خبرنگار بخش ایران
گزارش بازی‌خیزها از بازار گیم ایران؛ از محبوبیت فوتبال و پلی‌استیشن تا روش خرید بازی و هزینه‌ها
مرکز تحقیقات بازی‌های دیجیتال (دایرک)، زیرمجموعه بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، در گزارش بازی‌خیزهای ۱۴۰۲ به بررسی الگوی مصرف بازی در پنج استان تهران، خراسان رضوی، فارس، خوزستان و اصفهان پرداخته است. این گزارش علاوه بر معرفی بازی‌های محبوب و پلتفرم‌های مورد استفاده بازیکنان، اطلاعاتی درباره شیوه تهیه بازی، هزینه‌کرد، مراجعه به گیم‌نت و برخی تجربه‌های مرتبط با فضای آنلاین ارائه می‌کند.
به گزارش ویجیاتو، بر اساس نتایج این پژوهش، فوتبال (FIFA و PES) در هر پنج استان محبوب‌ترین بازی است. تهران بیشترین سهم کنسول‌بازها را دارد و خوزستان در استفاده از بازی‌های ایرانی موبایل و مراجعه به گیم‌نت پیشتاز است.
این پیمایش را مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در ابتدای سال ۱۴۰۳ انجام داده است؛ با این تفاوت که پرسش‌ها درباره رفتار مصرفی مردم در سال ۱۴۰۲ بوده‌اند. در مجموع، اطلاعات ۶ هزار و ۵۲۱ خانوار شامل ۲۰ هزار و ۹۵۱ نفر ثبت شده و ۳ هزار و ۴۲ نفر از بازیکنان برای پاسخ‌گویی تفصیلی انتخاب شده‌اند. بنابراین، نتایج گزارش بازتاب‌دهنده وضعیت سال ۱۴۰۲ است و نباید آن را تصویری از بازار امروز بازی در ایران دانست.
فوتبال در هر پنج استان محبوب‌ترین بازی است
فوتبال در صدر فهرست بازی‌های محبوب بازیکنان هر پنج استان قرار دارد. پس از آن، کال آو دیوتی و آمیرزا در بیشتر استان‌ها جایگاه بالایی دارند. با این حال، ترتیب بازی‌های محبوب در استان‌ها یکسان نیست.
در تهران، فوتبال رتبه نخست را دارد وCall of Duty، آمیرزا، بازی‌های فکری و جدول در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. در خراسان رضوی نیز فوتبال و Call of Duty دو انتخاب نخست بازیکنان هستند و آمیرزا در جایگاه سوم قرار دارد. ماشین‌سواری و بازی‌های فکری دیگر عناوین این فهرست‌اند.
در اصفهان، آمیرزا پس از فوتبال قرار گرفته و کال آو دیوتی رتبه سوم را به خود اختصاص داده است. خوزستانی‌ها نیز پس از فوتبال، آمیرزا و Call of Duty را بیشتر از دیگر عناوین بازی کرده‌اند. در فارس، کال آو دیوتی پس از فوتبال قرار دارد و آمیرزا و PUBG دیگر بازی‌های محبوب این استان هستند.
آمیرزا تنها بازی ایرانی حاضر در میان عناوین محبوب این پنج استان است. همچنین Call of Duty در چهار استان از پنج استان جزو سه بازی نخست قرار دارد. PUBG نیز تنها در فهرست پنج بازی محبوب فارس دیده می‌شود.
این آمار بازی‌های موبایلی، رایانه‌ای و کنسولی را به‌صورت تجمیعی بررسی می‌کند. در نتیجه، نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که مثلاً Call of Duty در یک استان بیشتر روی کنسول یا موبایل بازی می‌شود. گزارش همچنین توضیح می‌دهد که فهرست بازی‌های محبوب آن با نتایج گزارش نمای باز ۱۴۰۲ تفاوت‌هایی دارد؛ زیرا در گزارش پیشین، فوتبال به دو عنوان FIFA و PES تفکیک شده بود.
موبایل همچنان پلتفرم اصلی بازی در ایران است
موبایل در هر پنج استان اصلی‌ترین پلتفرم بازی است. میانگین کشوری استفاده از این پلتفرم به ۹۴.۵ درصد می‌رسد؛ درحالی‌که سهم رایانه ۱۹.۵ درصد و سهم کنسول ۳۲.۸ درصد است.
در خراسان رضوی، ۹۶ درصد بازیکنان از موبایل برای بازی استفاده می‌کنند؛ این رقم در اصفهان ۹۴ درصد، خوزستان ۹۳.۵ درصد، فارس ۹۲.۹ درصد و تهران ۹۲.۷ درصد است.
تهران در میان استان‌های بررسی‌شده بیشترین سهم کنسول‌بازها را دارد. ۴۰.۹ درصد بازیکنان این استان از کنسول استفاده می‌کنند. این سهم در خوزستان ۳۷.۴ درصد، فارس ۳۲.۱ درصد، خراسان رضوی ۲۹.۶ درصد و اصفهان ۲۵.۵ درصد است.
در استفاده از رایانه شخصی، فارس با سهم ۲۲.۶ درصدی در رتبه نخست قرار می‌گیرد. خراسان رضوی با ۲۱.۶ درصد و تهران با ۲۱.۴ درصد در رتبه‌های بعدی هستند. سهم رایانه در خوزستان ۱۸.۱ درصد و در اصفهان ۱۷ درصد است.
از آنجا که یک بازیکن می‌تواند هم‌زمان از چند پلتفرم استفاده کند، مجموع این درصدها به ۱۰۰ نمی‌رسد. تهران همچنین بیشترین سهم بازیکنان چندپلتفرمی را دارد؛ درحالی‌که اصفهان در میان پنج استان بررسی‌شده بیشتر به بازی روی یک پلتفرم متکی است.
پلی‌استیشن در میان کنسول‌بازها پیشتاز است
پلی‌استیشن در تمام استان‌های بررسی‌شده محبوب‌ترین برند کنسول است. سهم این برند در میان کنسول‌بازهای فارس به ۸۵.۲ درصد می‌رسد. خوزستان با ۸۱ درصد، خراسان رضوی با ۷۸ درصد و اصفهان با ۷۶.۵ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. این سهم در تهران ۸۵.۱ درصد است.
در مقیاس کشوری، سهم ایکس‌باکس ۲۰.۶ درصد و نینتندو یک درصد گزارش شده است. البته بازیکنان ممکن است بیش از یک برند کنسول داشته باشند؛ بنابراین این ارقام را نباید سهم‌های انحصاری و جمع‌پذیر در نظر گرفت.
خوزستان در مصرف بازی‌های ایرانی موبایل پیشتاز است
بیش از نیمی از بازیکنان موبایل در ایران سراغ بازی‌های ایرانی هم می‌روند. میانگین کشوری این شاخص ۵۶.۷ درصد است؛ اما سهم بازی‌های ایرانی در استان‌های مختلف تفاوت دارد.
خوزستان با سهم ۶۶.۲ درصدی در رتبه نخست قرار گرفته است. این رقم در خراسان رضوی ۶۱.۴ درصد، اصفهان ۵۶.۴ درصد، فارس ۵۲.۶ درصد و تهران ۵۰.۴ درصد است.
بر این اساس، سهم بازیکنانی که بازی ایرانی موبایل انجام می‌دهند در خوزستان از سایر استان‌های بررسی‌شده بیشتر است و تهران کمترین سهم را دارد. گزارش به تفاوت میان پایتخت و دیگر استان‌ها اشاره می‌کند، اما علت این اختلاف را مشخص نمی‌کند.
مراجعه به گیم‌نت؛ فارس در صدر پنج استان
گزارش بازی‌خیزهای ۱۴۰۲ برای نخستین‌بار در این مجموعه، مراجعه بازیکنان به گیم‌نت را نیز بررسی کرده است. میانگین کشوری این شاخص ۱۸.۵ درصد است؛ یعنی کمتر از یک‌پنجم بازیکنان شرکت‌کننده در پیمایش گفته‌اند که به گیم‌نت رفته‌اند.
فارس با سهم ۲۳.۴ درصدی بیشترین میزان مراجعه به گیم‌نت را در میان پنج استان دارد. خوزستان با ۲۲.۲ درصد در رتبه بعدی قرار گرفته است. سهم مراجعه در تهران ۱۷.۸ درصد، خراسان رضوی ۱۷.۲ درصد و اصفهان ۱۶.۶ درصد گزارش شده است.
این آمار نشان می‌دهد مراجعه به گیم‌نت در استان‌های فارس و خوزستان بیشتر از میانگین کشوری است. در مقابل، اصفهان کمترین سهم را در میان استان‌های بررسی‌شده دارد. البته گزارش درباره تعداد دفعات مراجعه، مدت حضور یا علت انتخاب گیم‌نت اطلاعاتی ارائه نمی‌کند؛ بنابراین این شاخص صرفاً نشان‌دهنده تجربه مراجعه است و نمی‌توان از آن درباره میزان استفاده مستمر از این فضاها نتیجه‌گیری کرد.
خرید فیزیکی بازی در خوزستان و دانلود دیجیتال در اصفهان
روش تهیه بازی‌های کنسولی در استان‌های مختلف یکسان نیست. در میان کنسول‌بازهای کشور، ۵۹.۴ درصد بازی‌ها را از طریق نسخه‌های فیزیکی مانند هارد، فلش و CD تهیه می‌کنند. سهم دانلود از فضای مجازی ۲۴.۱ درصد است و ۱۶.۵ درصد نیز از هر دو روش استفاده می‌کنند.
خوزستان با سهم ۷۱.۲ درصدی بیشترین میزان تهیه فیزیکی بازی را دارد. این رقم در خراسان رضوی ۶۹.۱ درصد، فارس ۶۶.۷ درصد و تهران و اصفهان هر دو ۵۵.۶ درصد است.
در مقابل، اصفهان با سهم ۳۱.۱ درصدی بیشترین میزان دانلود دیجیتال بازی را ثبت کرده است. این شاخص در تهران ۲۷.۸ درصد، خوزستان ۲۳.۱ درصد، فارس ۱۹.۶ درصد و خراسان رضوی ۱۳.۲ درصد است.
تهران در استفاده هم‌زمان از روش فیزیکی و دیجیتال پیشتاز است. ۱۶.۵ درصد کنسول‌بازهای این استان از هر دو روش استفاده می‌کنند. این سهم در خراسان رضوی ۱۷.۶ درصد، اصفهان ۱۳.۳ درصد، فارس ۱۳.۷ درصد و خوزستان ۵.۸ درصد است.
در مجموع، داده‌ها نشان می‌دهند روش فیزیکی همچنان شیوه غالب تهیه بازی کنسولی در کشور است؛ بااین‌حال، سهم دانلود دیجیتال در اصفهان و تهران بیشتر از دیگر استان‌های بررسی‌شده است.
تهران بزرگ‌ترین بازار بازی را دارد
برآورد گزارش بازی‌خیزهای ۱۴۰۲، اندازه بازار بازی کشور را ۷۰ هزار و ۶۶۳ میلیارد تومان اعلام می‌کند. تهران با بازاری به ارزش ۱۶ هزار و ۲۲۳ میلیارد تومان بزرگ‌ترین بازار را در میان استان‌های بررسی‌شده دارد. ارزش بازار فارس ۱۰ هزار و ۷۵۲ میلیارد تومان، خراسان رضوی ۶ هزار و ۱۸۲ میلیارد تومان، خوزستان ۳ هزار و ۳۳۴ میلیارد تومان و اصفهان ۲ هزار و ۷۴۹ میلیارد تومان برآورد شده است.
بااین‌حال، گزارش درباره مقایسه هزینه سرانه استان‌ها هشدار می‌دهد. هزینه بازی در بعضی استان‌ها میان تعداد محدودی از خریداران بزرگ متمرکز شده است. برای نمونه، در فارس تنها دو پاسخ‌گو ۴۶ درصد از کل هزینه ثبت‌شده در نمونه آن استان را تشکیل می‌دهند. در اصفهان و خراسان رضوی نیز نزدیک به یک‌سوم هزینه‌ها به تعداد محدودی از پاسخ‌گویان مربوط است.
به همین دلیل، گزارش تأکید می‌کند که نباید ارقام هزینه سرانه را مبنای رتبه‌بندی قطعی استان‌ها قرار داد. با وجود این محدودیت، تهران به دلیل برخورداری از تعداد بازیکنان بسیار بیشتر، بزرگ‌ترین بازار بازی در کشور را دارد.
طبق انتظار:هزینه سخت‌افزار بیشتر از نرم‌افزار است
بخش عمده هزینه‌کرد بازیکنان ایرانی به خرید سخت‌افزار اختصاص دارد. در سطح کشور، ۶۵ درصد هزینه‌ها مربوط به سخت‌افزار و ۳۵ درصد مربوط به نرم‌افزار است. خرید کنسول در چهار استان از پنج استان بررسی‌شده سنگین‌ترین قلم هزینه محسوب می‌شود و در مجموع ۴۲ درصد از کل بازار کشور را تشکیل می‌دهد.
تهران با سهم ۶۰ درصدی سخت‌افزار و ۴۰ درصدی نرم‌افزار، بیشترین سهم هزینه نرم‌افزاری را در میان استان‌های بررسی‌شده دارد. در خراسان رضوی ۷۵ درصد هزینه‌ها به سخت‌افزار و ۲۵ درصد به نرم‌افزار اختصاص دارد. این نسبت در اصفهان ۶۳ به ۳۷، در خوزستان ۷۳ به ۲۷ و در فارس ۶۹ به ۳۱ درصد است.
فارس تنها استانی است که در آن لوازم جانبی تخصصی سهم بیشتری از هزینه‌ها را به خود اختصاص می‌دهند؛ موضوعی که گزارش آن را به تمرکز هزینه در چند خریدار بزرگ مرتبط می‌داند.
خوزستانی‌ها بیشتر بازی دیگران را تماشا می‌کنند
میانگین کشوری تمایل به تماشای بازی دیگران ۴۱.۴ درصد است. خوزستان با سهم ۵۱ درصدی بیشترین میزان تمایل به تماشای بازی دیگران را دارد. این شاخص در اصفهان ۴۲.۴ درصد، فارس ۴۱.۱ درصد، خراسان رضوی ۴۰.۱ درصد و تهران ۳۷.۹ درصد است.
تماشای حضوری همچنان رایج‌ترین روش تماشای بازی دیگران در ایران است. از میان ۱۲۴۲ پاسخ‌گویی که گفته‌اند به تماشای بازی دیگران تمایل دارند، ۵۰.۶ درصد تماشای حضوری را انتخاب کرده‌اند. یوتیوب و آپارات نیز در میان گزینه‌های دیگر قرار دارند.
توییچ در این میان سهم محدودی دارد و حتی در فارس، استانی که بیشترین میزان استفاده از این پلتفرم را ثبت کرده، سهم آن به ۹ درصد می‌رسد. گزارش بر همین اساس نتیجه می‌گیرد که تماشای بازی در ایران همچنان بیشتر پدیده‌ای خانگی و حضوری است تا صنعتی مبتنی بر پخش آنلاین.
زمان بازی در تهران و خوزستان بیشتر است
میانگین زمان بازی روزانه در کشور ۸۳ دقیقه است. تهران با ۹۰ دقیقه و خوزستان با ۸۹ دقیقه بیشترین میانگین زمان بازی را در میان پنج استان دارند. بازیکنان اصفهانی روزانه به‌طور متوسط ۷۸ دقیقه بازی می‌کنند. این رقم در فارس ۶۷ دقیقه و در خراسان رضوی ۶۶ دقیقه است.
تفاوت میانگین زمان بازی زنان و مردان نیز در استان‌ها یکسان نیست. در خوزستان، مردان به‌طور متوسط روزانه ۱۱۶ دقیقه و زنان ۴۸ دقیقه بازی می‌کنند؛ اختلافی که از شکاف جنسیتی قابل توجه در این استان حکایت دارد. گزارش همچنین میانگین زمان بازی مردان کشور را ۹۸ دقیقه و زنان را ۵۸ دقیقه اعلام می‌کند.
آشنایی محدود با اسرا؛ توجه به رده‌بندی سنی بیشتر از شناخت آن است
یکی دیگر از بخش‌های گزارش به میزان آشنایی بازیکنان با نظام رده‌بندی سنی اسرا اختصاص دارد. میانگین کشوری آشنایی با این نظام تنها ۱۴.۱ درصد است؛ رقمی که نشان می‌دهد بخش بزرگی از بازیکنان با ابزار ملی رده‌بندی سنی بازی‌ها آشنایی ندارند.
در میان استان‌های بررسی‌شده، تهران با ۱۵.۸ درصد بیشترین میزان آشنایی را ثبت کرده است. این شاخص در فارس ۱۵.۵ درصد، خوزستان ۱۴ درصد، اصفهان ۱۲.۹ درصد و خراسان رضوی ۱۲.۶ درصد است. در هیچ‌یک از پنج استان، میزان آشنایی با اسرا از یک‌ششم بازیکنان فراتر نمی‌رود.
با این حال، میزان توجه به رده‌بندی سنی تصویر متفاوتی دارد. در سطح کشور، ۲۳.۲ درصد بازیکنان گفته‌اند توجه زیادی به رده‌بندی سنی دارند و ۴۸.۵ درصد نیز تا حدودی به آن توجه می‌کنند. در مقابل، ۲۸.۸ درصد گفته‌اند توجهی به این موضوع ندارند.
فارس با سهم ۲۵ درصدی بیشترین میزان توجه زیاد به رده‌بندی سنی را در میان پنج استان دارد. این شاخص در تهران ۲۳.۶ درصد، خراسان رضوی ۲۳.۲ درصد، اصفهان ۲۱.۵ درصد و خوزستان ۲۰.۶ درصد است.
در خوزستان ۳۳.۵ درصد بازیکنان گفته‌اند به رده‌بندی سنی توجهی ندارند؛ این رقم در تهران ۳۲.۳ درصد، اصفهان ۲۷.۵ درصد، خراسان رضوی ۲۵.۶ درصد و فارس ۲۲ درصد است.
فاصله میان میزان آشنایی با اسرا و میزان توجه به رده‌بندی سنی، یکی از نکات قابل توجه این بخش است. بخشی از بازیکنان به تناسب سنی بازی‌ها توجه می‌کنند، اما لزوماً با نهادی که این رده‌بندی را در ایران ارائه می‌دهد آشنا نیستند. این داده‌ها البته درباره میزان شناخت از نام و نظام اسراست و به‌تنهایی نشان نمی‌دهد بازیکنان هنگام خرید یا اجرای بازی تا چه اندازه توصیه‌های سنی را رعایت می‌کنند.
زورگویی اینترنتی و شرط‌بندی؛ دو نشانه هشدار در تجربه بازیکنان
گزارش در کنار شاخص‌های مصرف، دو تجربه نگران‌کننده در فضای آنلاین را نیز بررسی کرده است: زورگویی اینترنتی و بازی در سایت‌های شرط‌بندی. میانگین کشوری تجربه زورگویی اینترنتی در این پیمایش ۳.۵ درصد و سهم بازی در سایت‌های شرط‌بندی سه درصد گزارش شده است.
در شاخص زورگویی اینترنتی، اصفهان با ۵.۳ درصد بالاترین سهم را در میان پنج استان دارد. خوزستان با ۴.۳ درصد در رتبه بعدی قرار می‌گیرد. این رقم در فارس ۳.۷ درصد، تهران ۳.۶ درصد و خراسان رضوی ۱.۷ درصد است.
در شاخص بازی در سایت‌های شرط‌بندی، خوزستان با ۲.۹ درصد بالاترین سهم را ثبت کرده است. فارس با ۲.۴ درصد در رتبه بعدی قرار دارد. سهم این تجربه در تهران و اصفهان هر دو دو درصد و در خراسان رضوی ۱.۵ درصد است.
این ارقام از یک سو نشان می‌دهند که چنین تجربه‌هایی در میان پاسخ‌گویان وجود داشته‌اند و از سوی دیگر، سهم گزارش‌شده آن‌ها در مقایسه با دیگر شاخص‌های مصرف بازی پایین‌تر است. بااین‌حال، نباید این درصدها را به معنای نبود مسئله دانست؛ به‌ویژه آنکه گزارش صرفاً تجربه‌های ثبت‌شده در نمونه پیمایش را نشان می‌دهد و درباره شدت، تکرار، نوع زورگویی یا میزان پول ازدست‌رفته در شرط‌بندی اطلاعاتی ارائه نمی‌کند.
همچنین تفاوت درصدها میان استان‌ها به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره علت بیشتر بودن یک تجربه در منطقه‌ای خاص کافی نیست. این داده‌ها بیشتر از آنکه تصویری جامع از ابعاد آسیب‌های آنلاین ارائه کنند، نشانه‌ای از حضور این مسائل در تجربه بخشی از بازیکنان هستند.
فایل کامل گزارش را نیز می‌توانید از اینجا دریافت کنید.