قشم - ایرنا - آب، برق، راه و بنادر چهار گلوگاه توسعه قشم هستند؛ زیرساخت‌هایی که تأمین پایدار آن‌ها، شرط پاسخ‌گویی به نیاز مردم و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی و گردشگری جزیره است.
به گزارش ایرنا، توسعه قشم تنها با تعریف و اجرای طرح‌های جدید محقق نمی‌شود؛ آنچه آینده این جزیره را رقم می‌زند، فراهم کردن زیرساخت‌هایی است که بتوانند هم‌زمان پاسخ‌گوی نیاز ساکنان، فعالیت‌های اقتصادی و ورود گردشگران باشند. در همین چارچوب، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد قشم، آب، برق، راه و بنادر را چهار اولویت اصلی زیرساختی این منطقه معرفی کرده است.
آب، نخستین حلقه این زنجیره است؛ موضوعی که در جزیره‌ای با اقلیم گرم و خشک، محدودیت منابع طبیعی و پراکندگی سکونتگاه‌ها، اهمیتی فراتر از یک خدمت عمومی دارد. تأمین آب پایدار، نه‌تنها بر کیفیت زندگی مردم اثر می‌گذارد، بلکه پیش‌نیاز توسعه گردشگری، فعالیت صنایع و گسترش خدمات نیز به شمار می‌رود.
اهمیت این موضوع با توجه به جمعیت روستایی قشم بیشتر نمایان می‌شود. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، شهرستان قشم ۱۴۸ هزار و ۹۹۳ نفر جمعیت داشته که ۸۲ هزار و ۱۶۰ نفر از آنان در مناطق روستایی زندگی می‌کردند؛ به این ترتیب، حدود ۵۵ درصد جمعیت شهرستان در روستاها ساکن بوده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی زیرساختی در قشم باید فراتر از شهرها باشد و دسترسی پایدار روستاها به خدمات اساسی را نیز در اولویت قرار دهد.
در حوزه آب، مساله فقط افزایش ظرفیت تولید نیست؛ انتقال، ذخیره‌سازی و توزیع مناسب نیز باید متناسب با نیاز مناطق مختلف توسعه یابد. هرگونه ناهماهنگی میان این بخش‌ها می‌تواند موجب شود افزایش تولید آب، به همان میزان در بهبود دسترسی مردم اثر نگذارد.
از سوی دیگر، قشم در دوره‌های مختلف سال با افزایش حضور گردشگران و جمعیت شناور روبه‌رو می‌شود. این وضعیت، فشار بیشتری بر شبکه تأمین آب وارد می‌کند و ضرورت پیش‌بینی ظرفیت‌های پشتیبان را افزایش می‌دهد. طرح‌های آب‌شیرین‌کن، از جمله طرح‌های مهم برای تأمین آب جزیره، زمانی می‌توانند اثرگذاری کامل داشته باشند که شبکه انتقال و توزیع نیز هم‌زمان تقویت شود.
آب و برق؛ ۲ حلقه از یک زنجیره
برق، دیگر زیرساختی است که پایداری آن بر همه بخش‌های زندگی و اقتصاد قشم اثر می‌گذارد. فعالیت واحدهای تولیدی، مراکز خدماتی، تأسیسات گردشگری و سامانه‌های تأمین آب به انرژی مطمئن وابسته است؛ بنابراین، هرگونه اختلال در شبکه برق می‌تواند پیامدهایی فراتر از خاموشی‌های مقطعی داشته باشد.
توسعه زیرساخت برق نیز تنها به افزایش توان تولید محدود نمی‌شود. ظرفیت شبکه انتقال و توزیع، کیفیت تجهیزات، نگهداری مستمر و آمادگی برای پاسخ‌گویی به افزایش مصرف در فصل‌های گرم، همگی در پایداری این خدمت نقش دارند. رشد جمعیت، گسترش سکونتگاه‌ها و افزایش فعالیت‌های اقتصادی، ضرورت تطبیق ظرفیت شبکه با نیازهای آینده را دوچندان کرده است.
ارتباط آب و برق در قشم نیز مستقیم است. بخش مهمی از تأمین آب جزیره به فرایندهای نمک‌زدایی و تأسیسات وابسته به انرژی نیاز دارد؛ ازاین‌رو، پایداری برق به استمرار تولید و توزیع آب کمک می‌کند. نگاه هم‌زمان به این دو زیرساخت، می‌تواند از ایجاد گلوگاه‌های تازه در مسیر توسعه جلوگیری کند.
راه، سومین محور توسعه زیرساختی قشم است؛ جزیره‌ای طولانی با روستاهای پراکنده که دسترسی میان سکونتگاه‌ها، مراکز خدماتی، نواحی اقتصادی و جاذبه‌های گردشگری به شبکه ارتباطی کارآمد وابسته است. کیفیت راه‌ها، افزون بر کاهش زمان سفر، بر ایمنی تردد، هزینه حمل‌ونقل و دسترسی مردم به خدمات عمومی اثر می‌گذارد.
بر اساس آمار منتشرشده درباره شبکه راه‌های شهرستان قشم، طول مجموع راه‌ها حدود ۵۸۱ کیلومتر است. از این میزان، نزدیک به ۳۰۳ کیلومتر راه روستایی آسفالته، ۱۷ کیلومتر راه شوسه و حدود پنج کیلومتر راه خاکی گزارش شده است؛ در مجموع، طول راه‌های روستایی آسفالته، شوسه و خاکی به حدود ۳۲۵ کیلومتر می‌رسد. این گستردگی، ضرورت نگهداری مستمر و بهسازی مسیرهای ارتباطی روستاها را نشان می‌دهد.
راه روستایی مناسب، فقط یک مسیر برای رفت‌وآمد نیست؛ این راه‌ها دسترسی کشاورزان، صیادان، صنعتگران و فعالان گردشگری را به بازار و خدمات آسان‌تر می‌کنند. در شرایط بارندگی‌های شدید یا بروز حوادث نیز کیفیت مسیرهای ارتباطی می‌تواند در سرعت امدادرسانی و کاهش خسارت‌ها نقش تعیین‌کننده داشته باشد.
در کنار اجرای طرح‌های جدید راه‌سازی، نگهداری و ترمیم راه‌های موجود نیز اهمیت دارد. بهسازی نقاط حادثه‌خیز، اصلاح مسیرهای فرسوده، ارتقای ایمنی و تکمیل حلقه‌های ارتباطی میان روستاها و مراکز خدماتی، باید در کنار ساخت مسیرهای تازه دنبال شود تا سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، به بهبود ملموس رفت‌وآمد مردم منجر شود.
بنادر؛ مزیت جغرافیایی در خدمت اقتصاد
چهارمین محور، بنادر و اسکله‌هایی هستند که می‌توانند موقعیت جغرافیایی قشم را به فرصت اقتصادی تبدیل کنند. طبق آمارهای منتشرشده، شهرستان قشم ۲۳ اسکله مسافری، تجاری و گردشگری دارد؛ همچنین چهار بندر فعال صیادی و ۱۲ اسکله گردشگری دارای مجوز در این منطقه گزارش شده است. این دسته‌بندی‌ها ممکن است از نظر کارکرد با یکدیگر هم‌پوشانی داشته باشند و نباید اعداد آن‌ها را به‌عنوان شمارش مستقل همه اسکله‌ها با هم جمع کرد.
اسکله‌های تجاری و ظرفیت‌های بندری، در جابه‌جایی کالا و پشتیبانی از فعالیت‌های اقتصادی نقش دارند. توسعه و تجهیز این زیرساخت‌ها، در کنار فراهم کردن مسیرهای دسترسی مناسب، می‌تواند به تسهیل حمل‌ونقل، کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌گیری از موقعیت راهبردی جزیره در خلیج فارس کمک کند.
در بخش صیادی، بنادر و اسکله‌ها بخشی از زنجیره معیشت جوامع ساحلی هستند. فراهم بودن امکانات مناسب برای پهلوگیری شناورها، تخلیه صید و دسترسی به خدمات مورد نیاز، بر فعالیت صیادان و پایداری این بخش اثر می‌گذارد. از این منظر، توسعه بندری تنها به گسترش تجارت محدود نیست و باید نیازهای جوامع محلی را نیز پوشش دهد.
اسکله‌های گردشگری نیز می‌توانند در رونق سفرهای دریایی و گسترش گردشگری جزیره نقش‌آفرین باشند؛ با این حال، بهره‌گیری از این ظرفیت به ایمنی، سامان‌دهی خدمات، رعایت ملاحظات زیست‌محیطی و اتصال مناسب اسکله‌ها به جاذبه‌های گردشگری وابسته است. بدون راه‌های دسترسی مناسب و خدمات پشتیبان، بخشی از ظرفیت اقتصادی این زیرساخت‌ها بلااستفاده می‌ماند.
چهار اولویت آب، برق، راه و بنادر در عمل از یکدیگر جدا نیستند. توسعه فعالیت‌های بندری به راه و برق پایدار نیاز دارد؛ گسترش گردشگری بدون تأمین مطمئن آب و انرژی با محدودیت روبه‌رو می‌شود و بهبود راه‌های ارتباطی نیز دسترسی به خدمات و فرصت‌های اقتصادی را افزایش می‌دهد. ازاین‌رو، پیشبرد این اولویت‌ها به هماهنگی میان طرح‌ها و دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
در کنار تعیین اولویت‌ها، تأمین منابع مالی، زمان‌بندی روشن و نظارت بر پیشرفت طرح‌ها نیز اهمیت دارد. مشخص بودن میزان پیشرفت پروژه‌ها، زمان بهره‌برداری و اثر مورد انتظار هر طرح، امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکرد و سنجش میزان تحقق وعده‌های زیرساختی را فراهم می‌کند.
معیار نهایی موفقیت در این مسیر، فقط شمار طرح‌های افتتاح‌شده یا حجم اعتبار هزینه‌شده نیست؛ بلکه باید دید دسترسی مردم به آب و برق چقدر پایدارتر شده، راه‌های روستایی تا چه اندازه ایمن‌تر و قابل‌استفاده‌تر شده‌اند و زیرساخت‌های بندری چه سهمی در بهبود معیشت، گردشگری و فعالیت‌های اقتصادی جزیره داشته‌اند.
قشم برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی، اقتصادی و گردشگری خود، به زیرساخت‌هایی نیاز دارد که هم‌پای رشد جمعیت و فعالیت‌ها توسعه یابند. تمرکز بر آب، برق، راه و بنادر، زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که این چهار محور در قالب برنامه‌ای هماهنگ دنبال شوند؛ برنامه‌ای که دستاورد آن نه فقط در گزارش طرح‌ها، بلکه در زندگی روزمره مردم و رونق پایدار اقتصاد جزیره دیده شود.