ریاضی‌دان Anthropic مدعی حل فرضیه ۱۶۷ ساله ریمان با Lean شد؛ هم‌زمان اثباتی تماما انسانی نیز از سوی پژوهشگر استنفورد منتشر شد.

هفته‌ای پرحادثه برای لِوِنت آلپوگه، ریاضی‌دان و پژوهشگر شرکت Anthropic: از یک سو شاهد تبدیل شدن کارفرمایش به نخستین آزمایشگاه هوش مصنوعی مرزی با سهام عمومی بود و از سوی دیگر به نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین مسائل تاریخ ریاضیات را حل کرده است.

به گزارش منابع علمی، آلپوگه در مقاله‌ای که برای اعلام یافته‌هایش منتشر کرد، نوشت که زمان‌بندی دقیق این اتفاق «افتضاح» است. او توضیح داد که یکشنبه شب گذشته به داریو آمودِی، مدیرعامل Anthropic، پیام داده تا از او بپرسد چگونه اعلام کند که راه‌حلی قابل‌کامپایل با زبان Lean برای فرضیه ریمان یافته است؛ فرضیه‌ای که به سال ۱۸۵۹ میلادی بازمی‌گردد و یکی از مسائل جایزه هزاره محسوب می‌شود.

فرضیه ریمان ادعا می‌کند ساختاری پنهان در پس الگوی ظهور اعداد اول وجود دارد. اگر این نتیجه درست باشد، وارد قلمروی اسرار شکوهمند جهان شده‌ایم.

شاید بهترین راه برای درک هیجان جامعه ریاضیات، دنبال کردن بحث متخصصان در گفت‌وگویی در پلتفرم Zulip باشد. ریاضی‌دانانی مانند کریس بیرکبک، نظریه‌پرداز اعداد در دانشگاه ایست آنگلیا، اندیشه‌هایی از این دست را منتشر می‌کنند که کران همولوژی با استدلالی شبیه به بالا بردن خودریختی اثبات می‌شود و در آن به‌طور واقعی از وجود نمایش‌های گالوآ متصل به نمایش‌های خودریخت کاسپیال جبری منظم GL_n روی میدان‌های CM، همراه با تغییر پایه، ژاکه-شالیکا، خلوص کلوزل، برنشتاین-زلونسکی، قضیه اصلی CM، دلینی-ریبه و موارد بیشتر استفاده می‌شود.

نویسنده این گزارش نیز با اعتراف به اینکه در حساب دیفرانسیل دانشگاه از ریاضیات فاصله گرفته، نمی‌تواند دقیقاً رمزگشایی کند این جمله چه معنایی دارد؛ اما همان کامنت با واکنش شگفت‌زده ۲۰ خواننده همراه شد.

زمان می‌برد تا جامعه ریاضیات احساس کند بر این اثبات مسلط شده است، اما بیشتر افراد مطمئن‌اند که نتیجه رسمی‌شده در Lean پایدار خواهد بود. Lean یک زبان برنامه‌نویسی متن‌باز است که ایده‌های ریاضی را در قالب کد بیان می‌کند و امکان راستی‌آزمایی رسمی اثبات‌ها را فراهم می‌سازد. چند شرکت‌کننده در گفت‌وگوی Zulip، از جمله اندرو سادرلند، ریاضی‌دان دانشگاه MIT، می‌گویند موفق شده‌اند تأیید کنند که راه‌حل آلپوگه با موفقیت کامپایل می‌شود.

احساس گناه از اعلام زودهنگام

آلپوگه در مقاله‌اش به نظر می‌رسد از انتشار اثبات بدون توضیحی کاملاً قابل‌فهم برای انسان کمی احساس گناه می‌کند، اما وسواس او نسبت به این مسئله از کودکی باعث شده بود احساس کند اگر انتشار یافته را به تعویق بیندازد «نمی‌تواند زندگی کند». او تجربه خود را «سیلی از آگاهی در مسیر یافتن همه قطعات استدلال در میان سردرگمی باورنکردنی با کلود» توصیف کرد؛ روایتی آمیخته با شور و شوقی آشکار نسبت به هوش مصنوعی و اینکه مدل «پرواز کرد، رقصید و نزدیک خط پایان درخشید».

با این حال، برای اینکه همه این تلاش معنایی داشته باشد، باید منتظر ماند تا انسان‌ها بتوانند نتیجه را درک کنند و آن را برای یکدیگر توضیح دهند؛ کاری که آلپوگه متعهد به پیگیری آن شده است.

آلپوگه و همکارش تریستان باکمستر، ریاضی‌دان دانشگاه نیویورک، اثبات مهم دیگری نیز منتشر کردند که به معادلات ناویر-استوکس مربوط می‌شود؛ همان مسئله‌ای که تابستان امسال مسابقه میان آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی و ریاضی‌دانان برای حل مسائل حل‌نشده را کلید زد.

در همین حال، راوی وکیل، استاد دانشگاه استنفورد و رئیس انجمن ریاضیات آمریکا، اثباتی از فرضیه عمومی ریمان نوشته‌شده توسط الساندرو مازولو، پژوهشگر پسادکتری استنفورد، منتشر کرد و یادآور شد که این کار «تماماً انسانی و بدون هوش مصنوعی» انجام شده است. قرار بود مازولو یک سال در استنفورد بماند تا نگارش را صیقل دهد و پس از بررسی کافی اعلامش کند، اما اکنون به نظر می‌رسد بهترین کار انتشار پیش‌نویس فعلی است.

بدون بیان شدن در Lean، هنوز زود است بگوییم این اثبات درست است، چه برسد به اینکه کسی آن را درک کرده باشد.

مازولو در مقدمه کوتاهی بر اثبات خود که آن را حاصل ۱۲ سال کار خواند، نوشت اگر این کار پیامی برای ریاضی‌دانی داشته باشد که از سرعت و لحن فضای کنونی دلسرد شده، این است: «ما هنوز اینجاییم. کاملاً زنده‌ایم. جایی نمی‌رویم.»

این گزارش به‌روزرسانی شده تا شامل این نکته باشد که اثبات Lean آلپوگه توسط منابع مستقل بررسی و تأیید شده است.