مسکو- ایرنا- دو اجلاس بین‌المللی در «آوازه» ترکمن‌باشی ترکمنستان در روز جمعه و با حضور مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری کشورمان، نویدبخش تقویت همگرایی در اوراسیا با مشارکت کشورهای منطقه و همچنین حفظ چرخه حیات در دریای خزر بود.
به گزارش روز شنبه ایرنا، اجلاس نخست، نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع بود که در سی‌وپنجمین سالگرد تأسیس اتحادیه، کارت دعوت شرکت در اجلاس خود را نخستین‌بار برای رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به عنوان مهمان ویژه فرستاد.
سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (همسود) که در نشست مهر ۱۴۰۴ خود تصمیم به گسترش تعاملات خود با سایر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی گرفته بودند، دیروز (جمعه/ ۱۷ مهر ۱۴۰۵ ) در نشست «آوازه» پیشنهاد پزشکیان رئیس‌جمهور ایران را شنیدند که از سازوکار همسود پلاس در قالب «کشورهای مشترک‌المنافع به علاوه یک (ایران)» سخن گفت.
و در نهایت اینکه، سران اتحادیه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع روز جمعه در پایان نشست خود در مرکز گردشگری «آوازه» در ترکمن‌باشی ترکمنستان، بر تقویت همکاری و پیوندهای دوستی و همچنین گسترش همکاری برای تأمین امنیت منطقه اوراسیا تأکید و ۱۵ سند همکاری امضا کردند.
خزر، فرصتی برای همکاری به نفع ملت‌های منطقه
و اما اجلاس فوق‌العاده سران کشورهای ساحلی دریای خزر که در ترکمنستان از آن به عنوان نخستین اجلاس محیط‌زیست این پهنه آبی با حضور سران یاد شد، عرصه‌ای برای بیان دیدگاه‌ها و پیشنهادهای سران پنج کشور خزری بود.
سردار بردی محمداف رئیس‌جمهور ترکمنستان به عنوان میزبان این اجلاس در سخنانی تأکید کرد: بهبود وضعیت اکولوژیکی دریای خزر یکی از اولویت‌های اصلی سیاست داخلی و خارجی ترکمنستان است.
وی خاطرنشان کرد: ترکمنستان آماده است که به سهم خود به همکاری درباره طیف کاملی از مسائل زیست‌محیطی مربوط به دریای خزر ادامه دهد.
پیشنهاد ایران: تدوین و اجرای برنامه منطقه‌ای بلندمدت
مسعود پزشکیان رئیس جمهور نیز در سخنانی در این اجلاس با بیان اینکه هیچ‌یک از کشورهای ساحلی نمی‌توانند به تنهایی خزر را نجات دهند، گفت: جمهوری اسلامی ایران ضمن استقبال از تصمیم این اجلاس برای ایجاد کمیسیون عالیرتبه مرکب از معاونان روسای دولت‌های ساحلی، پیشنهاد می‌کند که در چارچوب کنوانسیون تهران یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با کاهش سطح آب خزر تدوین و اجرا شود.
پزشکیان با تاکید بر اینکه در جهان امروز که با بحران‌های متعدد، رقابت‌های ژئوپلیتیکی، جنگ‌ها، تحریم‌های یک‌جانبه و تضعیف چندجانبه‌گرایی مواجه است، همکاری زیست‌محیطی می‌تواند یکی از عرصه‌های مهم اعتمادسازی و همگرایی میان کشورهای منطقه باشد، تصریح کرد: ما معتقدیم محیط‌زیست نباید قربانی اختلافات سیاسی، رقابت‌های اقتصادی یا مداخلات خارج از منطقه شود. کشورهای ساحلی باید با تکیه بر ظرفیت‌های علمی، فنی، مالی و انسانی خود، سرنوشت دریای خزر را در چارچوب همکاری‌های منطقه‌ای و با احترام کامل به حاکمیت ملی و منافع مشروع یکدیگر تعیین کنند.
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران گفت: کاهش تراز آب خزر دیگر تنها یک نگرانی زیست‌محیطی نیست؛ این پدیده به مساله‌ای اقتصادی، اجتماعی، انسانی و حتی امنیتی برای منطقه تبدیل شده است. عقب‌نشینی آب، بنادر و زیرساخت‌های ساحلی را با دشواری مواجه و زیستگاه‌های طبیعی را از میان می‌برد، معیشت صیادان و جوامع محلی را تهدید می‌کند و بر امنیت غذایی و چشم‌انداز توسعه کشورهای ساحلی تأثیر می‌گذارد.
استقبال رئیس‌جمهور قزاقستان از موضع پزشکیان
در ادامه این نشست، رئیس‌جمهور قزاقستان گفت: با دیدگاه مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران، موافق هستم که وضعیت کاهش تراز آب دریای خزر دیگر تنها یک بحران زیست‌محیطی نیست بلکه در اصل، یک بحران اقتصادی با عواقب بالقوه خطرناک است.
قاسم جومارت توکایف یادآور شد: بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ میلادی، مساحت کل دریای خزر بیش از ۱۶ هزار کیلومتر مربع کاهش یافته است؛ در برخی مناطق، خط ساحلی ده‌ها کیلومتر عقب‌نشینی کرده است و کاهش جریان ورودی، افزایش دما و فشارهای ناشی از فعالیت‌های انسانی، تأثیر بسیار نامطلوب و در واقع مخربی بر سیستم طبیعی شکننده دریا و تنوع زیستی آن دارد.
توکایف در بخش دیگری از سخنان خود گفت: وضعیت بحرانی دریای خزر را نمی‌توان جدا از تغییرات اقلیمی گسترده که منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بررسی کرد همچنانکه طبق پیش‌بینی‌ها، دما در برخی از بخش‌های منطقه می‌تواند تا پایان قرن کنونی تا پنج درجه سانتیگراد افزایش یابد.
پوتین: علت اصلی کاهش تراز آب خزر، تغییرات اقلیمی است
رئیس‌جمهور روسیه هم در این اجلاس با بیان اینکه تراز آب دریای خزر به صورت متوسط سالانه ۹ سانتیمتر کاهش می‌یابد، با استناد به پژوهش‌های دانشمندان روسی و بین‌المللی، تغییرات اقلیمی را علت کاهش تراز آب این دریا دانست و بر ضرورت اقدام فوری و گام‌های مشترک پنج کشور ساحلی برای حفاظت از این پهنه آبی تأکید کرد.
ولادیمیر پوتین تصریح کرد: کاهش تراز آب دریای خزر – که طبق داده‌های روسیه به طور متوسط سالانه ۹ سانتیمتر است- با پیامدهای زیست‌محیطی مضر متعددی همراه است و به کاهش منابع زیستی، آسیب به شیلات و فرسایش خاک ساحلی منجر می‌شود و این موارد، تهدیدی جدی برای همه کشورهای ساحلی دریای خزر است.
وی ادامه داد: تحقیقات کارشناسان روسی و بین‌المللی نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی علت اصلی کم‌عمق شدن دریای خزر است؛ افزایش میانگین دمای سالانه مستقیماً بر میزان تبخیر از سطح آب، میزان بارندگی و جریان رودخانه‌های فرعی تأثیر می‌گذارد و این وضعیت با تغییر الگوهای باد وخیم‌تر می‌شود.
علی‌اف: کاهش جریان ورودی رودخانه‌ها به خزر از عوامل اصلی کاهش تراز آب
رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان نیز در این نشست توجه ویژه به وضعیت اکولوژیکی دریای خزر را مسئولیت کشورهای ساحلی این دریا خواند و گفت: کاهش سطح آب دریای خزر تنها به تغییرات اقلیمی مربوط نمی‌شود، بلکه یکی از عوامل اصلی مؤثر، کاهش جریان ورودی رودخانه‌ها، در کنار عوامل انسانی مرتبط با فعالیت‌های اقتصادی است.
الهام علی‌اف ادامه داد: ما در جمهوری آذربایجان شاهد پسروی خط ساحلی، تغییرات در اکوسیستم و چالش‌های عملیاتی فزاینده برای بنادر و سایر زیرساخت‌های ساحلی هستیم؛ در نتیجه کاهش سطح آب دریای خزر، نزدیک به ۳۰ هزار هکتار زمین خشک تنها در بخش جمهوری آذربایجان دریای خزر پدیدار شده است.
رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان همچنین با بیان اینکه «خزر قرن‌هاست که کشورها و مردم ما را به هم نزدیک کرده است»، تأکید کرد: حفظ دریای خزر به عنوان منطقه صلح، ثبات و مشارکت سازنده از اهمیت اساسی برخوردار است.
آنچه که سران کشورهای ساحلی خزر بر آن اشتراک نظر و تأکید ویژه‌ای داشتند، ضرورت اقدام مشترک و فوریتی برای نجات دریای خزر بود.
دیدار متفاوت سه‌جانبه
و اما دیدار سه‌جانبه رؤسای جمهور جمهوری اسلامی ایران، فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان در «آوازه» ترکمن‌باشی ترکمنستان دیگر رویدادی بود که توجه‌ها را به همگرایی کشورهای منطقه برای ایجاد طرح‌های سازنده برای توسعه منطقه و رفاه ملت‌ها جلب کرد.
پزشکیان، پوتین و علی‌اف در این دیدار با تأکید بر اهمیت توسعه همکاری میان کشورهای منطقه، بر ضرورت تقویت تعاملات مشترک در حوزه خزر و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود برای پیشبرد اهداف مشترک تأکید کردند.
دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین نیز در این باره به خبرنگاران گفت: در دیدار سه‌جانبه رؤسای جمهور روسیه، ایران و جمهوری آذربایجان درباره مسائل مربوط به قالب‌های همکاری سه کشور در زمینه‌های مختلف از جمله در حوزه انرژی و سایر بخش‌ها تبادل‌نظر شد.
پیش‌ازاین دیدار، گفت وگوی کوتاه وزیران امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان پیش از آغاز نشست صبح جمعه سران کشورهای اتحادیه مشترک‌المنافع در ترکمنستان در رسانه‌های روس بازتاب داشت.
این گونه بود که دو نشست «آوازه» بار دیگر با تأکید بر این موضوع همراه بود که مسائل منطقه‌ای به دست کشورهای منطقه و به دور از بازیگران فرامنطقه‌ای قابل حل است و در پیوند همسایگان، جز سخن از دوستی و تشریک مساعی برای ساختن آینده‌ای بهتر نیست.