بجنورد- ایرنا- کوشک باغ علی‌آباد، میراث دوره قاجار در بجنورد این روزها در سایه اختلاف میان مالکان و بی‌توجهی با دیوارهای فروریخته و محوطه‌ای متروکه روزگار می‌گذراند؛ بنایی که با وجود ثبت در فهرست آثار ملی، همچنان در انتظار توافق وراث و احیا برای نجات از تخریب است.
به گزارش ایرنا، کوشک باغ علی‌آباد در حدود سه کیلومتری شمال‌شرقی بجنورد قرار دارد؛ بنایی تاریخی که روزگاری در میان باغی بزرگ و سرسبز جلوه‌گری می‌کرد اما امروز نشانی از آن شکوه گذشته در محوطه اطرافش دیده نمی‌شود.
اما آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، نوشته‌هایی است که با زغال و دیگر ابزارها بر دیوارهای بنا نقش بسته و ظاهر این میراث تاریخی را مخدوش کرده است.
یادگارنویسی بر دیوارهای یک بنای تاریخی تنها اقدامی ناپسند برای تغییر چهره آن نیست بلکه بی‌توجهی به بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی یک منطقه است.
رفتاری که می‌تواند در کنار عوامل دیگر، ارزش‌های بصری و اصالت این آثار را تحت تاثیر قرار دهد.
میراثی از عصر قاجار در انتظار حفاظت
باغ علی‌آباد با قدمتی بیش از ۲۵۰ سال از نمونه‌های باغ‌سازی ایرانی به شمار می‌رود و کوشک آن یکی از بخش‌های شاخص این مجموعه تاریخی است.
باغ علی‌آباد با قدمتی بیش از ۲۵۰ سال، از نمونه‌های باغ‌سازی ایرانی به شمار می‌رود
این بنای دوطبقه، در طبقه همکف خود حوضخانه‌ای با سقف گنبدی دارد که از مهمترین بخش‌های معماری آن محسوب می‌شود.
اتاق‌هایی با طراحی متفاوت در دو سوی شرقی و غربی حوضخانه نیز قرار گرفته است که در گذشته برای سکونت استفاده می‌شدند.
تیرهای چوبی قطور در سقف حوضخانه، پایه‌های سنگی و آجری و تزئینات گچ‌بری و کنده‌کاری، بخشی از ویژگی‌های معماری این اثر هستند؛ جزییاتی که اهمیت حفاظت از آن را دوچندان می‌کنند.
کوشک باغ علی‌آباد در سال ۱۳۸۰ با شماره ۴۹۵۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است با این حال، ثبت ملی به‌تنهایی نتوانسته مانع آسیب‌های واردشده به بنا و محوطه آن شود.
مرمت‌هایی که از یادگارنویسی در امان نماندند
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان شمالی با اشاره به وضعیت این بنای تاریخی می‌گوید: کوشک باغ علی‌آباد در زمره چهار باغ با الگوی ایرانی قرار دارد و در سال‌های گذشته اقداماتی برای مرمت آن انجام شده است.
با وجود مرمت‌های انجام‌شده، برخی افراد ناآگاه با نوشتن مطالب روی دیوارها، ظاهر بنا را مخدوش کرده‌اند
محمدرضا قهرمانیان با بیان اینکه یادگارنویسی برخی افراد به چهره این اثر آسیب زده است، می‌افزاید: با وجود مرمت‌های انجام‌شده، برخی افراد ناآگاه با نوشتن مطالب روی دیوارها، ظاهر بنا را مخدوش کرده‌اند.
این اظهارات نشان می‌دهد که حفاظت از آثار تاریخی تنها به مرمت دیوارها و استحکام‌بخشی سازه محدود نمی‌شود بلکه نگهداری مستمر و جلوگیری از رفتارهای آسیب‌زننده نیز بخش مهمی از فرایند صیانت از میراث فرهنگی است.
| نام اثر | کوشک باغ علی‌آباد |
| موقعیت | سه کیلومتری شمال‌شرقی بجنورد |
| قدمت | بیش از ۲۵۰ سال |
| دوره تاریخی | قاجار |
| سال ثبت ملی | ۱۳۸۰ با شماره ۴۹۵۳ |
| مهمترین آسیب‌ها | تخریب دیوارها، یادگارنویسی و رهاشدگی محوطه |
| مانع اصلی احیا | اختلاف میان مالکان و تعدد وراث |
| ظرفیت احیا | مرمت بنا و توسعه گردشگری تاریخی |
اختلاف وراث؛ مانع دیگری برای احیای کوشک
قهرمانیان، مشارکت نکردن مالکان را از مهمترین دلایل پیش نرفتن روند احیای این مجموعه می‌داند و می‌گوید: نشست‌های متعددی با مالکان باغ برگزار شده اما تاکنون همکاری لازم برای احیا و بهره‌برداری از آن شکل نگرفته است.
نشست‌های متعددی با مالکان باغ برگزار شده اما تاکنون همکاری لازم برای احیا و بهره‌برداری از آن شکل نگرفته است
به گفته وی، تعدد مالکان و وراث و سکونت برخی از آنها در خارج از کشور، پیگیری امور مربوط به این بنای تاریخی را دشوار کرده است.
قهرمانیان ادامه می دهد: همچنین اخیرا نشستی با یکی از مالکان برگزار شده تا موضوع احیای این اثر مورد پیگیری قرار گیرد.
مالکیت خصوصی و نبود توافق میان وراث در کنار مشکلات نگهداری، شرایطی ایجاد کرده که آینده این بنای ارزشمند همچنان با ابهام روبه‌رو باشد.
زخم یادگارنویسی بر پیکر میراث تاریخی
کوشک باغ علی‌آباد تنها یک بنای قدیمی نیست بلکه بخشی از هویت تاریخی و معماری بجنورد و یادگاری از دوره قاجار است.
میراثی که می‌تواند با حفاظت اصولی و احیای محوطه به ظرفیتی ارزشمند برای گردشگری منطقه تبدیل شود.
با این حال، دیوارنویسی، رهاشدگی محوطه و آسیب‌های ناشی از بی‌توجهی، ضرورت مراقبت جدی‌تر از این اثر را یادآوری می‌کند.
هر نوشته‌ای که بر دیوارهای چنین بناهایی نقش می‌بندد، می‌تواند نشانی از فاصله گرفتن جامعه از مسوولیت مشترک خود در قبال میراث گذشتگان باشد.
نجات کوشک علی‌آباد، علاوه بر رفع موانع مالکیتی و تامین زمینه مرمت، به افزایش آگاهی عمومی درباره ارزش آثار تاریخی و جلوگیری از رفتارهایی مانند یادگارنویسی نیاز دارد زیراکه حفظ این میراث، تنها وظیفه متولیان فرهنگی نیست و مشارکت مردم در پاسداری از آن نقشی تعیین‌کننده دارد.
استان خراسان شمالی با داشتن هزار و ۱۵۱ اثر تاریخی شناسایی شده در شمال شرق کشور قرار دارد و سالانه پذیرای میلیون ها مسافر، گردشگر و زائر امام هشتم (ع) است که از این خطه گذر می کنند.