کراتین که در ابتدا بیشتر به‌عنوان مکملی برای ورزشکاران شناخته می‌شد، اکنون به دلیل فواید احتمالی آن برای سایر بخش‌های بدن، از جمله مغز، مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است. شواهد اولیه نشان می‌دهند این ترکیب طبیعی حتی بدون انجام فعالیت ورزشی نیز می‌تواند مزایایی برای سلامت بدن و مغز داشته باشد. با این حال،
کراتین که در ابتدا بیشتر به‌عنوان مکملی برای ورزشکاران شناخته می‌شد، اکنون به دلیل فواید احتمالی آن برای سایر بخش‌های بدن، از جمله مغز، مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است.
شواهد اولیه نشان می‌دهند این ترکیب طبیعی حتی بدون انجام فعالیت ورزشی نیز می‌تواند مزایایی برای سلامت بدن و مغز داشته باشد. با این حال، این موضوع همچنان محل بحث است.
پژوهشی جدید روی موش‌ها نشان می‌دهد کراتین می‌تواند از مغز در برابر پیامدهای ناشی از اختلالات روده محافظت کند. نتایج این مطالعه در نشریه علمی Brain, Behavior, and Immunity منتشر شده است. هرچند یافته‌ها فعلاً به مطالعات حیوانی محدود می‌شوند، پژوهشگران اسپانیایی معتقدند این نتایج می‌توانند کاربردهای بالینی مهمی داشته باشند.
پژوهشگران دانشگاه سویل اسپانیا، به سرپرستی عصب‌فیزیولوژیست‌ها آلخاندرو روئیس-کالرو و ماریا اورتگو-دومینگس، معتقدند کراتین می‌تواند گزینه‌ای امیدوارکننده برای حفظ سلامت مغز در افراد مبتلا به اختلالات التهابی محور روده و مغز باشد. آن‌ها در جمع‌بندی پژوهش خود گفتند:
از دیدگاه بالینی، مکمل کراتین به‌عنوان راهبردی قدرتمند، مکمل و پیشگیرانه مطرح می‌شود. این ترکیب میزان کراتین در هیپوکامپ را به حالت طبیعی بازمی‌گرداند، از یکپارچگی نورون‌ها محافظت می‌کند و با هدف قرار دادن انتخابی شاخص‌هایی که بر اثر التهاب مختل شده‌اند، تحریک‌پذیری عصبی را به وضعیت طبیعی نزدیک می‌سازد.
سال گذشته، برخی از همین پژوهشگران دریافتند که مصرف مکمل کراتین در جوندگان، التهاب روده و آسیب‌های ناشی از بیماری را در بافت‌های روده کاهش می‌دهد. آزمایش‌های جدید نشان می‌دهند که این مکمل می‌تواند برای هیپوکامپ نیز مفید باشد؛ ناحیه‌ای مهم در مغز که نقش اساسی در یادگیری و حافظه ایفا می‌کند. هنگامی که موش‌های مبتلا به التهاب روده روزانه کراتین دریافت کردند، سطح این ترکیب در هیپوکامپ آن‌ها بهبود یافت. همچنین، التهاب و آسیب‌های واردشده به نورون‌های این ناحیه کاهش پیدا کرد.
این نتایج با چندین مطالعه مقدماتی دیگر همخوانی دارند که میان مصرف کراتین و بهبود سلامت مغز ارتباط احتمالی پیدا کرده‌اند.
کراتین چه نقشی در سلامت مغز دارد؟
مغز بخش قابل‌توجهی از انرژی بدن را مصرف می‌کند و کراتین در حفظ تعادل انرژی سلول‌ها نقش مهمی دارد. انسان‌ها معمولاً از طریق یک رژیم غذایی همه‌چیزخوار، روزانه حدود یک تا ۲ گرم کراتین دریافت می‌کنند. این ترکیب طبیعی همچنین در کبد، کلیه‌ها و لوزالمعده ساخته می‌شود.
کراتین پس از تولید در بدن یا دریافت از طریق غذا و مکمل، عمدتاً در عضلات ذخیره می‌شود. با این حال، این ماده توانایی عبور از سد خونی‌مغزی را نیز دارد و می‌تواند وارد نورون‌ها و سایر سلول‌های مغزی شود. هنوز مشخص نیست که کراتین پس از ورود به دستگاه عصبی مرکزی دقیقاً چه عملکردهایی دارد.
پژوهش جدید نشان می‌دهد مکمل‌های کراتین ممکن است بر سلامت و عملکرد برخی سلول‌های مغزی تأثیر بگذارند. با وجود این، برای مشخص شدن سازوکار دقیق این تأثیرات و میزان اثربخشی آن‌ها در انسان، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
ارتباط التهاب روده با آسیب‌های مغزی
در این پژوهش، از موش‌هایی استفاده شد که شرایط آن‌ها برای شبیه‌سازی کولیت اولسراتیو، بیماری التهابی مزمن روده در انسان، طراحی شده بود. کولیت اولسراتیو به همراه بیماری کرون در گروه بیماری‌های التهابی روده یا IBD قرار می‌گیرد.
کولیت اولسراتیو زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به پوشش داخلی روده حمله کند و باعث ایجاد زخم‌های باز در روده بزرگ و راست‌روده شود. با این حال، پیامدهای این بیماری تنها به دستگاه گوارش محدود نمی‌مانند و مغز را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند.
هنگامی که بیماری التهابی روده وارد مرحله فعال می‌شود، بیماران اغلب از مه‌مغزی شکایت دارند و ممکن است کاهش حافظه، اختلال در توجه و افت توانایی‌های اجرایی را تجربه کنند.
مطالعات قبلی روی موش‌های مبتلا به کولیت نیز نشان داده‌اند که این بیماری می‌تواند التهاب هیپوکامپ را افزایش دهد. اکنون پژوهشگران اسپانیایی این یافته‌ها را گسترش داده‌اند و نشان داده‌اند که التهاب روده در موش‌ها ممکن است به آسیب و اختلال عملکرد نورون‌های هیپوکامپ نیز منجر شود.
با این حال، نتایج جدید امیدوارکننده هستند؛ زیرا به نظر می‌رسد مصرف خوراکی کراتین بتواند بخشی از این آسیب‌ها را کاهش دهد.
نتایج آزمایش کراتین روی موش‌ها
در جریان آزمایش‌ها، به گروهی از موش‌ها آب حاوی یک گرم کراتین به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن داده شد. ۱۰ روز بعد، پژوهشگران علائم کولیت را در حیوانات ایجاد کردند و مصرف روزانه کراتین را تا پایان آزمایش ادامه دادند.
در موش‌هایی که کراتین دریافت کرده بودند اما به کولیت مبتلا نشدند، تغییر قابل‌توجهی در سطح کراتین هیپوکامپ مشاهده نشد. با این حال، در موش‌های مبتلا به کولیت، مصرف این مکمل چندین شاخص مرتبط با عملکرد سالم مغز را بهبود بخشید.
نویسندگان پژوهش گفتند:
مصرف مکمل کراتین سطح این ماده را در هیپوکامپ به حالت طبیعی بازگرداند، از یکپارچگی نورون‌ها محافظت کرد و اختلال در تحریک‌پذیری عصبی را برطرف ساخت.
نکته جالب دیگر این بود که فواید کراتین در موش‌های نر مبتلا به کولیت، در مقایسه با موش‌های ماده، آشکارتر به نظر می‌رسید. احتمال دارد دلیل این تفاوت آن باشد که آسیب مغزی مرتبط با کولیت در نرها شدیدتر از ماده‌ها بوده است.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که برخی بیماری‌های التهابی ممکن است بر مغز زنان و مردان تأثیر یکسانی نداشته باشند و مصرف کراتین نیز احتمالاً بتواند از بخشی از پیامدهای این بیماری‌ها جلوگیری کند.
پژوهشگران در توضیح اهمیت گسترده‌تر این یافته‌ها گفتند:
علاوه بر کولیت، کاهش میزان کراتین مغز با اختلالات التهابی عمومی بدن و دستگاه عصبی مرکزی نیز ارتباط داشته است؛ از جمله بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی، آسیب‌های مغزی ناشی از ضربه و اختلالات روان‌پزشکی و عصبی.
آیا مصرف کراتین برای سلامت مغز انسان مفید است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، بخش عمده تحقیقات درباره ارتباط کراتین و مغز همچنان در مرحله پیش‌بالینی قرار دارد. بنابراین، هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت این مکمل در انسان تا چه اندازه مؤثر خواهد بود. یافته‌های اولیه حاصل از مطالعات جوندگان نیز نشان می‌دهند که احتمالاً همه افراد به یک اندازه از مصرف کراتین سود نمی‌برند.
جیسون میچل، مدیر ارشد پزشکی شرکت خدمات درمانی گایزینگر، در اوایل سال جاری میلادی در پادکست Health vs Hype درباره نتایج تحقیقات جدید پیرامون کراتین و سلامت مغز صحبت کرد. او این یافته‌ها را جالب توجه دانست، اما تأکید کرد که شواهد موجود هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیستند. میچل گفت:
هنوز داده‌های کافی در اختیار نداریم که بگوییم بله، باید برای سلامت مغز خود کراتین مصرف کنید؛ اما نمی‌خواهم این احتمال را نادیده بگیرم. برخی مطالعات در این زمینه انجام شده‌اند.