تهران- ایرنا- مرجان بهلکه در قالب رساله دکتری خود با راهنمایی سیدحمیدرضا صادقی در دانشگاه تربیت مدرس، پژوهشی با عنوان «مدل‌سازی زیستایی آبخیز» انجام داده است.
به گزارش روز سه‌شنبه از بنیاد ملی علم ایران (INSF)، بهلکه با اشاره به نقش حیاتی آبخیزها در حفظ منابع طبیعی گفت: آبخیزها با ذخیره‌سازی آب، حفاظت از خاک، پشتیبانی از کشاورزی و کاهش اثرات سیل و خشکسالی، از مهم‌ترین ارکان توسعه پایدار به شمار می‌روند. ازاین‌رو، در این پژوهش وضعیت آبخیز شازند در استان مرکزی از ابعاد مختلف فیزیکی، اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی و محیط‌زیستی مورد بررسی جامع قرار گرفت.
وی افزود: در این مطالعه، شاخص‌های اقتصادی از جمله فقر، بیکاری و درآمد، شاخص‌های اجتماعی شامل بهداشت، آموزش و امنیت، وضعیت زیرساخت‌هایی مانند راه‌های ارتباطی، آب لوله‌کشی و برق، همچنین شاخص‌های محیط‌زیستی از جمله آلودگی هوا و آب، فرسایش خاک و افت منابع آب زیرزمینی ارزیابی شدند.
این محقق با تشریح نتایج پژوهش اظهار کرد: ارزیابی‌ها نشان داد آبخیز شازند از مجموع ۱۰۰ امتیاز، حدود ۴۲ امتیاز کسب کرده است که بیانگر وضعیت متوسط اما رو به افول آن است. به عبارت دیگر، این آبخیز هنوز کارکردهای خود را از دست نداده، اما روند کاهش توان اکولوژیک و توسعه‌ای آن نگران‌کننده است.
وی ادامه داد: بیشترین مشکلات در زیرآبخیزهای مرکزی مشاهده شد؛ مناطقی که تمرکز صنایع، معادن و شهرهای صنعتی در آن‌ها بیشتر است. در این نواحی، کاهش منابع آب زیرزمینی، آلودگی هوا، شور شدن خاک، افزایش بیکاری و مهاجرت از مهم‌ترین چالش‌های شناسایی‌شده هستند. در مقابل، شاخص‌های مرتبط با بهداشت و واکسیناسیون از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردارند، اما در زمینه حفاظت از محیط‌زیست و همکاری‌های مرتبط با توسعه پایدار، عملکرد منطقه ضعیف ارزیابی شد.
بهلکه با اشاره به اعتبار نتایج این پژوهش گفت: برای ارزیابی زیستایی آبخیز از دو روش تحلیلی متفاوت استفاده شد که هر دو به نتایج مشابهی منجر شدند و این موضوع، دقت و قابلیت اعتماد مدل ارائه‌شده را تأیید می‌کند.
وی خاطرنشان کرد: نتایج این پژوهش می‌تواند به مدیران و برنامه‌ریزان کمک کند تا زیرآبخیزهای دارای اولویت را شناسایی کرده و برای حفاظت و احیای آن‌ها تصمیم‌گیری دقیق‌تری داشته باشند. همچنین این یافته‌ها می‌تواند در هدایت سرمایه‌گذاری‌ها، مدیریت فعالیت‌های صنعتی، توسعه زیرساخت‌های روستایی و حفاظت از منابع طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.
این پژوهشگر در پایان ابراز امیدواری کرد: با اجرای برنامه‌های مبتنی بر نتایج این پژوهش و مشارکت مسئولان و جوامع محلی، امکان احیای آبخیز شازند و بهبود وضعیت منابع آب، کشاورزی و اشتغال منطقه فراهم شود. در مقابل، بی‌توجهی به این روند می‌تواند در سال‌های آینده به تشدید خشکی منابع آب، گسترش ریزگردها، افزایش مهاجرت و تخریب گسترده محیط‌زیست منطقه منجر شود.