نشریه دست راستی آمریکایی نیوزویک در یادداشتی می گوید: خاورمیانه هر رئیسجمهور آمریکا را که درگیر مسائل آن شود، به نوعی مجازات میکند. با این حال، هر طرحی برای خروج از این منطقه در نهایت به وضعیتی منجر میشود که ایران کنترل خلیج فارس و به تبع آن، یکسوم عرضه نفت جهان را در اختیار خواهد گرفت.
رویداد۲۴ | نیوزویک نوشت: تحولات امسال نشان داد چنین وضعیتی چه پیامدهایی میتواند داشته باشد. حکومتی که سامانههای پدافند هوایی آن نابود شده و بخش بزرگی از رهبریاش از میان رفته بود، همچنان توانست عبور یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز را مختل کند.
ایالات متحده ۴۰ درصد بیشتر از عربستان سعودی نفت تولید میکند، اما با وجود این، قیمت بنزین از ۲.۹۸ دلار در ۲۸ فوریه، روز آغاز جنگ با ایران، به بیش از چهار دلار افزایش یافت و برای چهار ماه متوالی در همین سطح باقی ماند.
جمهوریخواهان در انتخابات سوم نوامبر هزینه این افزایش قیمتها را پرداخت کردند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، صبح روز بعد نوشت: «دلیل شکست ما جنگ بود.» او همچنین افزود رأیدهندگانی که پیشتر از ترامپ حمایت میکردند اما این بار از او فاصله گرفتند، خواهان تغییر روابط آمریکا با اسرائیل بودند.
با این حال، چنین تحلیلی بیش از اندازه به خاورمیانه نقش میدهد. موضوعاتی مانند مهاجرت، تورم و پیامدهای معمول انتخابات میاندورهای برای حزب حاکم نیز در این شکست مؤثر بودند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز در گفتوگو با برنامه «۶۰ دقیقه» تنها گفت رأیدهندگان «جنگ را دوست نداشتند» یا از افزایش قیمت بنزین ناشی از آن ناراضی بودند.
نمونه تاریخی نزدیکتر، سال ۱۹۷۴ است. تحریم نفتی کشورهای عربی در زمستان پیش از آن، قیمت نفت خام را چهار برابر کرده بود. تورم ناشی از این وضعیت، در کنار رسوایی واترگیت، به شکست جمهوریخواهان و از دست دادن ۴۸ کرسی مجلس نمایندگان انجامید.
در هر دو سال، خاورمیانه از طریق قیمت بنزین بر رأیدهندگان آمریکایی تأثیر گذاشت.
بسیاری از سیاستمداران هر دو حزب خواهان آن هستند که آمریکا خاورمیانه را به حال خود رها کند و توجهش را به چین معطوف سازد.
اما این منطقه تقریباً نیمی از ذخایر اثباتشده نفت جهان و سهم بزرگی از تجارت جهانی کودهای شیمیایی را در اختیار دارد. گذار به انرژیهای سبز، که قرار است وابستگی به این منابع را از میان ببرد، همچنان دههها زمان خواهد برد.
همانطور که والتر راسل مید، اوایل ماه جاری در روزنامه والاستریت ژورنال اشاره کرد، توسعه نفت شیل آمریکا این کشور را از وابستگی به خلیج فارس رها نکرده است؛ زیرا هرگونه اختلال در عرضه نفت این منطقه همچنان قیمتها را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد.
بحرانهای منطقه نیز به خارج از مرزهای آن سرایت میکنند. جنگ داخلی سوریه بیش از یک میلیون پناهجو را روانه اروپا کرد و ساختار سیاسی این قاره را دگرگون ساخت. همچنین جریانهای جهادی پرورشیافته در جنگهای منطقه، حملاتی را در نیویورک، پاریس و مسکو انجام دادهاند.
دو گزینه پیش روی آمریکا
نیوزویک در ادامه نوشت: در چنین شرایطی، دو گزینه باقی میماند.
گزینه نخست، دستیابی به توافقی با تهران و سپس خروج از منطقه است.
باراک اوباما در گفتوگویی با نشریه آتلانتیک در سال ۲۰۱۶ گفته بود عربستان سعودی و ایران باید «در منطقه با یکدیگر سهیم شوند».
جو بایدن نیز به همین رویکرد بازگشت و اکنون جناح طرفدار خویشتنداری در حزب جمهوریخواه، که جیدی ونس برجستهترین چهره آن است، نسخه خاص خود را از همین سیاست پیشنهاد میکند.
اما در عمل، سهیم شدن به معنای واگذاری نفوذ است.
ایران، بهعنوان شریک چین و روسیه، عملاً از حق وتو بر یکسوم نفت جهان برخوردار خواهد شد. بحران امسال نمونهای از ارزش و قدرت چنین حق وتویی را به نمایش گذاشت.
چرا دولت ترامپ نتوانست ضرورت جنگ را توضیح دهد؟
مجله نیوزویک می گوید: دولت ترامپ هرگز نتوانست این استدلال را برای افکار عمومی آمریکا بهدرستی مطرح کند.
این دولت جنگ را با تأکید بر برنامه هستهای ایران، ماهیت شرورانه حکومت و وعدههایی توجیه کرد که پیوسته تغییر میکردند؛ ابتدا از عملیاتی چهار تا پنج هفتهای سخن گفته شد و سپس ادعای داشتن نقش در تعیین حاکمان آینده ایران مطرح شد.
حتی استدلال مربوط به برنامه هستهای نیز به اندازه کافی برای افکار عمومی تشریح نشد.
دستیابی ایران به بمب هستهای، حتی بدون استفاده از آن، قدرت تهران را چند برابر میکرد؛ زیرا حکومت ایران را در موقعیتی قرار میداد که عملاً از اقدامات تلافیجویانه مصون بماند. زرادخانه هستهای روسیه دلیل اصلی آن است که دولتهای غربی در ارسال هر نوع سلاح به اوکراین محدودیتهایی اعمال میکنند.
ایران نیز از طریق تواناییهای متعارف نظامی خود در حال نزدیک شدن به سطح مشابهی از مصونیت بود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفته بود تهران ماهانه بیش از ۱۰۰ موشک بالستیک تولید میکرد، در حالی که تولید آمریکا از موشکهای رهگیر سامانه تاد تنها شش یا هفت فروند در ماه بود.
نیوزویک اعتراف کرده با ادامه چنین روندی، ایران به سمت برتری قاطع نظامی حرکت میکرد؛ نقطهای که در آن موشکها و پهپادهای این کشور میتوانستند با اشباع سامانههای دفاعی، از هرگونه پدافند هوایی در منطقه عبور کنند و تمامی پایانههای نفتی خلیج فارس، پایگاههای نظامی آمریکا و شهرهای اسرائیل را در معرض تهدید قرار دهند.
حکومتی که از چنین توانایی برخوردار باشد، میتواند هر زمان که بخواهد تنگه هرمز را ببندد.
قیمت بنزین در سال جاری، پیشنمایشی از اهرم فشاری بود که حکومتی با نزدیک به پنج دهه شعار «مرگ بر آمریکا» میتوانست برای همیشه در اختیار داشته باشد.
ترامپ تصمیم گرفت شخصاً با این تهدید مقابله کند، نه اینکه رسیدگی به آن را به جانشین خود واگذار کند.
اما دولت او هرگز این موضوع را برای آمریکاییهایی که هزینه جنگ را هنگام سوختگیری در پمپبنزینها پرداخت میکردند، توضیح نداد.
رؤسای جمهور پیشین آمریکا اهمیت خلیج فارس را درک میکردند
رؤسای جمهور پیشین آمریکا اهمیت راهبردی این موضوع را درک کرده بودند.
فرانکلین روزولت در فوریه ۱۹۴۵، در عرشه ناو آمریکایی یواساس کوئینسی، با ملک عبدالعزیز بن سعود دیدار کرد.
هری ترومن نیز در سال ۱۹۵۰ با ارائه تعهدی کتبی، وعده دفاع از پادشاهی عربستان سعودی را داد.
این توافق موجب شد نفت خلیج فارس در سراسر دوران جنگ سرد در اردوگاه غرب باقی بماند.
همچنین در سال ۱۹۸۵، این روابط به واشنگتن امکان داد از همکاری شریکی برخوردار شود که حاضر بود با افزایش گسترده عرضه نفت به بازار، به تضعیف منابع مالی اتحاد جماهیر شوروی کمک کند.
با این حال، سیاست آمریکا در سالهای پس از آن میان دو رویکرد افراطی در نوسان بوده است.
جورج دبلیو بوش با وجود هشدارهای خصوصی رهبران عربستان سعودی و اسرائیل، به عراق حمله کرد.
آریل شارون، از جمله رهبرانی بود که به بوش هشدار داده بود ایران تهدید بزرگتری محسوب میشود. با این حال، حمله آمریکا به عراق به حذف مهمترین رقیب منطقهای تهران انجامید.
باراک اوباما در جهت مخالف حرکت کرد و به سمت سازش با ایران رفت؛ رویکردی که متحدان منطقهای آمریکا را که در همسایگی ایران قرار داشتند، از واشنگتن دور کرد.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از طریق توافقهای ابراهیم، ائتلافی منطقهای ایجاد کرد.
بایدن به رویکرد اوباما بازگشت و دولت دوم ترامپ نیز با وجود حضور فعال در مسائل منطقه، تحت تأثیر اختلافات داخلی میان جناحهای مختلف خود قرار گرفته است.
متحدان و دشمنان آمریکا اکنون آموختهاند که تعهدات واشنگتن هر چهار سال یکبار، با تغییر دولت، ممکن است اعتبار خود را از دست بدهند.
گزینه دوم؛ تشکیل ائتلافی برای موازنه قدرت ایران
نیوزویک می نویسد: گزینه دوم، تشکیل ائتلافی متشکل از اسرائیل، کشورهای حاشیه خلیج فارس و دیگر شرکای منطقهای است؛ ائتلافی که به اندازه کافی قدرتمند باشد تا در برابر ایران موازنه ایجاد کند و ایالات متحده نیز مسئولیت تضمین امنیت آن را بر عهده بگیرد.
چنین راهبردی در مقایسه با اشغال نظامی یک کشور، به نیروهای آمریکایی کمتری نیاز دارد، اما در عین حال تعهدی فراتر از خروج کامل از منطقه میطلبد.
توافقهای ابراهیم نشان دادند که تشکیل چنین ائتلافی امکانپذیر است. با این حال، پایداری این ائتلاف تنها زمانی تضمین خواهد شد که اعضای آن باور داشته باشند آمریکا پس از انتخابات بعدی نیز همچنان در کنار آنها باقی خواهد ماند.
