مشهد- ایرنا - استاد زبان و ادبیات فارسی، شاهنامه پژوه و ادیب ایرانی گفت: حکیم ابوالقاسم فردوسی سپاهی شگفت‌انگیز از واژگان فارسی در مقابل زبان‌های خارجی ساخت؛ سپاهی شکست ناپذیر که هرگز از میان نخواهد رفت.
به گزارش ایرنا، سید جلال الدین کزازی روز پنجشنبه در ششمین دوره عالی تربیت مربی شاهنامه خوانی و شاهنامه پژوهشی در مشهد اظهار کرد: برای پاسخ به این پرسش که فردوسی چه خدمت بزرگی به ایرانی کرده است، ناگزیر باید بنیادین پاسخ داد و نگاهی گذرا به پهنه پیشینه، سرگذشت و تاریخ ایران بویژه شیوه فرمانروایی در ایران کهن و ایران پیش از اسلام افکند.
وی اظهار کرد: ایران قدیم سه دوره بزرگ پادشاهی هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان داشت که این سرزمین بزرگ، یکپارچه و قدرتمند بود و کشورگشایی‌ها شد و بخش های وسیعی به گستره ایران افزوده شد چنانکه در زمان هخامنشیان بیست و اندی کشور به جهانشاهی هخامنشی پیوستند و کوروش بزرگ تنها دو کشور را با نیروی ارتش و سپاه گشود، آن هم به یاری کسانی بود که در آن کشورها می زیستند و راه را برای سپاه ایران گشودند، چون باور داشتند می توانند پاره ای از این خاک و در زمینی آبادتر باشند و مردمانی آزادتر خواهند داشت.
وی بیان کرد: اشکانیان هم همین شیوه را بکار گرفتند و گسترده‌تر از جهانشاهی هخامنشی ایجاد نمودند، روزگار زرین در پیشینه ایرانی، روزگار اشکانیان بود وجهانشاهی سوم در ایران مربوط به ساسانیان است که بسیار پهناور و نیرومند بودند اما دریغ که خود زمینه نابودی خویش را فراهم آوردند و سامانه فرمانروایی را دگرگون کردند و به دنبال ایران یکپارچه بودند و کشورهای خُرد را برانداختند. در این دوره زمینه و زمانه هر دو فراهم شد که دشمنان به این سرزمین سپند اهورایی بتازند و مردم را بکشند و ایران را از آن شکوهی که می توانست داشت، دور کردند.
این شاهنامه پژوه عنوان کرد: بعد از آن ایران در نبرد و آورد با دیگران و خویشتن بود، فرمانروایی از میان رفته بود و در هر گوشه این کشور پهناور آشوب و نبرد و آورد بود. اما ایران از هم نپاشید و در این دوره بود که ابرمردی چون فردوسی سربرآورد. فردوسی که نه سپاهی داشت و نه مال و منالی که بتواند با دشمنان در بیرون و برون مرزها بجنگد از این رو او سپاهی آراست با هزاران هزار جنگاور که نیرومندترین سپاه جهان هم نمی‌توانست هماورد آن باشد چرا که او سپاهی در درون ایجاد کرد و ایرانی که پاره پاره شده بود به یاری این سپاه دیگر بار بهم پیوست.
وی افزود: هر ایرانی جنگاور، سرباز این سپاه شگفت به نام شاهنامه و سپهسالار آن فردوسی بزرگ بود. هنوز آن سپاه بکار است و در این روزگار نمود بیشتری یافته است و ایرانیان نان ایرانی می خورند.
وی اظهار کرد: ما ایرانیان از هر تیره و آیینی خود را ایرانی می دانیم و به ایرانی بودن‌مان می نازیم زیرا زبان ما فارسی است که رشته پیوند بین ایرانیان است.
کزازی اضافه کرد: هر داستان شاهنامه، نمایشنامه است و هر کارگردان چیره دستی بدون دگرگونی در آن می‌تواند از آن نمایشی بسازد.
شاهنامه «خردنامه» و نقطه وحدت ملی است
مشاور عالی سازمان برنامه و بودجه نیز در این نشست با تأکید بر اینکه شاهنامه فردوسی کتاب تفکر، فلسفه و خردنامه است، گفت: شاهنامه نقطه وحدتی برای تمام استان‌های کشور است تا با بازخوانی و تعریف جدید آن، حرکتی تحول‌آفرین در سراسر ایران شکل گیرد.
عبدالحمید ضیایی با اشاره به همت مشترک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان برنامه و بودجه افزود: طرح اولیه پروژه تربیت مربی شاهنامه‌خوانی و شاهنامه‌پژوهی با هدف یافتن یاران فرهنگی در استان‌های مختلف پایه‌گذاری شد؛ به‌گونه‌ای که پس از برگزاری دوره‌های آموزشی در تهران و استان‌های کرمان، آذربایجان شرقی و کرمانشاه امروز ششمین دوره آن با میزبانی خراسان رضوی و مشارکت استان های اطراف در حال برگزاری است و از ظرفیت علمی اساتید برجسته بهره‌مند خواهیم شد.
وی خراسان را یادآور نام‌ها و شخصیت‌های بزرگ و در صدر آن‌ها حکیم ابوالقاسم فردوسی دانست و اظهار کرد: فردوسی فیلسوف بزرگی است و از یک منظر، تاریخ ادبیات ما در واقع تاریخ فلسفه و تفکر محسوب می‌شود. شعر به دلیل ماهیت ایهام‌آمیز خود، سایه‌ساری بلند است که فیلسوفان و عارفان در زیر آن گرد آمده و اندیشه‌های خود را در لباس شعر بیان کرده‌اند.
مشاور عالی سازمان برنامه و بودجه با تأکید بر اینکه شاهنامه کتاب تفکر و فلسفه است و باید آن را به نطق درآوریم، تصریح کرد: شاهنامه کتاب گشوده و خاموشی است که مشتاق پرسش‌های ماست تا پاسخ‌های مقتضی و مناسب را برای جامعه امروز از دل آن بیرون بکشیم. نباید شاهنامه را به روایت‌گری و نقالی صرف محدود کنیم؛ زیرا شاهنامه «خردنامه» است و باید نیازهای خود را بر آن عرضه کرده تا با زبان روان فردوسی، لکنت‌های فرهنگی خود را درمان نموده و خرد نابی از اسطوره‌ها استخراج کنیم که به کار روزگار ما بیاید.
وی تاکید کرد: هدف از شاهنامه‌خوانی؛ توقف در گورستان کهن، بیرون کشیدن مومیایی تازه، مقدس کردن و دور آن چرخیدن نیست، شاهنامه اگر نتواند مشکلی نظری یا عملی از ما را حل کند، مانند بقیه کتاب‌ها باید به فراموشی سپرده شود. این اثر، تنها کتاب در جهان است که با نام «خداوند جان و خرد» سخن را آغاز می‌کند.
ضیایی با اشاره به اینکه هر متفکری خدا را به نامی می‌خواند، گفت: فردوسی احساس کرد که این دو نام الهی یعنی «جان» و «خرد» در روزگاری که می‌زیسته غایب بوده از آن دوران تاکنون نیز این دو واژه غایبان زمانه ما به شمار می‌روند؛ چرا که جان انسان‌ها بی‌حرمت شده و هر روز به نام عقیده و ایدئولوژی گرفته می‌شود، در حالی که آرزوی فردوسی زندگی در دنیایی بود که جان آدمیان بر عقیده‌شان تقدم و اهمیت داشته باشد.
وی افزود: خرد موجود در شاهنامه برای حاکمی چون محمود غزنوی زیان‌آور بود، زیرا رستمِ شاهنامه تسلیم هیچ قدرت و اقتداری نمی‌شود و محمود غزنوی گمان می‌کرد رستم بدآموزی دارد. از همین رو، شاهنامه را باید به عنوان کتابی در ستایش خرد خواند که این گوهر گرانبها در سراسر آن جاری و ساری است.
شاهنامه؛ ستون فرهنگی و منبع الهام
مشاور عالی معاونت فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در این نشست با بیان اینکه شاهنامه فردوسی ستون فرهنگی ایران و پلی میان حافظه تاریخی و تمدن اسلامی است، گفت: زبان فارسی مهم‌ترین نیاز فرهنگی کشور است که حتی اهمیتی فراتر از تخت‌جمشید دارد و معاونت‌های مختلف وزارت فرهنگ می‌توانند از این اثر فاخر به‌عنوان منبع الهام بهره‌گیرند.
ایوب دهقان‌کار با اشاره به جایگاه بی‌بدلیل زبان و ادبیات فارسی اظهار کرد: اگر در فرهنگ خود محفلی والاتر از زبان فارسی نداشتیم، باز هم باید تأکید می‌کردیم که مهم‌ترین نیاز فرهنگی ایران، همین زبان است چرا که زبان تنها ابزار انتقال افکار نیست بلکه شکل‌دهنده تفکر بوده و درک و ادراک ما از جهان هستی تحت تأثیر آن قرار دارد.
وی فرهنگ ناب ایرانی را سراسر خردورزی و پند دانست و افزود: تفکر ما ناشی از ساختار زبانی ماست و فرهنگ اصیل ایرانی را باید در بستر زبان فارسی جست‌وجو کرد.
مشاور عالی معاونت فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به گستردگی ساختارهای تخصصی در این وزارتخانه تصریح کرد: شاهنامه دریای بی‌کرانی است که هر کس به اندازه ظرفیت خود می‌تواند از آن بهره‌مند شود. این اثر فاخر قابلیت آن را دارد که تمام بخش‌های وزارتخانه از آن به عنوان منبع الهام و محتوای غنی استفاده کنند.
وی با اشاره به استقبال جهانی از شاهنامه فردوسی گفت:شاهنامه طرفداران بسیار زیادی دارد، ترجمه این اثر به بیش از ۲۰ زبان زنده دنیا، گواهی روشن بر عمق پند و اندرزهای حکیم توس است.
دهقان‌کار حلقه مفقوده در سینما، تئاتر و موسیقی کشور را «محتوا» عنوان کرد و یادآور شد: با وجود سوژه‌های ناب و بی‌نظیر در شاهنامه چرا نباید در بخش‌های مختلف هنری از آن‌ها بهره بگیریم؟ همچنین صنایع خلاق فرهنگی مانند بازی‌های رایانه‌ای و انیمیشن نیز می‌توانند با الهام‌گیری از شاهنامه به تولید محتواهای ارزشمند بپردازند.
وی عنوان کرد: شاهنامه فردوسی پلی استوار میان حافظه تاریخی و تمدنی ایران با تمدن اسلامی به شمار می‌رود که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی نیز در این نشست پژوهش در شاهنامه را با توجه به اهمیت و جایگاه این اثر فاخر امری ضروری و بدیهی دانست و اظهار کرد: شاهنامه تجلی روح ملی ایران است؛ این اثر بی‌بدیل نه تاریخ خشک حوادث و فرمانروایان و نه افسانه و قصه محض، بلکه سراسر بیان جهان‌بینی انسانی، خردورزی، حکمت و شاهکار حکیم توس در روایت پیکار نیکی و بدی، داد و ستم و آزادگی است.
حسین مسگرانی شاهنامه را گنجینه‌ای بیکران از آداب، رسوم، باورها و پشتوانه زبان و فرهنگ فارسی توصیف و تصریح کرد: اینکه اثری هزارساله برای یک ملت همچنان مفهوم و قابل درک است، پدیده‌ای شگفت‌انگیز و استثنایی محسوب می‌شود.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی با اشاره به پیوندهای ناگسستنی ایجاد شده توسط فردوسی در صیانت از نام و نشان ایران افزود: انعکاس هویت خراسان در شاهنامه و قرار داشتن آرامگاه خالق این اثر در توس، گواهی مؤثر بر ضرورت پرداختن اندیشمندان، ادیبان و هنرمندان خراسانی به این شاهکار ادبی است.
وی با تأکید بر اینکه خراسان سرزمین حماسه، اسطوره و مرزبان تاریخ ایران بوده است، خاطرنشان کرد: در بزنگاه کنونی تاریخی، نگهبانی از ایران جز با پیوند هویت و مذهب که در شاهنامه نمودی روشن دارد، میسر نیست و میدان برای کسانی که عشق به وطن و خردورزی را منشأ تقویت باور ایرانیان می‌دانند، مهیاست.
مسگرانی در خصوص جزئیات برگزاری این رویداد گفت: این دوره با دستورالعمل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان استان معین با حضور پژوهشگرانی از استان‌های خراسان شمالی، خراسان جنوبی و گلستان برگزار می‌شود و از حضور استادان برجسته‌ای چون دکتر میرجلال‌الدین کزازی، دکتر محمدجعفر یاحقی و دکتر عبدالحمید ضیایی بهره خواهد برد.
وی این رویداد را گامی مؤثر در توانمندسازی مربیان، گسترش فرهنگ مطالعه، تعمق در شاهنامه و تربیت نسلی پژوهنده و مروج ادب و هنر ارزیابی کرد.