اهواز - ایرنا - سهام سجیراتی، نویسنده خوزستانی، در کنار فعالیت در حوزه داستان‌نویسی به پژوهش و هنرهای تجسمی نیز پرداخته است؛ تازه‌ترین اثر داستانی او با عنوان «خرمن خاکستر» در قالب چهار داستان منتشر شده که به گفته نویسنده، پیوند آن‌ها با عناصر چهارگانه طبیعت اتفاقی و ناخودآگاه شکل گرفته است.
همزمان با انتشار کتاب جدید او درباره نقش تجربه‌های زیسته در شکل‌گیری داستان‌ها و تاثیر رویدادهایی چون انقلاب و جنگ بر جهان داستانی نویسنده گفت وگو کردیم.
سجیراتی در این گفت و گو همچنین از دیگر آثار ادبی و پژوهشی خود، دشواری‌های انتشار و توزیع کتاب و وضعیت ارتباط نویسندگان بومی با مخاطبان سخن گفته است.
ایرنا: از «خرمن خاکستر» آغاز کنیم؛ این کتاب چه ویژگی‌هایی دارد و چه موضوعاتی را دنبال می‌کند؟
«خرمن خاکستر» چهارمین مجموعه داستانی و هفتمین کتاب منتشرشده من است این مجموعه چهار داستان دارد که انتخاب و کنار هم قرار گرفتن آن‌ها در ابتدا بر اساس یک برنامه مشخص نبود اما هنگام گردآوری متوجه شدم این چهار داستان به‌نوعی با چهار عنصر طبیعت، یعنی آب، خاک، هوا و آتش ارتباط دارند.
این هم‌نشینی برایم جالب بود و به همین دلیل تصمیم گرفتم مجموعه را با همین چهار داستان منتشر کنم و داستان دیگری به آن اضافه نکنم.
نکته جالب دیگر اینکه چهار حیوان مرتبط با این عناصر نیز به شکلی در داستان‌ها حضور دارند در واقع، این ارتباط میان عناصر طبیعت و روایت‌های داستانی به‌صورت ناخودآگاه شکل گرفته است.
ایرنا: عنوان کتاب چه نسبتی با محتوای داستان‌ها دارد؟ آیا «خرمن خاکستر» بازتاب نوعی نگاه اجتماعی و انتقادی به زندگی است؟
آنچه در داستان‌هایم می‌نویسم، از زندگی و تجربه‌های خودم سرچشمه می‌گیرد من چیزی را که زیست نکرده باشم، نمی‌نویسم تجربه‌هایی مانند انقلاب، جنگ، جنگ‌زدگی و دیگر اتفاقات اجتماعی که در طول زندگی با آن‌ها مواجه بوده‌ام در شکل‌گیری نگاه داستانی من تاثیر داشته‌اند.
به همین دلیل موضوعات و شخصیت‌های داستان‌هایم از فضای واقعی زندگی و تجربه‌های انسانی دور نیستند آنچه برای من اهمیت دارد روایت صادقانه تجربه‌ها و شرایطی است که خودم یا اطرافیانم با آن مواجه بوده‌ایم.
ایرنا: چندی پیش از این کتاب همزمان با نمایشگاه نقاشی رونمایی شد از نظر شما ادبیات و نقاشی چه نسبتی با یکدیگر دارند و این ۲ هنر چگونه می‌توانند یک موضوع مشترک را روایت کنند؟
ادبیات و نقاشی هر ۲ ظرفیت بیان و روایت دارند اما شیوه ارتباط آن‌ها با مخاطب متفاوت است در نقاشی، هنرمند تابلویی را خلق می‌کند و پس از آن، مخاطب می‌تواند با توجه به احساس و برداشت شخصی خود با اثر ارتباط برقرار کند حتی ممکن است مخاطب از یک تصویر مفهومی دریافت کند که با نیت اولیه نقاش متفاوت باشد.
اما در نوشتن، کلمات صراحت بیشتری دارند برای مثال، وقتی می‌نویسم آفتاب غروب کرد، مخاطب با یک تصویر مشخص مواجه می‌شود در حالی که در نقاشی، یک تصویر می‌تواند برداشت‌های مختلفی ایجاد کند.
ایرنا: با توجه به اینکه برخی داستان‌های شما به رنج‌ها و محرومیت‌های اجتماعی می‌پردازند آیا انتظار دارید این تلخی‌ها در آثار نقاشی نیز بازتاب پیدا کنند؟
لزوما این‌طور نیست برای مثال، در یکی از داستان‌ها با پدری مواجه هستیم که کارگر است و به بیماری دیابت مبتلا می‌شود و شرایط زندگی او را از برخی لذت‌های ساده محروم می‌کند این روایت، تلخی و رنج زندگی یک انسان را نشان می‌دهد اما قرار نیست همان حس و فضا الزاما در نقاشی هم تکرار شود.
من در تابلوهای نمایشگاه بیشتر سرزندگی و زندگی را می‌بینم رنگ‌ها شاد هستند و احساس می‌کنم آثار بیشتر از آنکه بخواهند رنج و محرومیت را بازنمایی کنند، توصیفی از فضای پیرامونی و زیست‌بوم منطقه‌اند. به نظرم نباید هر تصویری از زندگی و محیط اطراف را الزاما با نگاه آلام و محرومیت تفسیر کرد؛ گاهی خود زندگی و سرزندگی موضوع اصلی اثر است.
ایرنا: شما تاکنون هفت کتاب در حوزه‌های مختلف منتشر کرده‌اید. کمی درباره مسیر فعالیت ادبی و پژوهشی خود توضیح دهید.
نخستین کتابم در سال ۱۳۷۹ با عنوان «هلی رمانه» منتشر شد که مجموعه‌ای از شعرهای فولکلور و سنتی کودکان به زبان عربی است پس از آن، در سال ۱۳۹۶ نخستین مجموعه داستانی‌ام با عنوان «سایه‌ها» منتشر شد مجموعه «پوست‌های کاغذی» دومین اثر داستانی من بود و پس از آن «دوباره مرز» به‌عنوان سومین مجموعه داستانی‌ام منتشر شد.
اکنون نیز چهارمین مجموعه داستانی‌ام با عنوان «خرمن خاکستر» در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.
در کنار این آثار داستانی ۲ کتاب دیگر نیز در حوزه پژوهش و آموزش منتشر کرده‌ام که هر کدام موضوع و رویکرد متفاوتی دارند.
ایرنا: درباره کتاب پژوهشی «نقش خاک» توضیح دهید موضوع این پژوهش چیست و چه ضرورتی برای پرداختن به آن احساس کردید؟
«نقش خاک» در واقع بر اساس موضوع پایان‌نامه‌ام تدوین شده است و به نقوش و خالکوبی‌های سنتی زنان و مردان عرب خوزستان می‌پردازد.
در این پژوهش تلاش کردم ریشه برخی نقوش سنتی را بررسی کنم و ارتباط آن‌ها را با نقش‌مایه‌های موجود در سفالینه‌های تمدن‌های باستانی، به‌ویژه تمدن ایلام، مورد توجه قرار دهم برای انجام این کار از یک منبع پژوهشی مرجع نیز استفاده کردم که در آن زمان در موزه شوش نگهداری می‌شد.
نام «نقش خاک» نیز از همین ارتباط میان نقوش تاریخی روی سفالینه‌ها و نقش‌هایی که در فرهنگ بومی منطقه، به‌ویژه در سنت خالکوبی، باقی مانده‌اند، انتخاب شده است برای من اهمیت داشت که بخشی از این میراث فرهنگی و نقش‌های به‌جامانده از گذشته ثبت و معرفی شود.
ایرنا: کتاب دیگر شما با عنوان «هاشور» در حوزه آموزش است این اثر چه موضوعی را دنبال می‌کند؟
«هاشور» یک کتاب آموزشی و در قالب کتاب کار است که به طراحی منظر و شناخت درختان و مناظر بومی می‌پردازد در این کتاب تلاش کرده‌ام گونه‌های گیاهی متناسب با اقلیم منطقه و عناصر طبیعی محیط زندگی خودمان را معرفی کنم.
در این زمینه درختانی مانند کهور و پده و همچنین اکالیپتوس مورد توجه قرار گرفته‌اند برای من مهم است که به مناظر و گونه‌های گیاهی بومی منطقه خودمان توجه کنیم و آن‌ها را بشناسیم زیرا این عناصر بخشی از هویت طبیعی و محیط زندگی ما هستند.
ایرنا: با توجه به فعالیت شما در حوزه ادبیات، پژوهش و آموزش، مهم‌ترین دغدغه‌تان در مسیر تولید و انتشار آثار چیست؟
یکی از مشکلات جدی نویسندگان بومی، وضعیت عرضه و توزیع کتاب است من از سال ۱۳۹۶ تاکنون آثار مختلفی را برای عرضه به کتاب‌فروشی‌ها برده‌ام و در مواردی نیز پس از فروش نسخه‌ها، دوباره برای تامین کتاب اقدام کرده‌ام اما در زمینه معرفی و پیگیری فروش آثار، حمایت موثری ندیده‌ام.
این مسئله برای من ناراحت‌کننده است زیرا نویسنده سال‌ها برای تولید یک اثر فرهنگی وقت می‌گذارد اما پس از انتشار، مسیر مناسبی برای رساندن آن به دست مخاطب وجود ندارد گاهی علاقه‌مندان برای تهیه کتاب به نویسنده مراجعه می‌کنند، چون آثار در کتاب‌فروشی‌ها به‌راحتی در دسترس نیست.
ایرنا: آیا این وضعیت به معنای نبود مخاطب برای آثار نویسندگان بومی است؟
به هیچ وجه. اتفاقاً تجربه رونمایی کتاب «دوباره مرز» نشان داد که مخاطب برای آثار نویسندگان بومی وجود دارد در همان مراسم حدود ۵۰ نسخه از کتاب به فروش رسید و استقبال دوستان و علاقه‌مندان بسیار خوب بود.
بنابراین مسئله اصلی نبود مخاطب نیست بلکه فراهم نبودن مسیر مناسب برای توزیع و دسترسی علاقه‌مندان به کتاب‌هاست وقتی مخاطب برای تهیه یک اثر علاقه نشان می‌دهد، باید امکان دسترسی آسان به آن نیز فراهم باشد.
ایرنا: به نظر شما کتاب‌فروشی‌ها و مجموعه‌های فرهنگی استان چه نقشی در حمایت از نویسندگان بومی دارند؟
انتظار ما این است که کتاب‌فروشی‌ها و مجموعه‌های فرهنگی استان توجه بیشتری به آثار نویسندگان بومی داشته باشند عرضه کتاب فقط یک فعالیت تجاری نیست بلکه بخشی از یک جریان فرهنگی است وقتی آثار نویسندگان محلی در کتاب‌فروشی‌ها عرضه و معرفی شوند امکان آشنایی مخاطبان با ظرفیت‌های ادبی و فرهنگی منطقه نیز بیشتر می‌شود.
نویسندگان برای تولید آثارشان وقت و انرژی زیادی صرف می‌کنند و طبیعی است که انتظار داشته باشند پس از انتشار، زمینه مناسبی برای معرفی و فروش کتاب‌هایشان وجود داشته باشد.
ایرنا: علاقه‌مندان برای تهیه کتاب «خرمن خاکستر» و دیگر آثار شما از چه طریقی می‌توانند اقدام کنند؟
با توجه به مشکلاتی که در زمینه توزیع و عرضه کتاب وجود دارد علاقه‌مندان می‌توانند برای تهیه آثارم به‌صورت مستقیم با خودم ارتباط بگیرند.