری باشد.
اگر بخواهیم واقع‌بین باشیم، این پرسش از اساس نادرست است. چه دلیلی دارد که یکی از آن‌ها را انتخاب کنیم؟ اگر به اصل متنوع‌سازی پایبند باشیم و «همه تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد نگذاریم»، می‌توانیم بخشی از سرمایه خود را به بیت کوین و بخشی دیگر را به طلا اختصاص دهیم.
بااین‌حال، برخی افراد هستند که یکی از این دو را ترجیح می‌دهند. برای تصمیم‌گیری درست، بهتر است ابتدا ببینیم هدفمان از سرمایه‌گذاری چیست و در مرحله بعد، به این دقت کنیم که چه نوع شخصیتی برای سرمایه‌گذاری داریم.
هدف از سرمایه‌گذاری
اگر هدف شما انجام معاملات پرریسک ولی با سود احتمالی بیشتر است، بیت کوین به‌دلیل نوساناتی که دارد، می‌تواند گزینه بهتری برای شما باشد (هرچند تضمینی وجود ندارد). طلا هم پتانسیل سفته‌بازی را دارد اما نوسانات آن بسیار کمتر از بیت کوین است و به همین دلیل، کم‌ریسک‌تر است. درنتیجه، سود بالقوه کمتری نصیب شما می‌کند. نکته مهم دیگری هم وجود دارد و آن این است که در کشور ما اگر قیمت دلار هم بالا برود، سرمایه‌ای که روی بیت کوین گذاشته‌ایم افزایش می‌یابد!
اگر هدفتان سرمایه‌گذاری بلندمدت است، هردو می‌توانند مناسب باشند. طلا که به‌مرور زمان افزایش پیدا می‌کند و هرچه بیشتر آن را نگه دارید قیمت آن بیشتر می‌شود. به‌ویژه با تورمی که در کشورمان تجربه می‌کنیم، افزایش قیمت طلا در ایران سریع‌تر از کشورهایی مانند آمریکا است که از یک اقتصاد قدرتمند برخوردارند. بااین‌حال، بیت کوین هم با وجود نوسانات زیاد، در بلندمدت رشد بسیار زیادی داشته است. بیت کوین درعرض کمتر از دو دهه، از چند سنت به هزاران دلار رسیده است. همین چند ماه پیش بود که قیمت بیت کوین از ۱۰۰٬۰۰۰ دلار هم گذشت. بنابراین با افق زمانی بلندمدت می‌توان به بیت کوین هم امیدوار بود.
شخصیت سرمایه‌گذاری
انتخاب بین طلا و بیت کوین بعد از هدف سرمایه‌گذاری به شخصیت افراد بستگی دارد. باید به نیازها و میزان ریسک‌پذیری خود هم توجه داشته باشید. برای مثال:
- اگر محافظه‌کار هستید: بهتر است در طلا سرمایه‌گذاری کنید زیرا شخصیت شما به‌دنبال ثبات و امنیت است و نمی‌توانید ریسک زیادی بپذیرید.
- اگر ریسک‌پذیر هستید: بیت کوین برای افرادی که به‌دنبال سود بالا و تحمل ریسک‌های ناشی از نوسانات بازار بیت کوین هستند، جذاب‌تر است. بنابراین اگر شخصیت ریسک‌پذیری دارید و دنبال سرمایه‌گذاری‌های هیجان‌انگیزتری هستید، شاید بیت کوین برایتان بهتر باشد.
- اگر سرمایه اندکی دارید: بیت کوین به‌دلیل قابلیت خرید جزئی یا کسری، امکان ورود با مبالغ کم را فراهم می‌کند؛ درحالی‌که طلای فیزیکی را نمی‌توانید تکه‌تکه بخرید. البته طلای غیرفیزیکی را می‌توان با مبالغ کم خریداری کرد.
- اگر دانش فنی زیادی ندارید: ممکن است اصلاً ندانید بیت کوین چیست و درک آن برایتان دشوار باشد. حتی ممکن است ندانید چطور باید آن را خرید و نگهداری کنید. در این صورت شاید طلا برایتان گزینه مناسب‌تری باشد. خرید و نگهداری طلا نیاز به دانش خاصی ندارد و هرکسی می‌تواند به یک طلافروشی معتبر برود و طلا بخرد.
- اگر ماکسیمالیست بیت کوین هستید: اگر از طرفداران پروپاقرص بیت کوین هستید که مسلماً آن را به طلا ترجیح می‌دهید. اگر از مخالفان سرسخت آن هستید و مانند وارن بافت، سرمایه‌گذار افسانه‌ای، فقط چیزی را که درک می‌کنید می‌خرید، طلا به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری سنتی گزینه مناسب‌تری برای شماست.
تأثیر شرایط اقتصادی ایران
درکنار دو عامل بالا، شرایط اقتصادی ایران را هم نباید نادیده گرفت. اقتصاد کشور ما به‌ویژه در سال‌های اخیر با چالش‌هایی نظیر تورم مهارنشدنی، تحریم‌های بین‌المللی و نوسانات ارزی مواجه بوده است؛ شرایطی که بر هر دو دارایی اثر گذاشته است. هم طلا و هم بیت کوین رشد قابل‌قبولی در سال گذشته داشتند، اما این رشد عمدتاً واکنشی به تورم داخلی بوده است. بااین‌حال، بیت کوین، باتوجه‌به ماهیت غیرمتمرکز خود، فرصتی برای دور زدن تحریم‌ها و کسب سود بالا در کشورمان فراهم کرد. به‌طوری‌که بسیاری از افراد برای انتقال دارایی‌های خود به خارج از کشور یا سرمایه‌گذاری در بازارهای جهانی بیت کوین را ترجیح دادند زیرا این کار با طلا عملاً ممکن نبود.
آیا بیت کوین می‌تواند جایگزین طلا شود؟
طلا یک ذخیره ارزش شناخته‌شده است و هزاران سال قدمت دارد. سرمایه‌گذاران و بانک‌های مرکزی در سطح جهانی همواره ذخیره طلا دارند. واقعیت این است که انسان بدون طلا نمی‌تواند زندگی کند اما اگر بیت کوین همین فردا برای همیشه ناپدید شود، خلل چندانی در زندگی انسان‌ها به وجود نمی‌آید. بنابراین بعید است بیت کوین بتواند به‌طور کامل جایگزین طلا شود.
اولین جهش در قیمت بیت کوین نسبت به طلا در دسامبر ۲۰۱۷ اتفاق افتاد؛ اما پس از آن درعرض یک‌سال ارزش نسبی آن هفت‌برابر شد. سه سال بعد، ارزش بیت کوین نسبت به طلا ۱۵ برابر افزایش پیدا کرد اما باز هم به یک‌سوم ارزش نسبی خود سقوط کرد. بنابراین، ارزش بیت کوین در مقایسه با طلا نوسانی و غیرخطی است. بر اساس این داده‌ها، طلا در مقایسه با بیت کوین ذخیره ارزش مطمئن‌تری به نظر می‌رسد و بعید است که این ارز دیجیتال بتواند جای آن را بگیرد. بااین‌حال، فراموش نکنیم که محبوبیت بیت کوین سال‌به‌سال درحال افزایش است. همچنین به‌لطف صرافی‌های معتبر داخل کشور، معامله بیت کوین نسبتاً راحت‌تر شده است و نوسانات آن باعث می‌شود که به‌طور بالقوه بسیار سودآورتر از طلا باشد.
محتمل‌تر این است که این دو دارایی در کنار یکدیگر و با نقش‌های متفاوت در سبد سرمایه‌گذاری افراد باقی بمانند. طلا می‌تواند نقش دارایی باثبات‌تر را ایفا کند و بیت کوین نیز برای افرادی که ریسک بیشتری می‌پذیرند، گزینه‌ای با پتانسیل رشد بالاتر باشد.
راه‌های سرمایه‌گذاری در طلا و بیت کوین
برای سرمایه‌گذاری در بیت کوین یا خرید ارز دیجیتال لازم نیست حتماً از صرافی‌های خارجی استفاده کنید. با استفاده از صرافی نوبیتکس می‌توانید قیمت ارزهای دیجیتال را بررسی کنید و برای خرید بیت کوین یا سایر رمزارزها اقدام کنید.
در سمت دیگر، اگر قصد خرید طلا را دارید دیگر نیازی نیست مثل گذشته به یک طلا فروشی بروید چراکه گسترش پلتفرم‌های مالی و ابزارهای مبتنی بر بلاکچین باعث شده است روش‌های متنوع‌تری برای دسترسی به این دارایی‌ها در اختیار کاربران قرار بگیرد. یکی از این روش‌ها، خرید توکن‌های با پشتوانه طلاست. پکس گلد (PAXG) و تتر گلد (XAUT) دو نمونه از این دارایی‌ها هستند که قیمتشان به طلای فیزیکی وابسته است و می‌توانید آن‌ها را مانند سایر رمزارزها معامله کنید.
با خرید پکس گلد یا خرید تتر گلد در نوبیتکس، می‌توانید بدون نیاز به خرید و نگهداری طلای فیزیکی، در بازار جهانی طلا سرمایه‌گذاری کنید و از نوسانات آن بهره ببرید.
سخن پایانی
شرایط اقتصاد ایران در چند سال اخیر ناپایداری شدیدی را تجربه کرده است که درحال تبدیل‌شدن به یک بحران است. از یک‌سو تورم افسارگسیخته که باعث افزایش روزانه قیمت‌ها می‌شود و از سوی دیگر، افزایش قیمت دلار که تقریباً بر همه‌چیز ازجمله بیت کوین و طلا تأثیر می‌گذارد. بررسی روند قیمت‌ها در یک دهه گذشته نشان می‌دهد طلای ۱۸ عیار در بازار ایران حدود ۲۶۴ برابر گران‌تر شده است. قیمت تومانی بیت کوین نیز در همین بازه حدود ۲۲٬۶۳۳ برابر رشد کرده است؛ یعنی ضریب رشد آن تقریباً ۸۶ برابر ضریب رشد طلا بوده است. البته این اختلاف به معنای برتری همیشگی بیت کوین نیست؛ چراکه نوسانات و ریسک سرمایه‌گذاری در این دو دارایی تفاوت زیادی دارد.
بنابراین، اگر می‌خواهید در طلا یا بیت کوین سرمایه‌گذاری کنید، باید هدفتان از سرمایه‌گذاری و میزان ریسک‌پذیری خود را بسنجید. پیشنهاد ما این است که سبد سرمایه خود را متنوع کنید و به هردو این دارایی‌ها اختصاص دهید. این رویکرد به شما کمک می‌کند از ثبات طلا و پتانسیل رشد بیت کوین به‌طور همزمان بهره‌مند شوید. در اقتصادی با نوسانات بالا مانند ایران، تمرکز بر یک گزینه واحد می‌تواند مخاطره‌آمیز باشد.