مهدی حاجی‌وند، کارشناس اقتصاد ورزش-بازارهای نوظهور فرصتی برای بازتعریف اقتصاد ورزش هستند؛ اقتصادی که در آن ارزش واقعی باشگاه‌ها نه‌فقط در زمین مسابقه، بلکه در قدرت برند، شبکه هواداران، حقوق تجاری و توانایی خلق منابع درآمدی متنوع شکل می‌گیرد.
به گزارش تجارت نیوز، اقتصاد جهانی ورزش در حال تجربه تغییراتی در جغرافیای سرمایه‌گذاری، بازار مصرف و منابع درآمدی است. در شرایطی که بازارهای سنتی ورزش در اروپا و آمریکای شمالی با محدودیت‌هایی در رشد برخی منابع درآمدی مواجه هستند، اقتصادهای نوظهور در آسیا، خاورمیانه، آفریقا و آمریکای لاتین به کانون‌های جدید جذب سرمایه و توسعه کسب‌وکارهای ورزشی تبدیل شده‌اند.
این تحول صرفا به معنای انتقال سرمایه از کشورهای توسعه‌یافته به کشورهای درحال‌توسعه نیست؛ بلکه نشان‌دهنده شکل‌گیری فرصت‌های جدید اقتصادی در صنعتی است که ارزش آن بیش از گذشته به فناوری، داده، حقوق تجاری و توانایی درآمدزایی از هواداران وابسته شده است.
بر اساس گزارش نظرسنجی جهانی ورزش مؤسسه PwC در سال ۲۰۲۶، مدیران صنعت ورزش انتظار دارند این بازار طی سه تا پنج سال آینده به‌طور متوسط سالانه ۷.۴ درصد رشد کند. نرخ رشد پیش‌بینی‌شده برای آسیا ۹.۴ درصد، آمریکای شمالی ۸.۵ درصد و اروپا ۶.۷ درصد است. این ارقام بیانگر افزایش اهمیت بازارهای آسیایی در معادلات آینده اقتصاد ورزش جهان است.
جمعیت جوان؛ مزیت اقتصادی بازارهای نوظهور
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های بازارهای نوظهور، برخورداری از جمعیت جوان، رشد شهرنشینی و افزایش دسترسی به اینترنت و فناوری‌های دیجیتال است. این ویژگی‌ها زمینه شکل‌گیری نسل جدیدی از مصرف‌کنندگان محصولات و خدمات ورزشی را فراهم می‌کند.
در اقتصاد ورزش، افزایش تعداد هواداران زمانی ارزش اقتصادی ایجاد می‌کند که بتوان آن را به تقاضای واقعی برای خرید بلیت، پوشاک ورزشی، محصولات تجاری، اشتراک رسانه‌ای و خدمات اختصاصی تبدیل کرد.
در این زمینه هند نمونه روشنی از این ظرفیت است. لیگ برتر کریکت هند (IPL) با اتکا به بازار گسترده مخاطبان، توانسته است مجموعه‌ای از منابع درآمدی شامل حق پخش، حمایت مالی، تبلیغات، فروش بلیت و محصولات تجاری ایجاد کند. این تجربه نشان می‌دهد که جمعیت علاقه‌مند به ورزش، در صورت برخورداری از ساختار حرفه‌ای تجاری، می‌تواند به یک دارایی اقتصادی ارزشمند تبدیل شود.
سرمایه‌گذاری؛ از خرید باشگاه تا توسعه اکوسیستم ورزشی
تحول دیگر در بازارهای نوظهور، تغییر نگاه سرمایه‌گذاران به دارایی‌های ورزشی است. در گذشته، سرمایه‌گذاری در ورزش عمدتاً با خرید باشگاه، جذب بازیکنان مشهور یا ساخت ورزشگاه شناخته می‌شد؛ اما اکنون سرمایه‌گذاران به دنبال ایجاد مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی با قابلیت تولید درآمد مستمر هستند.
بر اساس گزارش مؤسسه FII در نوامبر ۲۰۲۶، ارزش بازار اصلی ورزش جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۱۷ میلیارد دلار برآورد شده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به ۶۰۲ میلیارد دلار برسد.
در این رویکرد، ارزش اقتصادی یک باشگاه تنها به نتایج مسابقات و دارایی‌های فیزیکی آن محدود نیست؛ بلکه برند، حقوق رسانه‌ای، پایگاه هواداری، داده‌های مصرف‌کنندگان، محصولات تجاری و توانایی جذب سرمایه نیز در ارزش‌گذاری آن اهمیت دارند.
خاورمیانه؛ پیوند ورزش با تنوع‌بخشی اقتصادی
خاورمیانه یکی از نمونه‌های برجسته ورود بازارهای نوظهور به اقتصاد جهانی ورزش است. در این منطقه، ورزش به ابزاری برای توسعه گردشگری، جذب سرمایه خارجی، اشتغال‌زایی و گسترش فعالیت بخش خصوصی تبدیل شده است.
عربستان سعودی با اجرای برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰، سرمایه‌گذاری در ورزش را به بخش‌هایی مانند گردشگری، هتلداری، سرگرمی، رسانه و زیرساخت پیوند داده است. بر اساس اطلاعات رسمی این برنامه، اندازه بازار ورزش عربستان از ۸.۷ میلیارد ریال در سال ۲۰۲۲ به ۱۳.۸ میلیارد ریال در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است.
اهمیت این تجربه در آن است که درآمدزایی از ورزش تنها به برگزاری مسابقات بین‌المللی محدود نمی‌شود. میزبانی رویدادها زمانی به سرمایه‌گذاری اقتصادی پایدار تبدیل خواهد شد که به توسعه کسب‌وکارهای محلی، افزایش گردشگری، ایجاد اشتغال و جذب سرمایه خصوصی منجر شود.
اقتصاد دیجیتال؛ منبع جدید درآمد باشگاه‌ها
فناوری‌های دیجیتال یکی از مهم‌ترین فرصت‌های بازارهای نوظهور برای عبور از محدودیت‌های سنتی اقتصاد ورزش هستند. در مدل سنتی، درآمد باشگاه‌ها به ظرفیت ورزشگاه، تعداد مسابقات و قراردادهای پخش محدود بود؛ اما در اقتصاد دیجیتال، هواداران می‌توانند بدون حضور فیزیکی در ورزشگاه به مصرف‌کنندگان محصولات و خدمات باشگاه تبدیل شوند.
فروش اشتراک محتوای اختصاصی، عضویت ویژه، محصولات دیجیتال، خدمات هواداری و تبلیغات هدفمند از جمله فرصت‌های درآمدزایی در این حوزه هستند.
بر اساس گزارش جهانی ورزش نیلسن در سال ۲۰۲۵، حدود ۵۱ درصد مردم جهان هوادار فوتبال هستند. چنین ظرفیتی نشان می‌دهد که بازار هواداری می‌تواند به یکی از مهم‌ترین دارایی‌های اقتصادی باشگاه‌ها تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه ارتباط با هواداران از سطح تماشای مسابقه فراتر رفته و به یک رابطه تجاری مستمر تبدیل شود.
تنوع درآمدی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری
بر اساس نظرسنجی جهانی ورزش PwC در سال ۲۰۲۶، مدیران این صنعت برای سه تا پنج سال آینده رشد سالانه ۶.۵ درصدی درآمدهای تجاری و حمایت مالی و ۶.۲ درصدی فروش بلیت و محصولات تجاری را پیش‌بینی کرده‌اند.
این روند بر ضرورت تنوع‌بخشی به منابع درآمدی باشگاه‌ها و سازمان‌های ورزشی تأکید دارد. توسعه گردشگری ورزشی، فروش محصولات دارای نشان تجاری، ورزش زنان، خدمات دیجیتال و بهره‌برداری تجاری از زیرساخت‌ها می‌توانند فرصت‌های جدیدی برای سرمایه‌گذاری ایجاد کنند.
بااین‌حال، بازارهای نوظهور با ریسک‌هایی مانند نوسانات ارزی، ضعف شفافیت مالی، محدودیت‌های حقوقی، مدیریت غیرحرفه‌ای و نبود نظام مناسب حفاظت از مالکیت فکری مواجه هستند. بنابراین، حجم بالای سرمایه‌گذاری لزوماً به معنای بازده اقتصادی مناسب نیست و ارزیابی جریان نقدی، بهره‌وری دارایی‌ها و تقاضای واقعی بازار اهمیت اساسی دارد.
ایران و ضرورت تبدیل هواداری به درآمد
تحولات بازارهای نوظهور برای اقتصاد ورزش ایران نیز اهمیت دارد. ایران از ظرفیت گسترده هواداری فوتبال، باشگاه‌های شناخته‌شده، استعدادهای ورزشی و بازار رسانه‌ای برخوردار است؛ اما فاصله معناداری میان این ظرفیت اجتماعی و توانایی تبدیل آن به درآمد پایدار وجود دارد.
توسعه مدل‌های درآمدزایی دیجیتال از هواداران، سامان‌دهی حقوق تجاری باشگاه‌ها، حرفه‌ای‌سازی مدیریت مالی، استفاده از ابزارهای نوین تأمین مالی و گسترش گردشگری ورزشی می‌تواند بخشی از این فاصله را کاهش دهد. البته محدودیت‌های ناشی از تحریم، نقل‌وانتقال پول و دسترسی به فناوری نیز باید در طراحی این مسیر مورد توجه قرار گیرد.
در نهایت، آینده اقتصاد جهانی ورزش تنها متعلق به کشورهایی نیست که بیشترین هزینه را برای خرید بازیکنان مشهور یا میزبانی رویدادهای بزرگ صرف می‌کنند؛ بلکه کشورها و سازمان‌هایی از مزیت اقتصادی پایدار برخوردار خواهند شد که بتوانند هواداری را به درآمد، محبوبیت را به دارایی تجاری و سرمایه‌گذاری را به جریان نقدی مستمر تبدیل کنند.