اگرچه مقامات رسمی آمریکا کوشیده‌اند خرابکاری در پس زمینه اختلالات زیرساخت‌های دیجیتال آمریکا را رد کنند، اما این روزها پای عاملی به میان آمده است که می تواند خطرناک‌تر از حمله سایبری باشد.

جوان آنلاین: هم‌زمانی اختلال در خدمات مایکروسافت، سامانه‌های هوانوردی، بانک‌ها و شبکه‌های ارتباطی آمریکا، از خدمات شرکت مایکروسافت و سامانه‌های هوانوردی گرفته تا خدمات بانکی، شرکت‌های هواپیمایی و شبکه ارتباطی داخلی آژانس امنیت ملی این کشور، بار دیگر موضوع آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی در برابر اختلالات فنی را مطرح کرده است.

در حالی که کاخ سفید اعلام کرده شواهدی از حمله سایبری هماهنگ یا فعالیت یک دولت خارجی در این حوادث مشاهده نشده است، تحلیلگران معتقدند توضیح جداگانه هر اختلال لزوماً به معنای نبود یک مشکل ساختاری مشترک نیست.

بر اساس ادعای مقام‌های آمریکایی، اختلال مایکروسافت به مشکلات نرم‌افزاری، افزایش ترافیک و کاهش ظرفیت سرورها مربوط بوده است. سازمان هوانوردی فدرال آمریکا نیز از مشکل در تجهیزات و به‌روزرسانی شبکه خبر داده و بانک چیس، اختلال خود را ناشی از یک مشکل نرم‌افزاری و غیرسایبری دانسته است. آژانس امنیت ملی آمریکا نیز علت اختلال در شبکه داخلی خود را انجام تعمیرات معمول اعلام کرده است.

با وجود تفاوت دلایل اعلام‌شده، این حوادث در فاصله زمانی کوتاهی رخ داده‌اند و در بخش‌های مختلفی از زیرساخت‌های حیاتی آمریکا تأثیر گذاشته‌اند. همین مسئله این پرسش را مطرح می‌کند که آیا نظام دیجیتال آمریکا به دلیل پیچیدگی و وابستگی متقابل سامانه‌ها، به مرحله‌ای رسیده است که اختلالات مستقل بتوانند در کنار یکدیگر تصویری از یک بحران فراگیر ایجاد کنند؟

۳ عامل احتمالی درباره اختلالات دیجیتال آمریکا

در تحلیل این حوادث می‌توان سه سطح از عوامل را برای این اختلالات در نظر گرفت: نخست، علت های مستقل که بنا بر ادعای مقامات آمریکایی موجب بروز اختلالات سریالی در آمریکا شده است. دوم، وجود عوامل مشترک مانند فرسودگی زیرساخت‌ها یا به‌روزرسانی‌های هم‌زمان و پیچیدگی سامانه‌ها. وعامل احتمالی سوم دخالت یک عامل هماهنگ و خرابکار که عمداً چندین سامانه را هدف قرار داده و هیچ رد پایی از خود به جایی نگذاشته است.

تحلیل سناریوهای احتمالی ارتباط میان حوادث

سناریوی نخست: هم‌زمانی تصادفی اختلال‌های مستقل

این ساده‌ترین سناریوی رسمی است: مایکروسافت به دلیل نقصی که هنگام ارتقای ظرفیت شبکه ظاهر شد دچار اختلال شد؛ اداره هوانوردی فدرال آمریکا با مشکلی مرتبط با ارتقای شبکه مواجه شد؛ بانک چیس یک نقص نرم‌افزاری را تجربه کرد و آژانس امنیت ملی آمریکا نیز اختلال شبکه داخلی خود را به تعمیر و نگهداری برنامه‌ریزی‌شده نسبت داد. مشکلات اپل نیز به یک به‌روزرسانی داخلی نسبت داده شد.

در این رابطه هیچ‌یک از نهادهای آمریکایی اعلام نکرده‌اند که نرم‌افزار مخرب یا ترافیک شبکه‌ای مشکوک به حمله هماهنگ پیدا کرده‌اند. جی کلیتون، مدیر اطلاعات ملی آمریکا نیزاعلام کرده است که نهادهای مسئول به دنبال نشانه‌های حمله سایبری یا فعالیت تحت حمایت یک دولت بوده‌اند، اما چیزی پیدا نکرده‌اند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز گفته است حوادث از یکدیگر مستقل هستند. با این وجود همزمانی این حوادث، حتی اگر از نظر آماری ممکن باشد، از نظر سیاسی و فنی غیرعادی است.

سناریوی دوم: موج هم‌زمان به‌روزرسانی‌های امنیتی و عملیات تعمیر و نگهداری

ممکن است حوادث از طریق یک سامانه واحد به هم مرتبط نبوده باشند، اما احتمال دارد به یک محیط عملیاتی مشترک ارتباط داشته باشند؛ محیطی که نهادها را وادار کرده است در یک بازه زمانی مشخص، به‌روزرسانی‌ها، اصلاحات امنیتی و عملیات تعمیر و نگهداری را افزایش دهند.

در این سناریو نه توطئه‌ای وجود دارد و نه فرماندهی مرکزی. وجه ارتباط این است که نهادهای بسیاری، هم‌زمان مشغول انجام عملیات فنی حساس و مشابهی بوده‌اند. این سناریو یکی از محتمل ترین فرضیه‌ها برای توضیح ارتباط غیرخصمانه میان حوادث است.

سناریوی سوم: آسیب‌پذیری مشترک ناشی از سامانه‌های قدیمی

ممکن است ارتباط واقعی میان حوادث، تلاش برای وارد کردن فناوری‌های جدید به زیرساخت‌هایی باشد که اساساً برای پذیرش آن فناوری‌ها طراحی نشده‌اند.

روایت خود دولت آمریکا نیز به رفع آسیب‌پذیری‌ها و به‌روزرسانی سامانه‌های قدیمی اشاره کرده است. کارشناسان نیز معتقدند مجموعه اخیر اختلال‌ها میزان وابستگی خدمات روزمره به سامانه‌های به‌هم‌پیوسته را آشکار می‌کند؛ به‌گونه‌ای که از کار افتادن یک جزء حیاتی می‌تواند بر خدمات دیگر نیز تأثیر بگذارد. با این حال، منابع موجود ثابت نمی‌کنند که تمام این نهادها از تجهیزات، تأمین‌کنندگان یا نرم‌افزارهای یکسانی استفاده کرده‌اند.

سناریوی چهارم: ارتباط غیرمستقیم از طریق وابستگی متقابل

ممکن است اختلالی در یک نهاد آغاز شود و سپس آثار آن به نهادهای دیگری منتقل شود که به خدمات آن نهاد وابسته‌اند؛ بدون آنکه سامانه دوم به‌طور مستقل دچار نقص داخلی شده باشد. نمونه‌هایی از پیامدهای زنجیره‌ای مشخص در گزارش‌های منتشرشده وجود دارد: اختلال مایکروسافت باعث از کار افتادن اتصال‌دهنده Microsoft ۳۶۵ در سرویس کلودِ Claude شد. همچنین مشکل بانک چیس به تراکنش‌های مرتبط با بانک‌های دیگر و سرویس Zelle گسترش یافت. اما منابع ثابت نمی‌کنند که اختلال مایکروسافت باعث مشکلات FAA، آژانس امنیت ملی یا شرکت‌های هواپیمایی شده باشد. این سناریو گرچه برای توجیه برخی اختلالات کارایی دارد اما نمی‌تواند تمامی اختلالات به وجود آمده در یک بازه زمانی کوتاه را تفسیر کند.

سناریوی پنجم: سرور یا لایه فنی مشترک و اعلام‌نشده

از نظر نظری، ممکن است چندین نهاد به یک سرور یا گروه مشترکی از نرم‌افزارها وابسته باشند، به نحوی که اگر این سرور دچار اختلال شود یا به‌روزرسانی معیوبی منتشر کند، ممکن است در نهادهای مختلف، اختلال‌هایی با شکل‌های متفاوت ظاهر شوند. اما اطلاعات موجود سرور واحدی را که حوادث مایکروسافت، FAA، چیس و آژانس امنیت ملی را به هم مرتبط کند، مشخص نمی‌کند. تحلیل‌های فنی منتشرشده نیز تأکید دارند که اطلاعات فعلی، حوادث متفاوت را به یک علت ریشه‌ای مشترک تبدیل نمی‌کند.

سناریوی ششم: حمله هماهنگ سایبری که خود را در قالب خطاهای عملیاتی پنهان کرده باشد

یک مهاجم پیشرفته می‌تواند از ابزارهای مدیریتی قانونی، حساب‌های داخلی یا زنجیره تأمین نرم‌افزار سوءاستفاده کند؛ به‌گونه‌ای که فعالیت اولیه او شبیه یک عملیات عادی به‌روزرسانی یا تعمیر و نگهداری به نظر برسد. همچنین می‌تواند سامانه‌های مختلف را با روش‌های متفاوت هدف قرار دهد تا اثر و نشانه واحدی از خود بر جای نگذارد.

با این حال، در شواهد علنی و اعلام شده فعلی از سوی دولت آمریکا هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که این اختلال‌ها را به یک عامل واحد مرتبط کند. مقام‌های آمریکایی مدعی شده‌اند که مدرکی از حمله هماهنگ یا فعالیت تحت حمایت یک دولت پیدا نکرده‌اند.

با این وجود حتی در صورت صحت ادعاهای مقامات آمریکایی، هنوز به صورت قطعی نمی توان این نظریه را رد کرد؛ زیرا جزئیات برخی تحقیقات امنیتی ممکن است فوراً منتشر نشوند.

عاملی که از حمله سایبری به آمریکا خطرناک تر است

در مجموع، محتمل‌ترین توضیح این نیست که یک عامل واحد همه سامانه‌ها را هدف قرار داده یا اختلال در یک سیستم موجب از کار افتادن تمام سامانه‌های دیگر شده است؛ بلکه به نظر می‌رسد سازمان‌های مختلف با دلایل مستقیم متفاوتی مواجه بوده‌اند، اما همگی در محیط دیجیتالی مشترکی فعالیت می‌کنند که با پیچیدگی، وابستگی متقابل، فرسودگی بخشی از زیرساخت‌ها و خطرات ناشی از تغییرات سریع روبه‌رو است.

بر این اساس، ارتباط عمیق‌تر میان حوادث را باید در «شباهت نقاط آسیب‌پذیری و شرایط بروز اختلال» جست‌وجو کرد، نه لزوماً در وجود یک عامل یا عملیات واحد. این مسئله حتی می‌تواند از فرضیه حمله خارجی نگران‌کننده‌تر باشد؛ چراکه نشان می‌دهد مجموعه‌ای از خطاهای نرم‌افزاری، به‌روزرسانی‌ها و عملیات نگهداری، حتی بدون دخالت دشمن خارجی، قادر است اختلالاتی گسترده در خدمات حیاتی یک کشور ایجاد کند