عضو هیئت امنای انجمن قلم ایران، با تأکید بر ضرورت ثبت تجربه جنگ‌های اخیر گفت: دفاع مقدس دوم و سوم باید برای نسل‌های آینده روایت شود.

به گزارش خبرنگار مهر، آیین اختتامیه قلم زرین در پنجمین روز از هفته کتاب با حضور جمعی از اهالی رسانه و نویسندگان در سرای کتاب، خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

محسن پرویز، عضو هیئت مؤسس و هیئت امنای انجمن قلم ایران، در آیین اختتامیه بیست‌وچهارمین جشنواره قلم زرین، با اشاره به تاریخچه شکل‌گیری انجمن قلم ایران و فعالیت‌های آن در ادوار گذشته اظهار کرد: برخی از برگزیدگان جشنواره ممکن است با روند شکل‌گیری انجمن و فعالیت‌هایی که در سال‌های گذشته انجام داده است، آشنایی کمتری داشته باشند؛ از این رو، لازم است به‌اختصار به بخشی از این فعالیت‌ها اشاره کنم.

وی با بیان اینکه ایده تشکیل انجمن قلم ایران در شرایطی شکل گرفت که تشکل رسمی و قانونی فراگیری برای نویسندگان و شاعران بزرگسال وجود نداشت، افزود: در آن زمان، انجمن‌هایی در بخش‌های مختلف ادبیات فعالیت می‌کردند، اما تشکلی که نویسندگان، شاعران و پژوهشگران حوزه ادبیات را در کنار یکدیگر گرد آورد، وجود نداشت. انجمن قلم ایران با چنین هدفی شکل گرفت.

عضو هیئت مؤسس انجمن قلم ایران با اشاره به تلاش چهره‌های فرهنگی و ادبی برای تأسیس این انجمن گفت: همه کسانی که در شکل‌گیری انجمن تلاش کردند، الزاماً عضو هیئت مؤسس نبودند. استاد سرشار از اعضای هیئت مؤسس در این جلسه حضور دارند، اما افراد دیگری نیز نقش مهمی در این مسیر داشتند؛ از جمله مرحوم طاهره صفارزاده که شاعری انقلابی، همراه و پشتیبان انقلاب و شخصیتی فاضل و باسواد بود و حمایت‌هایش به ما پشت‌گرمی می‌داد.

پرویز با یادآوری نام برخی از چهره‌های درگذشته ادبیات انقلاب اسلامی ادامه داد: مرحوم نصرالله مردانی، شاعر بزرگ و انقلابی، از اعضای مؤسس انجمن بود و همراهی و کمک بسیاری در این مسیر داشت. مرحوم حمید سبزواری نیز از جمله شخصیت‌هایی بود که حضور و تلاش‌هایش در شکل‌گیری و فعالیت انجمن مؤثر بود. این بزرگان در آن روزها کمک‌کار ما بودند و بخشی از شکل‌گیری انجمن را مدیون همراهی آنان هستیم. متأسفانه امروز بسیاری از این چهره‌ها را در کنار خود نداریم و شاید نتوانسته باشیم جایگزین‌هایی در تراز آنان پرورش دهیم.

وی در ادامه به برخی اقدامات انجمن قلم ایران در حمایت از نویسندگان و شاعران اشاره کرد و گفت: یکی از کارهای برجسته انجمن در ادوار گذشته، تلاش برای کاهش فاصله میان تهران و استان‌ها و شهرستان‌ها بود. افرادی که در تهران زندگی می‌کنند، به امکانات آموزشی، کلاس‌ها، ناشران و فرصت‌های مختلف دسترسی بیشتری دارند، اما شرایط برای فعالان ادبی در شهرستان‌ها به این شکل نیست.

پرویز طرح «فرصت برابر» را از اقدامات مهم انجمن در این زمینه دانست و افزود: با اجرای این طرح، زمینه حضور استادان توانمند و باتجربه از تهران در شهرستان‌ها فراهم می‌شد تا کارگاه‌ها و کلاس‌های آموزشی، به‌ویژه در حوزه داستان‌نویسی، برگزار کنند. استاد سرشار و احمد شاکری از جمله چهره‌هایی بودند که در این زمینه فعالیت داشتند و استادان دیگری نیز با حضور در شهرستان‌ها به فراهم شدن فرصت‌های آموزشی برای علاقه‌مندان کمک کردند.

عضو هیئت مؤسس و هیئت امنای انجمن قلم ایران، حمایت از انتشار آثار نویسندگان تازه‌کار را از دیگر اقدامات انجمن برشمرد و اظهار کرد: یکی دیگر از کارهای مهم، پیگیری چاپ آثار نوقلمان بود؛ زیرا ناشران معمولاً برای انتشار آثار نویسندگانی که هنوز شناخته‌شده نبودند، سرمایه‌گذاری نمی‌کردند. انجمن در این زمینه وارد عمل شد و از انتشار آثار آنان در حوزه شعر و داستان حمایت کرد. برخی از افرادی که امروز صاحب‌نام هستند و حتی جوایز ادبی بزرگی دریافت کرده‌اند، نخستین آثارشان در دوران نوقلمی با حمایت انجمن منتشر شده است.

وی همچنین به پیگیری انجمن برای برخورداری نویسندگان و شاعران از درجه هنری اشاره کرد و گفت: تا سال‌های دهه ۱۳۸۰، در برخی حوزه‌های هنری به افراد صاحب‌تجربه‌ای که مدرک دانشگاهی نداشتند، گواهی درجه هنری اعطا می‌شد که از نظر قانونی معادل مدرک دکتری محسوب می‌شد و دارندگان آن می‌توانستند از مزایای این مدرک بهره‌مند شوند؛ اما این امکان شامل نویسندگان و شاعران نمی‌شد.

پرویز ادامه داد: انجمن قلم ایران این موضوع را پیگیری کرد و زمینه برخورداری نویسندگان و شاعران از درجه هنری فراهم شد. بسیاری از شاعران و نویسندگان برجسته کشور، تحصیلات دانشگاهی مرتبط با حوزه فعالیت هنری خود ندارند و این مسئله در میان هنرمندان نیز طبیعی است. با پیگیری انجمن، این امکان فراهم شد که آنان نیز مانند هنرمندان دیگر از این امتیاز برخوردار شوند.

وی با توضیح درباره سازوکار اعطای این درجه هنری گفت: این مدرک پس از طی مراحل مربوط و تأیید مراجع و نمایندگان نهادهای فرهنگی و دولتی صادر می‌شود و امضای نمایندگان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت علوم، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی در روند آن نقش دارد. به این ترتیب، نویسندگان و شاعران نیز در سطح جامعه به‌عنوان هنرمند شناخته می‌شوند و از امتیازاتی که پیش‌تر برای دیگر رشته‌های هنری وجود داشت، بهره‌مند می‌شوند.

عضو هیئت امنای انجمن قلم ایران با اشاره به اینکه این نابرابری از گذشته به‌جا مانده بود، گفت: پیش از انقلاب نیز این امتیاز به شکل محدودتری وجود داشت، اما نویسندگان و شاعران از آن برخوردار نبودند و گویی در رده‌ای پایین‌تر از دیگر هنرمندان قرار می‌گرفتند. پیگیری انجمن موجب شد این نابرابری برطرف شود.

پرویز در ادامه به انتشار آثار پیشکسوتان شعر و ادب از سوی انجمن اشاره کرد و افزود: آثار پیشکسوتان حوزه شعر و ادب نیز در انجمن منتشر شده است. مجموعه‌هایی از آثار شاعران و نویسندگان با همکاری دوستان و نهادهای فرهنگی به چاپ رسید که بخشی از فعالیت‌های ارزشمند انجمن در سال‌های پس از انقلاب را نشان می‌دهد.

وی با تأکید بر اینکه فعالیت‌های انجمن حاصل تلاش جمعی اعضا در دوره‌های مختلف است، اظهار کرد: آنچه امروز انجمن قلم ایران به آن دست یافته و فعالیت‌هایی که در گذشته انجام داده، محصول تلاش همه این عزیزان و اعضایی است که به شکل‌های مختلف همراهی کرده‌اند. در دوره‌های گوناگون، اعضای هیئت‌مدیره و بازرسان هرکدام سهمی در پیشبرد امور داشته‌اند. برخی از استادان حاضر در این جلسه نیز در دوره‌های مختلف عضو هیئت‌مدیره یا بازرس انجمن بوده‌اند؛ از جمله آقایان اسماعیلی، مهندسی، شاکری و سرشار و همچنین خانم‌ها پوریامین و مقانی.

این نویسنده جشنواره قلم زرین را یکی از اقدامات شاخص انجمن قلم ایران دانست و درباره علت راه‌اندازی آن گفت: زمانی که جشنواره قلم زرین شکل گرفت، در برخی جشنواره‌ها و جوایز ادبی، آثاری که با انقلاب اسلامی مناسبت داشتند، عمداً نادیده گرفته می‌شدند. به یاد دارم در یکی از دوره‌ها، دبیر یک جایزه ادبی در مصاحبه‌ای گفته بود که در سال گذشته ۱۷ رمان در کشور منتشر شده است؛ در حالی که تعداد آثار منتشرشده بسیار بیشتر از این میزان بود. به نظر می‌رسید آثاری که با دیدگاه برگزارکنندگان همسو نبودند، در ارزیابی‌ها به حساب نمی‌آمدند.

پرویز با بیان اینکه هدف جشنواره قلم زرین، داوری آثار بدون سوگیری بوده است، افزود: تلاش انجمن در ادوار مختلف این بود که آثار منتشرشده در حوزه‌های موردنظر، بدون پیش‌داوری بررسی شوند و آثار شایسته انتخاب شوند. یکی از نشانه‌های این رویکرد آن بود که گاهی نویسندگانی در جلسات داوری مطرح می‌شدند که هیچ‌یک از اعضای جلسه آنان را نمی‌شناختند و حتی چهره‌شان را ندیده بودند. هدف این بود که خلأ موجود تا حد امکان و با رعایت عدالت در داوری برطرف شود. البته عدالت مطلق شاید امکان‌پذیر نباشد، اما تلاش می‌کردیم آثاری را که به دستمان می‌رسد یا امکان شناسایی و بررسی آنها را داریم، عادلانه داوری کنیم.

وی با اشاره به دشواری‌های برگزاری بیست‌وچهارمین دوره جشنواره قلم زرین گفت: در این دوره، زحمت دبیری جشنواره بر عهده آقای انصاری‌نژاد بود و طبیعتاً با مشکلاتی نیز روبه‌رو شدیم. اختتامیه جشنواره معمولاً در روز ۱۴ تیر و هم‌زمان با روز قلم برگزار می‌شود، اما امسال این روز با ایام تشییع رهبر شهید انقلاب مصادف شد و امکان برگزاری مراسم وجود نداشت. پس از آن نیز شرایط جنگی و مسائل دیگر اجازه برگزاری اختتامیه را نمی‌داد.

پرویز ادامه داد: در نهایت، با همکاری دوستانمان در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، خانه کتاب و ادبیات ایران و دیگر نهادهای همراه، از جمله ستاد اجرایی فرمان امام که جوایز و هزینه‌های این دوره را تقبل کرد، امکان برگزاری آیین اختتامیه فراهم شد. اگر این حمایت‌ها صورت نمی‌گرفت، انجمن از نظر مالی با شرایط دشواری روبه‌رو می‌شد.

وی ابراز امیدواری کرد که در دوره‌های آینده جشنواره، شرایط کشور به‌گونه‌ای باشد که مراسم در موعد مقرر برگزار شود و انجمن بتواند ارتباط خود را با برگزیدگان ادامه دهد و افزود: یکی از وظایف انجمن، همراهی با برگزیدگان و تداوم ارتباط با آنان پس از جشنواره است. امیدواریم بتوانیم این وظیفه را نیز به‌درستی انجام دهیم.

عضو هیئت مؤسس انجمن قلم ایران با اشاره به ادامه فعالیت این تشکل در شرایط مالی متفاوت گفت: انجمن قلم ایران همچنان مانند گذشته، با وجود فراز و فرودها و محدودیت‌هایی که گاهی در حمایت مالی از تشکل‌های فرهنگی وجود دارد، به فعالیت خود ادامه می‌دهد. امیدواریم چراغی که با شکل‌گیری انجمن روشن شد و برکات فراوانی به همراه داشت، همچنان روشن بماند.

پرویز در ادامه با یادآوری نام مرحوم قنبری، از برگزیدگان پیشین جشنواره قلم زرین، برای برگزیدگان این دوره آرزوی موفقیت کرد و گفت: مرحوم قنبری نیز از برگزیدگان قلم زرین بود و کار بزرگ و ماندگاری انجام داد. امیدوارم تک‌تک دوستانی که در این جشنواره برگزیده شده‌اند، بتوانند آثاری ماندگار از خود به یادگار بگذارند.

وی در بخش پایانی سخنانش به ضرورت روایت دو رخداد مهم سال‌های اخیر، یعنی دفاع مقدس دوم و سوم، پرداخت و اظهار کرد: ما در دو سال گذشته دو رخداد بسیار مهم را پشت سر گذاشته‌ایم که هنوز آن‌گونه که شایسته است به آنها نپرداخته‌ایم. این دو تجربه باید ثبت و ضبط شوند و برای آیندگان به یادگار بمانند.

این نویسنده با اشاره به تفاوت تجربه حضور مسئولان در جنگ‌های اخیر با دوران دفاع مقدس اول گفت: در دفاع مقدس اول، که ما از نزدیک شاهد آن بودیم، فرماندهان و مسئولان در بسیاری از مواقع جلوتر از نیروها حرکت می‌کردند و این موضوع را به چشم می‌دیدیم. در دو دفاع مقدس اخیر نیز مسئولان ما جلوتر از مردم حرکت کردند و نشان دادند که فاصله‌ای میان مسئولان و مردم وجود ندارد. باید بتوانیم این واقعیت را ثبت و برای آیندگان روایت کنیم.

پرویز با اشاره به شمار مسئولان و فرماندهان شهید در این دو رخداد افزود: به‌سختی می‌توان جنگی را پیدا کرد که در آن به اندازه دو جنگ اخیر، مسئولان و فرماندهان کشور جان خود را از دست داده باشند. این موضوع نیز بخشی از واقعیت‌هایی است که باید در روایت این جنگ‌ها مورد توجه قرار گیرد.

وی همچنین با اشاره به برخی تحلیل‌های پیش از وقوع جنگ درباره واکنش مردم گفت: پیش از این، تحلیل‌هایی مطرح می‌شد مبنی بر اینکه اگر جنگی رخ دهد، مردم صرفاً آسیب خواهند دید و همراهی لازم را نخواهند داشت. این تصور عمومی، به گفته او، تحت تأثیر تهاجم فرهنگی دشمن شکل گرفته بود؛ اما تجربه دو جنگ اخیر نشان داد که چنین برداشتی با واقعیت جامعه ایران فاصله دارد.

پرویز در پایان تأکید کرد: باید تلاش کنیم این تجربه‌ها، حضور مردم و مسئولان و واقعیت‌های دو دفاع مقدس اخیر را ثبت و ضبط کنیم تا به‌عنوان بخشی از حافظه تاریخی کشور برای نسل‌های آینده باقی بماند.