ترامپ پس از شکست انتخاباتی و تضعیف موقعیت داخلی، ممکن است برای ثبت میراث سیاسی خود به ماجراجویی‌های پرخطر در سیاست خارجی، به‌ویژه تشدید تقابل با ایران و تلاش برای تغییر رژیم در کوبا، روی بیاورد.
به گزارش تجارت نیوز، فارن افرز با انتشار یادداشتی مدعی شد: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای اکنون به رئیس‌جمهوری تبدیل شده که در اصطلاح سیاسی آمریکا از او با عنوان «رئیس‌جمهور در حال خروج از قدرت» (Lame Duck) یاد می‌شود. روسای‌جمهور دوره دومی که کنترل کنگره را از دست می‌دهند، ناگزیر باید با این واقعیت روبه‌رو شوند که فرصت تصویب قوانین شاخص یا پیشبرد سایر ابتکارات سیاست داخلی به پایان رسیده است.
چنین روسایی هنگام اندیشیدن به میراث سیاسی خود، اغلب به سیاست خارجی روی می‌آورند؛ حوزه‌ای که اختیارات ریاست‌جمهوری به آنها اجازه می‌دهد فارغ از محدودیت‌های دست‌وپاگیر سیاست داخلی عمل کنند. تلاش برای دستیابی به یک هدف بلندپروازانه در عرصه بین‌المللی، در واپسین سال‌های ریاست‌جمهوری پدیده‌ای غیرمعمول نیست. برای مثال، بیل کلینتون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، در پایان دوره ریاست‌جمهوری خود تلاش زیادی کرد تا طرحی برای دستیابی به توافق نهایی در مناقشه اسرائیل و فلسطین را پیش ببرد.
با این حال، دوره پایانی ریاست‌جمهوری ترامپ با تجربه روسای‌جمهور پیشین تفاوت خواهد داشت. او پیش‌تر نیز دوره‌ای را پشت سر گذاشته که در آن، از نوامبر ۲۰۲۰ تا ژانویه ۲۰۲۱، به‌طور گسترده به‌عنوان رئیس‌جمهوری در حال خروج از قدرت شناخته می‌شد. ترامپ در آن مقطع، با وجود شواهد روشن درباره پیروزی جو بایدن، نتیجه انتخابات را زیر سوال برد. او نخستین رئیس‌جمهور آمریکا در ۱۰۰ سال گذشته است که دو دوره غیرمتوالی در کاخ سفید حضور داشته و به همین دلیل، تنها رهبر آمریکایی در حافظه زنده تاریخی است که برای دومین بار با چنین دوره‌ای مواجه می‌شود؛ دوره‌ای که این بار بیش از دو سال به طول خواهد انجامید.
راهبرد محدود اما هولناک ترامپ
با توجه به اینکه دموکرات‌ها به‌زودی کنترل مجلس نمایندگان و سنا را در اختیار خواهند گرفت، تهدید استیضاح یا آغاز تحقیقات درباره فعالیت‌های تجاری خانواده ترامپ احتمالا این احساس را در رئیس‌جمهور ایجاد می‌کند که در تنگنا قرار گرفته و خشمگین است. همین مساله است که ادامه دوره ریاست‌جمهوری او را خطرناک می‌کند. ترامپی که خود را در محاصره می‌بیند و راهکار سازنده و مشخصی در سیاست خارجی برای تخلیه انرژی و پیشبرد اهدافش در اختیار ندارد، ممکن است در عرصه بین‌المللی دست به اقدامات تلافی‌جویانه و پرخطر بزند. از سوی دیگر، کنگره حتی با وجود کنترل دموکرات‌ها، قدرت چندانی برای نظارت بر مدیریت روزمره سیاست خارجی از سوی رئیس‌جمهور نخواهد داشت.
ترامپ گزینه‌های متعددی برای بروز رفتارهای تهاجمی در اختیار دارد: تهدیدهای تازه علیه کانادا، حملات جدید به ائتلاف‌های آمریکا یا همکاری با روسیه و چین به بهای تضعیف منافع اوکراین یا تایوان. با این حال، تبدیل این تهدیدها به سیاست عملی، مستلزم تلاش جدی است؛ از جمله جابه‌جایی نیروهای نظامی آمریکا یا انجام مذاکرات پیچیده و زمان‌بر با قدرت‌های بزرگ.
دو نقطه‌ای که ترامپ می‌تواند در آنها بیشترین آسیب را وارد کند، ایران و کوبا هستند. بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، دولت ترامپ و اسرائیل طرح‌هایی را برای انجام حملات جدید علیه ایران، بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، تدوین کرده‌اند. تلاش نهایی برای وادار کردن تهران به تسلیم بعید است نتیجه‌بخش باشد و در عین حال، اقتصاد جهانی و امنیت و ثبات متحدان آمریکا در حاشیه خلیج فارس را به خطر خواهد انداخت.
ترامپ همچنین ممکن است تلاش کند در کوبا تغییر رژیم را به زور پیش ببرد. اقدام نظامی علیه هر یک از این دو کشور، صرفا به صدور دستور رئیس‌جمهور نیاز دارد. در شرایطی که انتخابات دیگری در افق پیش روی او قرار ندارد، تنها عاملی که می‌تواند ترامپ را در عرصه سیاست خارجی محدود کند، توجه او به میراثی است که از خود بر جای خواهد گذاشت.
یک گام تا خروج از قدرت
ما روسای جمهور را زمانی در وضعیت «خروج از قدرت» می‌دانیم که دیگر نیازی به در نظر گرفتن انتخابات، چه ریاست‌جمهوری و چه میان‌دوره‌ای، نداشته باشند. برای رئیس‌جمهوری که تنها یک دوره در قدرت بوده و در انتخابات مجدد شکست خورده، این دوره صرفا چند ماه و فاصله میان انتخاب جانشین تا مراسم تحلیف او را دربر می‌گیرد. اما برای رئیس‌جمهوری که دوره دوم خود را سپری می‌کند، این وضعیت ممکن است دو سال، یعنی فاصله میان انتخابات میان‌دوره‌ای تا پایان حضورش در کاخ سفید، ادامه یابد. ترامپ که اساسا علاقه چندانی به سرنوشت سیاسی دیگر جمهوری‌خواهان نداشته، بعید است اجازه دهد انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ بر محاسبات او تاثیر بگذارد.
روسای‌جمهور در حال خروج از قدرت که از فشارهای کارزار انتخاباتی و قانون‌گذاری رها شده‌اند و اغلب از سرمایه سیاسی داخلی چندانی برخوردار نیستند، معمولا به سمت دیپلماسی متمایل می‌شوند و در عرصه بین‌المللی دست به اقداماتی می‌زنند که پیش‌تر جرئت انجام آنها را نداشته‌اند. کلینتون در پایان دومین دوره ریاست‌جمهوری خود تلاش کرد توافق صلحی میان اسرائیل و فلسطین برقرار کند و زمینه سفر ریاست‌جمهوری به کره شمالی را فراهم آورد. باراک اوباما نیز پس از شکست دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۱۴، توافق هسته‌ای ایران را نهایی کرد و روابط دیپلماتیک آمریکا با کوبا را از سر گرفت.
روسای جمهور در دوره پایانی حضور خود در قدرت، گاهی از نیروی نظامی نیز به شیوه‌هایی استفاده کرده‌اند که احتمالا در آستانه انتخابات از انجام آنها خودداری می‌کردند. برای مثال، جورج اچ. دبلیو. بوش در اواخر سال ۱۹۹۲ با هدف محدود و مشخص کمک‌رسانی به قحطی‌زدگان در سومالی مداخله نظامی کرد. بیش از یک دهه بعد، در سال ۲۰۰۷، جورج دبلیو. بوش پس از شکست سنگین در انتخابات میان‌دوره‌ای، که در آن رای دهندگان ظاهرا پیام روشنی مبنی بر ضرورت خروج آمریکا از جنگ فرسایشی عراق ارسال کرده بودند، شمار نیروهای نظامی این کشور را برای تثبیت اوضاع عراق افزایش داد.
نتایج این ابتکارات بزرگ در سیاست خارجی متفاوت بوده است. مذاکرات صلح کلینتون میان اسرائیل و فلسطین شکست خورد؛ دستاوردهای دیپلماتیک اوباما عمر کوتاهی داشت؛ ماموریت جورج اچ. دبلیو. بوش در سومالی تا حد زیادی در جلوگیری از گسترش گرسنگی موفق بود، اما ریشه‌های مناقشه را حل نکرد و زمینه را برای گسترش ماموریت از سوی کلینتون و پیامدهای فاجعه‌بار آن فراهم ساخت. افزایش نیروهای نظامی آمریکا در عراق در دوره جورج دبلیو. بوش نیز در کوتاه‌مدت خشونت‌ها را کاهش داد، اما نتوانست ثباتی پایدار در این کشور ایجاد کند.
با وجود این، دست‌کم تمام این اقدامات با مشارکت بخش‌های مرتبط دولت و مشورت با کارشناسان بیرونی مورد بحث و برنامه‌ریزی قرار گرفتند. اهداف آنها روشن بود، حتی اگر در نهایت محقق نشدند. همچنین هر یک از این روسای جمهور تلاش کردند سیاست‌های خود را توضیح دهند و از آنها دفاع کنند؛ معیارهایی که ترامپ بارها در رعایت آنها ناکام مانده است.
قمار برای دستیابی به اهداف بزرگ
با توجه به اینکه ترامپ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای از نظر سیاسی تضعیف شده و همچنان در پی کسب جایزه صلح نوبل است، شاید انتظار برود که او به دیپلماسی روی آورد. مشکل اینجاست که ترامپ بسیاری از گزینه‌های آشکار و متعارف روسای‌جمهور در دوره پایانی قدرت را پیش‌تر آزموده است.
او در نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود، در سیاست خارجی دست به اقدامات جسورانه‌ای زد: خروج از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ ایران، سه دیدار با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، جایگزینی توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی با پیمان تجاری منطقه‌ای مورد نظر خود، تسهیل عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و شماری از کشورهای عربی و خروج از مجموعه‌ای از توافق‌های بین‌المللی. او از زمان بازگشت به کاخ سفید در سال ۲۰۲۵ نیز بر برقراری آتش‌بس در غزه و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، نظارت داشته است.
انتظار نمی‌رود ترامپ بار دیگر به سراغ این ابتکارات برود؛ زیرا به نظر می‌رسد دیپلماسی مبتنی بر نمایش و جنجال او به پایان رسیده است. برای مثال، ترامپ وعده داده بود گرینلند را تصرف کند، اما در نهایت به توافقی رضایت داد که حضور نظامی آمریکا در این قلمرو را گسترش می‌دهد. «هیئت صلح» او که قرار بود به‌عنوان نهادی رقیب شورای امنیت سازمان ملل متحد عمل کند نیز همچنان در وضعیت رکود باقی خواهد ماند؛ زیرا کشورهای دیگر دیگر ضرورت چندانی برای تبعیت از خواسته‌های او احساس نمی‌کنند.
ترامپ ممکن است گزینه‌های دشوار دیگری را نیز برای کسب اعتبار به‌عنوان یک صلح‌طلب دنبال کند؛ از جمله تلاش برای پایان دادن به مناقشات حل‌ناشدنی در کشمیر یا سودان. اما حل این بحران‌ها حتی در بهترین شرایط نیز بسیار دشوار است. حتی تحمیل توافقی نابرابر در این پرونده‌ها نیز به مهارت دیپلماتیک، شناخت منطقه‌ای و صبری نیاز دارد که ترامپ فاقد آنهاست. او به‌ندرت زمان قابل‌توجهی را صرف دیپلماسی می‌کند؛ موضوعی که ادعاهای مشکوک او درباره پایان دادن به مجموعه‌ای از درگیری‌ها، در حالی که بسیاری از آنها همچنان ادامه دارند، به‌خوبی شاهد آن است.
شاید بزرگ‌ترین اقدامی که ترامپ بتواند انجام دهد، ایجاد نوعی کنسرت قدرت‌های بزرگ باشد؛ چارچوبی که در آن او، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، و شی جین‌پینگ، رهبر چین، برای تحمیل نظم جهانی با یکدیگر همکاری کنند. با این حال، همانند بسیاری از دیدارهای پیشین ترامپ با پوتین و شی، بعید است نشست‌های احتمالی آینده نیز دستاورد ملموسی به همراه داشته باشند. نه روسیه و نه چین علاقه چندانی به پیمان سه‌جانبه کنترل تسلیحات هسته‌ای که ترامپ پیشنهاد کرده، نشان نداده‌اند. این دو کشور همچنین تمایلی ندارند ایران را برای پذیرش توافقی با آمریکا تحت فشار قرار دهند.
ترامپ ممکن است از این دیدارها برای قربانی کردن اوکراین یا تایوان استفاده کند؛ آن هم با این امید ناامیدانه که بتواند به توافقی صلح‌آمیز دست یابد. اما همان‌طور که دو سال گذشته نشان داده، پوتین علاقه‌ای به مصالحه ندارد و منابع لازم برای ادامه جنگ را در اختیار دارد. شی نیز تایوان را مساله‌ای داخلی و مربوط به حاکمیت چین می‌داند و بعید است هیچ محدودیتی را در رویکرد خود نسبت به این جزیره بپذیرد. ترامپ سرانجام متوجه خواهد شد که بهره‌برداری تبلیغاتی از تصویر نشست سه‌جانبه رهبران این کشورها، بسیار آسان‌تر از صرف تلاش واقعی برای دستیابی به هرگونه توافق است.
آخرین ماجراجویی
به احتمال زیاد، ترامپ بیش از هر نقطه دیگری در ایران دست به اقدام خواهد زد. به نظر می‌رسد او باور دارد که تشدید جنگ می‌تواند بن‌بست موجود را بشکند و میراث سیاسی‌اش را نجات دهد. اما رهبران ایران در برابر استفاده بیشتر از نیروی نظامی عقب‌نشینی نخواهند کرد. در عوض، احتمالا حملات به کشتی‌های تجاری را افزایش خواهند داد، متحدان آمریکا در خلیج فارس را هدف قرار می‌دهند و تا زمان خروج ترامپ از قدرت، پیشنهادهای دیپلماتیک را نادیده خواهند گرفت.
علاوه بر این، گزینه‌های خود ترامپ نیز ممکن است محدود باشد. تشدید درگیری با ایران، برای مثال اعزام نیروهای آمریکایی به جزیره خارک، احتمالا در میان پایگاه حامیان او به‌شدت نامحبوب خواهد بود و به همین دلیل ممکن است از انجام آن خودداری کند. حتی سرسخت‌ترین حامیان ترامپ نیز از افزایش قیمت‌هایی که جنگ به همراه داشته، خسته شده‌اند. ازسرگیری درگیری‌ها می‌تواند جهان را به سمت یک بحران اقتصادی سوق دهد.
ترامپ همچنین ممکن است تلاش کند با توسل به زور، در کوبا تغییر رژیم ایجاد کند. او در بیشتر سال ۲۰۲۶ محاصره‌ای همه‌جانبه علیه این جزیره اعمال کرده تا توان دفاعی آن را تضعیف کند. کوبا که از شریان حیاتی اقتصادی خود در ونزوئلا محروم شده و در شرایطی قرار دارد که تنها چند ساعت در روز برق در اختیار دارد، طی ماه‌های اخیر با تشدید چشمگیر مشکلات اقتصادی و رنج انسانی مواجه بوده است. برکناری دولت کوبا یکی از اولویت‌های شخصی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی ترامپ، به شمار می‌رود و با آنچه «دکترین دونرو» خوانده می‌شود، یعنی ادعای برتری آمریکا در نیمکره غربی، هم‌راستا است.
حمله به کوبا برای ترامپ جذابیت دارد؛ زیرا به منابع نظامی چندانی نیاز نخواهد داشت و دست‌کم از نگاه او، می‌تواند مساله‌ای را حل کند که از پایان دولت آیزنهاور تاکنون روسای‌جمهور آمریکا را به خود مشغول کرده است. شاید اگر ترامپ درگیر جنگ ایران نشده بود، تاکنون اقدام علیه کوبا را آغاز کرده بود. البته همان‌طور که الکساندر داونز، دانشمند علوم سیاسی، نشان داده، استفاده از نیروی نظامی برای تحقق تغییر رژیم به‌ندرت موفقیت‌آمیز است و اغلب پیامدهایی غیرقابل‌پیش‌بینی به دنبال دارد. در مورد کوبا، یکی از این پیامدها می‌تواند موج تازه‌ای از مهاجرت پناهجویان به آمریکا باشد.
با این حال، ترامپی که در واپسین سال‌های حضور خود در قدرت قرار دارد، ممکن است این اقدام را قماری ارزشمند بداند؛ به این امید که شاید بتواند همان رئیس‌جمهوری باشد که سرانجام حکومت کمونیستی کوبا را سرنگون می‌کند. ترامپ در عرصه سیاست خارجی بیش از هر چیز به تلاش برای گشودن گره‌های پیچیده و حل‌نشدنی علاقه دارد. او همچنین ممکن است تغییر رژیم در کوبا را راهی برای منحرف کردن توجه‌ها از ناکامی خود در ایران بداند.
احتمال دیگر این است که ترامپ تلاش‌های خود در سیاست خارجی را بر ثروتمندتر کردن خانواده‌اش متمرکز کند. او پیش‌تر فرصت‌های فراوانی برای نهادها و بازیگران خارجی فراهم کرده تا ظاهرا از طریق پرداخت‌های اقتصادی، نفوذی در دولت او به دست آورند. ترامپ و اعضای خانواده‌اش یک هواپیمای جت از امیر قطر، سرمایه‌گذاری دو میلیارد دلاری از سوی صندوقی به رهبری ولیعهد عربستان سعودی و سود حاصل از چندین کسب‌وکار مرتبط با رمزارز را پذیرفته‌اند که بخش قابل‌توجهی از آن از سوی خریداران خارجی تامین شده است.
بر اساس گزارش نیویورکر، خانواده ترامپ از چنین فعالیت‌هایی چهار میلیارد دلار سود به دست آورده‌اند. ترامپ که اطمینان دارد سنا ۶۷ رای لازم برای برکناری او از قدرت را در اختیار نخواهد داشت، ممکن است تصور کند در پیشبرد طرح‌های بیشتر برای کسب درآمد، چیزی برای از دست دادن ندارد.
با این حال، شاید شگفت‌انگیزترین گزینه سیاست خارجی ترامپ در دوره پایانی ریاست‌جمهوری‌اش، این باشد که اساسا هیچ اقدامی انجام ندهد. رئیس‌جمهور تاکنون خود را سرگرم بازسازی واشنگتن دی‌سی مطابق سلیقه شخصی‌اش کرده؛ از تغییر دکوراسیون دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید گرفته تا طراحی یک تالار بزرگ در محوطه کاخ سفید و تلاش برای بازسازی مرکز کندی.
این احتمال وجود دارد که او دو سال پایانی حضورش در کاخ سفید را صرف صدور فرمان‌های عفو، تلاش برای پیگرد قضایی مخالفان سیاسی و ساخت بناهای یادبود به نام خود کند. با توجه به گزینه‌های جایگزین، انفعال در عرصه سیاست خارجی شاید بهترین سناریوی ممکن برای سال‌های پایانی ریاست‌جمهوری ترامپ باشد.