اضطراب واکنش طبیعی بدن به استرس است؛ اما وقتی نگرانی دائمی، بیش از حد و غیرقابل کنترل شود، نشانه اختلالی به نام «اختلال اضطراب فراگیر» (GAD) است. مبتلایان معمولا نگرانی افراطی درباره کار، سلامت، امور مالی و خانواده دارند که دستکم شش ماه ادامه دارد؛ انجام کارهای روزمره را دشوار میکند و مهار آن از توان فرد خارج است.
به گزارش مشرق، محدثه حراتی روانشناش با بیان اینکه مرز دقیق بین نگرانیهای عادی روزمره و «اختلال اضطراب فراگیر» کجاست، گفت: نگرانی روزمره واکنش به یک مساله مشخص است که با حلشدن آن فروکش میکند، اما در اضطراب فراگیر شدت نگرانی بیشتر از اثر واقعی رویداد است و بدون محرک مشخص ادامه دارد و فرد در حالت انتظار وقوع فاجعه بهسر میبرد.
وی ادامه داد: در نگرانی عادی فرد میتواند فکر نگرانکننده را موقتا کنار بگذارد و بهکارش ادامه دهد، اما در اضطراب فراگیر نگرانی مهار نمیشود و ذهن مدام بهصورت زنجیروار از یک موضوع به موضوع دیگر میپرد. نگرانی عادی گذراست و ساعتها یا چند روز طول میکشد، اما در اضطراب فراگیر حضور اضطراب دستکم ششماه است.
این روانشناس تاکید کرد: نگرانی عادی علامت بدنی پایداری ایجاد نمیکند، اما بزرگسالان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر ممکن است دچار تنش و گرفتگی عضلانی، زود خسته شدن، بیقراری یا گوشبهزنگی، تحریکپذیری و زودرنجی شوند.
شش نقاب خاموش اضطراب فراگیر
به گفته حراتی، نشانههای خاموش و پنهان اختلال اضطراب فراگیر که معمولا نادیده گرفته میشوند، در قالب ویژگیهای شخصیتی، عادتهای رفتاری و شکایات جسمی مبهم بروز میکند.
وی اظهار کرد: نخست، «نقابهای جسمی»؛ بسیاری از این افراد سالها بهمتخصصان داخلی، گوارش یا مغز و اعصاب مراجعه میکنند، مثلا در خواب یا بیداری دندانهای خود را بهم فشار میدهند که به درد فک میانجامد یا به سردردهای تنشی، علائم گوارشی مزمن مانند نفخ، دلپیچه و روده تحریکپذیر و خستگی سنگین پس از بیدارشدن دچار میشوند. دوم، حواسپرتی و فراموشیهای روزمره؛ مانند جاگذاشتن وسایل و فراموشکردن حرفهایی که گفته میشود.
این روانشناس افزود: سوم، اطمینانجویی و نشخوار مکالمات؛ یعنی پرسیدن مدام نظر دیگران برای تایید گرفتن، بازخوانی چندباره پیامها پیش و پس از ارسال و مرور مکرر یک گفتوگوی عادی در ذهن، با این نگرانی که مبادا حرف نامناسبی زده باشد. چهارم، زودرنجی و خشم ناگهانی؛ ذهنی که تمام روز مشغول پیشبینی خطرهاست آستانه تحمل پایینی دارد و بههمین دلیل یک تغییر کوچک در برنامه، سر و صدای محیط یا یک درخواست ساده ممکن است با واکنش تند و کلافگی شدید او روبهرو شود تا جایی که اطرافیان او را بدخلق میخوانند.
حراتی تاکید کرد: پنجم، تعلل و فلج تصمیمگیری که ریشه در ترس از انتخاب نادرست و روبهرو شدن با پیامدهای منفی دارد. ششم، کمالگرایی افراطی؛ چنین فردی برای جزئیترین کارها فهرست طولانی مینویسد، همیشه زودتر از موعد آماده است و برای هر سناریویی از پیش نقشه میکشد.
ژنتیک، سیستم هشدار حساسی که تربیت آن را تنظیم میکند
وی با اشاره به اینکه سهم ژنتیک و شیوههای تربیتی دوران کودکی در ابتلا به اضطراب فراگیر نقش دارد، بیان کرد: این موضوع به این معنا نیست که ژن مساوی با ابتلای حتمی است. ژنتیک به فرد یک سیستم هشدار بسیار حساس میدهد، اما این شیوه تربیتی، سبک دلبستگی و رویدادهای استرسزای دوران کودکی و نوجوانی هستند که به سیستم هشدار یاد میدهند به هر صدای کوچکی واکنش جنگ نشان دهد یا گریز.
حراتی با بیان اینکه در اضطراب فراگیر، ذهن دچار نشخوار فکری و نگرانیهای غیرقابل کنترل میشود، تصریح کرد: در اضطراب فراگیر، مغز بهخاطر عدم تحمل ابهام، مسائلی را که نمیداند و ابهامهای احتمالی طبیعی زندگی را تهدید واقعی میبیند و برای اینکه حس کنترل داشته باشد به نشخوار فکری پناه میبرد.
وی اضافه کرد: قشر پیشپیشانی مغز، که نقش «ترمز منطقی» را دارد، در این افراد ضعیف عمل میکند؛ بههمین دلیل فرد نمیتواند این چرخه فکری را با اراده خود متوقف کند. پیام کلیدی آن این است که ژنتیک «حکم» نیست، بلکه حساسیتی است که محیط و تجربههای کودکی آن را تنظیم میکنند و نشخوار فکری نه راهی برای کنترل، بلکه خود مکانیزم تداوم اضطراب است.
