بانک مرکزی در روزهای اخیر با صدور ابلاغیه‌ای، دسترسی پنج پلتفرم بزرگ رمزارزی کشور را به سرویس‌های برداشت غیرحضوری محدود کرده است. به گفته عیسی صالحیان، عضو هیئت‌رئیسه کمیسیون رمزارز و بلاکچین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور، این اقدام نه‌تنها به کنترل بازار ارز کمک نمی‌کند، بلکه ممکن است فشار بیشتری به بازار دلار وارد کند.
ماجرای محدودیت‌ها از کجا شروع شد؟
صالحیان درباره سابقه رفتارهای این‌چنینی بانک مرکزی در قبال صرافی‌های رمزارزی توضیح می‌دهد: «سال گذشته درگاه پرداخت بسیاری از شرکت‌ها بسته شد. پس از آن، با ارائه برخی تعهدات و پیگیری‌ها، تعدادی از این درگاه‌ها دوباره فعال شدند. صرافی‌های رمزارزی برای ادامه فعالیت و ارائه خدمات برداشت ریالی، از راهکار جایگزینی استفاده کردند که مبتنی بر وب‌سرویس‌های برداشت غیرحضوری بانکداری باز بود.»
به‌گفته او بانک مرکزی دسترسی پنج صرافی رمزارزی بزرگ کشور را به برداشت غیرحضوری محدود کرده است. این عضو کمیسیون رمزارز سازمان نصر در این باره می‌گوید: «به بیان دیگر، کاربران همچنان می‌توانند در سایت صرافی درخواست برداشت وجه ثبت کنند، اما برای انجام این درخواست، باید فردی به‌صورت حضوری به بانک مراجعه کند و وجه را واریز کند. صرافی‌ها دیگر امکان استفاده از خدمات الکترونیکی برای انجام این فرایند را ندارند.»
او تأکید می‌کند که این تصمیم عملاً فعالیت بازار را مختل می‌کند، چون حجم تراکنش‌ها بسیار بالاست و درخواست برداشت حضوری برای این حجم از تراکنش، عملاً غیر ممکن است.
دلیل بانک مرکزی چیست؟
صالحیان می‌گوید بانک مرکزی توضیح شفافی درباره دلیل این تصمیم ارائه نکرده است. با این حال، او معتقد است تجربه سال‌های گذشته الگوی مشخصی را نشان می‌دهد: «هر زمان نرخ دلار با افزایش مواجه می‌شود، معمولاً نخستین صنفی که تحت فشار قرار می‌گیرد، صرافی‌های رمزارزی هستند. وابستگی قیمت تتر به دلار باعث شده این پلتفرم‌ها یکی از عوامل اثرگذار بر بازار ارز تلقی شوند.»
این فعال بازار رمزارز به محدودیت‌های هفته‌های گذشته نیز اشاره می‌کند. به گفته او، در برخی مقاطع معاملات از صبح تا بعدازظهر و در مقاطعی از صبح تا شب امکان‌پذیر بود و معاملات شبانه متوقف می‌شد، در حالی که ماهیت بازار رمزارزها بر پایه فعالیت ۲۴ ساعته شکل گرفته است.
صالحیان همچنین یادآوری می‌کند که در سال‌های گذشته نیز هم‌زمان با نوسانات نرخ دلار، محدودیت‌هایی برای درگاه‌های پرداخت صرافی‌ها اعمال شده، اما این سیاست‌ها نتیجه مطلوبی نداشته‌اند: «حتی در مواردی پس از اعمال محدودیت‌ها، نرخ دلار افزایش بیشتری پیدا کرده است.»
فشار بیشتر بر بازار دلار
صالحیان می‌گوید: «کاربران برای حفظ ارزش دارایی خود به خرید رمزارزهایی مانند تتر روی می‌آورند. وقتی دسترسی آن‌ها به این بازار محدود شود، تقاضا به سمت بازارهای جایگزین مانند دلار و طلا حرکت می‌کند.»
او این وضعیت را با مفهوم اقتصادی «اثر جانشینی» توضیح می‌دهد: «وقتی دسترسی به یک کالا یا بازار محدود می‌شود، تقاضا به سمت جایگزین‌های آن حرکت می‌کند. برای مثال، اگر قند در بازار وجود نداشته باشد، مردم به سراغ شکر می‌روند و افزایش تقاضا می‌تواند قیمت شکر را بالا ببرد. در اینجا نیز وقتی یکی از جایگزین‌های بازار دلار محدود می‌شود، فشار تقاضا به خود بازار دلار منتقل می‌شود.»
این عضو کمیسیون رمزارز نصر با اشاره به تجربه سال‌های گذشته تأکید می‌کند که چنین اقداماتی معمولاً نتیجه معکوس داشته‌اند و پیش‌بینی می‌کند از روز بعد تغییرات قابل‌توجهی در بازار ایجاد شود: «بخش بزرگی از بازار امکان انجام معاملات خود را از دست می‌دهد و طبیعی است که این تقاضا به سمت بازارهای جایگزین حرکت کند.»
خطر حرکت به سمت بازارهای غیرشفاف
یکی از نگرانی‌های اصلی صالحیان، کاهش شفافیت بازار است. او می‌گوید یکی از راه‌های مؤثر مبارزه با پول‌شویی، ایجاد مسیرهای مستقیم، شفاف و قابل نظارت برای انجام معاملات است و صرافی‌های رمزارزی می‌توانند چنین نقشی داشته باشند: «تا پیش از این، کاربران از طریق درگاه‌های پرداخت و سرویس‌های بانکداری باز، معاملات خود را انجام می‌دادند. این فرایندها به‌صورت الکترونیکی قابل رصد و کنترل بودند. اکنون با محدود شدن این دسترسی‌ها، در واقع مسیر شفاف ارتباط میان خریدار و فروشنده در حال از بین رفتن است.»
به گفته این مقام صنفی، نیاز خریدار و فروشنده به انجام معامله از بین نمی‌رود و طرفین به دنبال راه‌های جایگزین می‌روند. صالحیان نتیجه می‌گیرد که این اتفاق «نه‌تنها به شفافیت بازار کمک نمی‌کند، بلکه می‌تواند نظارت بر جریان مالی را دشوارتر کند.»
مردم بیشترین آسیب را می‌بینند
صالحیان در پاسخ به این پرسش که در نهایت چه کسی بیشترین آسیب را از این تصمیم‌ها می‌بیند، می‌گوید: «قطعاً مردم بیشترین آسیب را می‌بینند. کاربران در شرایط تورمی برای حفظ ارزش دارایی خود به بازارهایی مانند رمزارزها مراجعه می‌کنند. وقتی دسترسی آن‌ها به این بازار محدود شود، به سراغ گزینه‌های جایگزین، از جمله دلار، می‌روند.»
به گفته این فعال صنفی، تشکل‌هایی مانند انجمن صنفی بلاکچین ایران، انجمن علمی بلاکچین ایران و انجمن صنفی فین‌تک به‌صورت مستمر درباره این موضوع جلسه برگزار می‌کنند و بسیاری از ابلاغیه‌ها و اخبار مربوط به این تصمیم‌ها نیز از همین مسیر به اعضای صنف منتقل می‌شود.