شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، معادلات سیاسی کاخ سفید را بر هم زده است؛ انتخاباتی که جنگ ایران و افزایش قیمت بنزین به یکی از عوامل نارضایتی رأی‌دهندگان تبدیل شد. حالا ترامپ در شرایطی با فشار داخلی برای مهار هزینه‌های جنگ روبه‌روست که نتانیاهو خواهان حملات تازه به ایران است و گزینه نظامی همچنان روی میز واشنگتن قرار دارد.
رویداد۲۴| انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا با شکست سنگین جمهوری‌خواهان و پیروزی دموکرات‌ها در یکی از مهم‌ترین رقابت‌های سیاسی دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ همراه شده است؛ انتخاباتی که نتیجه آن تنها به تغییر آرایش قدرت در کنگره محدود نمی‌شود و می‌تواند بر محاسبات کاخ سفید درباره ادامه جنگ با ایران نیز اثر بگذارد.
بر اساس آخرین گزارش آسوشیتدپرس، دموکرات‌ها کنترل سنا را به دست آورده‌اند و در مجلس نمایندگان نیز به کسب اکثریت نزدیک شده‌اند. این پیروزی در شرایطی به دست آمده که جمهوری‌خواهان پیش از انتخابات از اکثریت هر دو مجلس برخوردار بودند و ترامپ شخصاً بخش مهمی از کارزار انتخاباتی حزب خود را بر عهده گرفته بود. با این حال، شکست جمهوری‌خواهان در ایالت‌هایی مانند تگزاس، کانزاس، کارولینای جنوبی، اوهایو و کارولینای شمالی نشان داد که نارضایتی از عملکرد دولت ترامپ به ایالت‌های دموکرات‌نشین محدود نمانده است.
آسوشیتدپرس در تحلیل نتایج انتخابات، گرانی و افزایش هزینه زندگی، نگرانی از فساد دولتی و جنگ ایران را از موضوعات اثرگذار بر رأی‌دهندگان معرفی کرده است. بر اساس نظرسنجی این خبرگزاری، حدود سه‌چهارم رأی‌دهندگان وضعیت اقتصادی آمریکا را نامطلوب ارزیابی کرده‌اند و نزدیک به هشت نفر از هر ۱۰ نفر گفته‌اند تورم فشار مالی متوسط یا شدیدی بر خانوارشان وارد کرده است.
به این ترتیب، انتخابات میان‌دوره‌ای را می‌توان نوعی همه‌پرسی درباره عملکرد دو سال نخست دوره دوم ترامپ دانست؛ همه‌پرسی‌ای که نتیجه آن نشان می‌دهد شعار‌های انتخاباتی رئیس‌جمهور آمریکا درباره بهبود اقتصاد و کاهش هزینه‌های زندگی، دست‌کم برای بخش بزرگی از رأی‌دهندگان به واقعیت تبدیل نشده است.
جنگ ایران؛ یکی از عوامل شکست ترامپ
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این انتخابات، اعتراف غیرمستقیم ترامپ به اثرگذاری جنگ ایران بر نتیجه رقابت‌هاست. او در گفت‌و‌گو با فاکس‌نیوز پذیرفت که پرونده ایران یکی از عوامل شکست جمهوری‌خواهان بوده است؛ هرچند بلافاصله تأکید کرد که آمریکایی‌ها اهمیت دستاورد‌های نظامی کشورشان در مقابله با ایران را درک می‌کنند.
ترامپ همچنین افزایش قیمت بنزین را از دلایل نارضایتی رأی‌دهندگان دانست و گفت مردم با اقداماتی که او در قبال ایران انجام می‌دهد موافق هستند، اما احتمالاً حاضر نبوده‌اند هزینه اولیه و کوتاه‌مدت آن، یعنی پرداخت پول بیشتر برای بنزین، را تحمل کنند. او اضافه کرد که این واکنش را درک می‌کند، اما با آن موافق نیست.
این اظهارات از چند جهت اهمیت دارد. نخست آنکه رئیس‌جمهور آمریکا برخلاف تلاش‌هایش برای جدا کردن نتیجه انتخابات از عملکرد دولت، عملاً پذیرفته است که جنگ ایران و پیامد‌های اقتصادی آن در شکست حزب جمهوری‌خواه بی‌تأثیر نبوده است. دوم آنکه ترامپ همچنان حاضر نیست مسئولیت کامل هزینه‌های جنگ را بپذیرد و با تفکیک دستاورد‌های نظامی از پیامد‌های اقتصادی، تلاش می‌کند سیاست خود را توجیه کند.
اما مسئله اصلی این است که افزایش هزینه انرژی فقط یک موضوع اقتصادی نیست. در آمریکا، قیمت بنزین مستقیماً بر زندگی روزمره شهروندان اثر می‌گذارد و می‌تواند به سرعت به مسئله‌ای انتخاباتی تبدیل شود. ادامه اختلال در تنگه هرمز و نااطمینانی در بازار جهانی نفت، این خطر را برای دولت ترامپ افزایش می‌دهد که جنگی با اهداف اعلام‌شده امنیتی، به عاملی برای تشدید نارضایتی داخلی تبدیل شود.
ترامپ عقب‌نشینی می‌کند یا حمله را تشدید خواهد کرد؟
با وجود شکست جمهوری‌خواهان، هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت که واشنگتن به سمت پایان فوری جنگ حرکت خواهد کرد. اتفاقاً اظهارات متناقض ترامپ پس از مشخص شدن نتایج انتخابات نشان می‌دهد که او تلاش دارد هم‌زمان دو پیام متفاوت ارسال کند: از یک طرف آمادگی برای همکاری با دموکرات‌ها و رسیدن به تفاهم، و از طرف دیگر حفظ اختیار خود برای ادامه عملیات نظامی.
ترامپ در گفت‌و‌گو با نیویورک‌تایمز اعلام کرده که نتایج انتخابات را می‌پذیرد و برای همکاری با دموکرات‌ها آمادگی دارد. او همچنین گفته است که مایل نیست دو سال پایانی ریاست‌جمهوری خود را صرف وتوی همه مصوبات دموکرات‌ها کند. این موضع در مقایسه با تهدید‌های اولیه او درباره استفاده از حق وتو، نشانه‌ای از تلاش برای مدیریت پیامد‌های شکست انتخاباتی است.
با این حال، موضع او درباره ایران همچنان سخت‌گیرانه باقی مانده است. ترامپ در گفت‌و‌گو با سی‌بی‌اس تأکید کرده که جنگ با ایران زمانی تمام می‌شود که خودش تصمیم بگیرد و اعلام کند پایان یافته است. او همچنین گفته است که هنوز مأموریت آمریکا در ایران به پایان نرسیده و ممکن است واشنگتن بار دیگر دست به اقدام نظامی بزند.
این دوگانگی را باید در چارچوب شرایط جدید سیاسی آمریکا فهمید. ترامپ از یک سو نمی‌خواهد شکست جمهوری‌خواهان به‌عنوان نتیجه مستقیم سیاست خارجی و جنگ او ثبت شود و از سوی دیگر نمی‌تواند بدون دستاوردی قابل عرضه، از درگیری‌ای که ماه‌ها هزینه سیاسی و اقتصادی ایجاد کرده است خارج شود.
در همین زمینه، آکسیوس پیش از انتخابات گزارش داده بود که ترامپ در گفت‌و‌گو با این رسانه برای تصمیم‌گیری درباره ازسرگیری حملات عجله‌ای ندارد و ترجیح می‌دهد هم‌زمان مسیر مذاکرات را باز نگه دارد و گزینه نظامی را نیز حفظ کند. این رویکرد اکنون بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است؛ زیرا شکست انتخاباتی، هزینه سیاسی یک عملیات گسترده دیگر را افزایش می‌دهد، اما لزوماً اختیار رئیس‌جمهور برای آغاز آن را از بین نمی‌برد.
خطر حمله تازه؛ سایه ناو‌های هواپیمابر بر مذاکرات
نگرانی از تشدید درگیری‌ها تنها به تهدید‌های لفظی محدود نیست. آسوشیتدپرس گزارش داده است که آمریکا ساعاتی پیش از انتخابات، حمله‌ای محدود به اهداف ایرانی در محدوده تنگه هرمز انجام داده است. به گفته یک مقام آمریکایی، این حملات مواضعی را هدف قرار داده‌اند که نیرو‌های ایرانی از آنها برای استفاده از موشک‌های زمین به هوا علیه نیرو‌های آمریکایی بهره می‌بردند. رسانه‌های ایران نیز از شنیده شدن انفجار‌هایی در قشم، هنگام و محدوده بندرعباس خبر داده بودند.
هم‌زمان، نیویورک‌تایمز گزارش داده است که سنتکام طرحی برای آغاز حملات تازه به ایران از روز چهارشنبه و پس از انتخابات در اختیار دارد. حضور سه ناو هواپیمابر آمریکایی در منطقه و محدود بودن پنجره زمانی مناسب برای عملیات نظامی، از جمله عواملی است که در این گزارش به آن اشاره شده است. البته وجود طرح نظامی به معنای صدور دستور قطعی حمله نیست و تصمیم نهایی همچنان در اختیار ترامپ قرار دارد.
پیش از این نیز نیویورک‌تایمز از آماده‌سازی گزینه‌های عملیاتی آمریکا و اسرائیل برای حملاتی کوتاه، اما شدید خبر داده بود؛ حملاتی که می‌توانستند زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه موشکی و پهپادی ایران را هدف قرار دهند.
نکته مهم آن است که چنین سناریویی در شرایطی مطرح می‌شود که تلاش‌های دیپلماتیک نیز متوقف نشده است. آسوشیتدپرس گزارش داده که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پیش از انتخابات نسبت به احتمال دستیابی به توافق مذاکره‌شده ابراز خوش‌بینی کرده بود. میانجیگران منطقه‌ای نیز در تلاش‌اند چارچوبی برای توقف حملات در تنگه هرمز در برابر رفع محاصره دریایی آمریکا ایجاد کنند.
در مقابل، تهران اعلام کرده است که بازگشایی تنگه هرمز به رفع محاصره بنادر ایران، لغو محدودیت‌های فروش نفت و برقراری آتش‌بس در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، وابسته است. محسن رضایی نیز تأکید کرده که تا زمان برآورده نشدن شروط ایران، تنگه هرمز باز نخواهد شد. اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و مسئله هسته‌ای همچنان از موانع اصلی توافق است.
بنابراین، انتخابات آمریکا دو مسیر را پیش روی ترامپ قرار داده است: توافقی که بتواند آن را به‌عنوان پایان موفقیت‌آمیز جنگ معرفی کند، یا بازگشت به عملیات نظامی گسترده‌تر که خطر افزایش قیمت انرژی و تشدید بحران سیاسی داخلی را در پی خواهد داشت.
نتانیاهو هم با بن‌بست سیاسی روبه‌روست
در این میان، نتیجه انتخابات اسرائیل نیز بر معادلات منطقه‌ای بی‌تأثیر نیست. ائتلاف نتانیاهو که در پارلمان پیشین ۶۸ کرسی داشت، اکنون با یک عقب‌گرد سیاسی هشت کرسی با اکثریت فاصله دارد. با این حال، نباید از این نتیجه به‌عنوان پایان قدرت سیاسی نتانیاهو یاد کرد؛ زیرا او همچنان بزرگ‌ترین بلوک سیاسی را در اختیار دارد و امکان چانه‌زنی برای تشکیل دولت را حفظ کرده است.
در چنین شرایطی، گزارش آسوشیتدپرس حاکی از آن است که نتانیاهو در روز‌های منتهی به انتخابات آمریکا، ترامپ را به انجام دور تازه‌ای از حملات علیه ایران ترغیب کرده است. این گزارش به نقل از دو مقام منطقه‌ای و یک منبع مطلع منتشر شده است. به نوشته فایننشال‌تایمز نیز نتانیاهو خواستار ازسرگیری حملات شده، در حالی که ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته و ظاهراً می‌خواهد فرصت دیگری به دیپلماسی بدهد.
این هم‌زمانی اهمیت دارد، زیرا نتانیاهو در داخل اسرائیل با دشواری تشکیل دولت روبه‌روست و ممکن است ادامه تقابل با ایران را بخشی از راهبرد امنیتی و سیاسی خود بداند؛ در مقابل، ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان انگیزه بیشتری برای جلوگیری از یک جنگ پرهزینه و طولانی خواهد داشت.
انتخابات پایان جنگ نیست؛ آغاز مرحله دشوارتر است
نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا موازنه سیاسی واشنگتن را تغییر داده، اما به معنای پایان اختیار ترامپ در سیاست خارجی نیست. حتی اگر دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس را به دست بگیرند، رئیس‌جمهور همچنان فرمانده کل قواست و برای هر اقدام نظامی محدود یا گسترده‌ای لزوماً به مجوز تازه کنگره نیاز ندارد. با این حال، کنترل دموکرات‌ها بر سنا و احتمال پیروزی در مجلس نمایندگان می‌تواند نظارت بر دولت، بررسی هزینه‌های جنگ، فشار‌های سیاسی و محدود کردن برخی ابتکار‌های اجرایی ترامپ را افزایش دهد.
برای ایران نیز این تحول به معنای تضمین کاهش تنش نیست. شکست جمهوری‌خواهان می‌تواند واشنگتن را به سمت توافق سوق دهد، اما اگر ترامپ احساس کند بدون دستاوردی ملموس از جنگ خارج می‌شود، ممکن است برای بازسازی اعتبار خود به نمایش قدرت نظامی روی بیاورد.
در نهایت، مسئله تعیین‌کننده نه صرفاً نتیجه انتخابات آمریکا و نه حتی خواست نتانیاهو، بلکه محاسبه ترامپ درباره هزینه و فایده ادامه جنگ است. رأی‌دهندگان آمریکایی نشان داده‌اند که حاضر نیستند هزینه‌های اقتصادی این درگیری را بدون محدودیت تحمل کنند؛ تهران نیز بر شروط خود برای پایان جنگ پافشاری می‌کند و اسرائیل خواهان فشار نظامی بیشتر است. در چنین وضعیتی، روز‌های پس از انتخابات می‌تواند نه آغاز صلح، بلکه یکی از حساس‌ترین مقاطع تعیین تکلیف جنگ ایران و آمریکا باشد.
ترامپ دنبال راه فرار است | افشاگری آتلانتیک از احتمال برکناری هگست و تکرار تجربه حمله به عراق در صورت شکست جمهوری خواهان در انتخابات
