ترامپ روز پنجشنبه قرار است برای نخستین بار در نشستی سهجانبه با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین روبهرو شود. کاهش تسلیحات هستهای و پرونده ایران، محورهای اعلامشده این دیدار است.
رئیسجمهور آمریکا پس از چند روز حضور کمرنگ در انظار عمومی، سفر آسیایی خود را در حالی آغاز میکند که مشکلات و چالشهای داخلی، دولتش را با دردسر روبهرو کردهاند. توقف موقت و سراسری پروازهای خروجی در آمریکا که هنوز بهطور کامل برطرف نشده است، سرگردانی مسافران و پرسشها درباره مدیریت بحران، کاخ سفید را در روزهای گذشته زیر فشار گذاشت.
این اختلال درست زمانی رخ داد که جمهوریخواهان هنوز پیامدهای شکست در انتخابات میاندورهای نوامبر را بررسی میکنند؛ انتخاباتی که کنترل هر دو مجلس کنگره را از دست آنان خارج کرد. این سفر از مانیل، پایتخت فیلیپین، شروع میشود و به شنژن، قطب فناوری چین میرسد. برنامه رسمی، ترکیبی از توافقهای اقتصادی، دیدار با رهبران آسیای جنوب شرقی و گفتوگو با روسیه و چین، دو رقیب بزرگ آمریکا را پیشبینی کرده است.
ترامپ در پایان سفر و روز پنجشنبه قرار است برای نخستین بار در نشستی سهجانبه با شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، روبهرو شود. کاهش تسلیحات هستهای و پرونده ایران، محورهای اعلامشده این دیدار است. مقصد نخست، برای دولت آمریکا جنبه اقتصادی و امنیتی دارد. کاخ سفید اعلام کرده ترامپ در مانیل با رهبران کشورهای جنوب شرق آسیا دیدار میکند؛ کشورهایی که در برابر افزایش قدرت و تحرکات چین در منطقه، خواهان حمایت واشینگتن هستند. امضای توافق تجاری با تایلند نیز در برنامه سفر او به فیلیپین قرار دارد. دیدارهای امنیتی و برنامه توافق تجاری، دو محور این بخش از سفر رئیسجمهوری آمریکا هستند.
با این حال، تغییر صحنه از واشینگتن به آسیا، پروندههای داخلی را از دستور کار سیاسی آمریکا خارج نکرده است. پس از انتخابات میاندورهای، دموکراتها در آستانه در اختیار گرفتن اکثریت هر دو مجلس قرار دارند و دولت با نظارتی سختگیرانهتر روبهرو خواهد شد. در میان همراهان ترامپ، ایلان ماسک، مدیر تسلا و اسپیسایکس نیز حضور دارد؛ چهرهای که انتظار میرود یکی از اهداف اصلی تحقیقات اکثریت تازه دموکرات در کنگره باشد.
پرونده انویدیا در سایه سفر چین
یکی از حساسترین حاشیههای سفر، رسوایی جنسن هوانگ است؛ مدیرعامل مستعفی انویدیا که هفته گذشته پس از اعتراف به رابطه خارج از ازدواج، از مقام خود کنار رفت. زن مرتبط با این پرونده از سوی مقامهای آمریکایی مظنون به همکاری با دستگاه اطلاعاتی چین معرفی شده است. این اتهام درباره ارتباط اطلاعاتی او هنوز اثبات نشده و پکن هرگونه دخالت را رد کرده است. با وجود این، پرونده از حریم خصوصی مدیر یک شرکت بزرگ فراتر رفته و پرسشهایی درباره امنیت فناوری آمریکا ایجاد کرده است.
رابطه نزدیک سیاسی و کاری هوانگ با ترامپ بر حساسیت موضوع افزوده است. مدیر پیشین انویدیا در سفر ماه میرئیسجمهوری آمریکا به چین، همراه او در هواپیمای مخصوص ریاستجمهوری حضور داشت. او همچنین گاهی در کاخ سفید دیده میشد و بهطور مرتب با ترامپ تماس داشت. چنین ارتباطی اکنون با بررسیهای مربوط به صادرات تراشههای پیشرفته و تصمیمهای وزارت بازرگانی آمریکا همزمان شده است.
کانون یکی از پرسشها، تأخیر وزارت بازرگانی در اعمال محدودیت صادرات تراشههای انویدیا به شرکتی است که زن مظنون به جاسوسی در مدیریت آن نقش داشته است. مقامهای دولت در آستانه سفر کوشیدهاند اهمیت روابط شخصی ترامپ و هوانگ را کمتر جلوه دهند. به گفته مقامهای آمریکایی که با شرط ناشناسماندن درباره برنامه سفر توضیح دادهاند، ترامپ قصد ندارد پرونده هوانگ را در گفتوگو با شی جینپینگ مطرح کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، در مصاحبهای که از فاکسنیوز پخش شد، ترجیح داد درباره تصمیمهای داخلی وزارت بازرگانی اظهارنظر نکند. او تأکید کرد مسئله اساسی این است که انویدیا تا چه اندازه برای رعایت محدودیتهای صادراتی آمریکا، سازوکار نظارتی داشته و این مسئولیت در چه سطحی از مدیریت شرکت دنبال شده است. بسنت، هوانگ را نوآوری برجسته خواند، اما گفت چنین جایگاهی شرکت و مدیرانش را از تعهد به مقررات معاف نمیکند.
این اختلافها با رقابت راهبردی واشینگتن و پکن در زمینه هوش مصنوعی ارتباط مستقیم دارند. ترامپ بارها گفته حفظ پیشتازی آمریکا در این فناوری ضروری است و درباره پیامدهای پیشیگرفتن چین هشدار داده است. از همین رو، پرسش درباره میزان سختگیری در صدور مجوزهای صادرات تراشه فقط موضوعی تجاری نیست؛ به سیاست امنیت ملی دولت او نیز مربوط میشود.
در شنژن، برنامهای متفاوت در انتظار ترامپ است. وزارت خارجه چین روز گذشته اعلام کرد دیدار رهبران آمریکا، چین و روسیه روز پنجشنبه در حاشیه نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه برگزار میشود. مائو نینگ، سخنگوی این وزارتخانه، آن را رویدادی با «اهمیت تحولآفرین» خواند و گفت سه کشور درباره صلح جهانی و ثبات راهبردی در روابط قدرتهای بزرگ تبادل نظر خواهند کرد. این نخستین نشست حضوری مشترک رهبران سه کشور خواهد بود.
کاخ سفید پیشتر اعلام کرده ترامپ موضوع کاهش تسلیحات هستهای، ایران و اوکراین را مطرح میکند. با این حال، چین تاکنون در برابر درخواست پیوستن به مذاکرات کنترل تسلیحات با آمریکا و روسیه مقاومت کرده و استدلالش این بوده که دو کشور دیگر زرادخانههای بسیار بزرگتری دارند و مناسبتر است ابتدا مستقیما با یکدیگر گفتوگو کنند.
سخنگوی وزارت خارجه چین نیز با وجود تأکید بر اهمیت نشست، جزئیاتی از دستور کار دقیق آن ارائه نکرد. پرونده اوکراین نیز در حاشیه این دیدار قرار دارد. مقامهای آمریکایی گفتهاند جنگ روسیه علیه اوکراین که وارد پنجمین سال خود شده است، جزء موضوعات تعیینشده نشست سهجانبه نیست؛ هرچند ترامپ در روزهای اخیر از امکان دستیابی به توافقی برای پایان آن سخن گفته است. تأکید رسمی واشینگتن بر کنترل تسلیحات هستهای است، نه مذاکره سهجانبه برای تعیینتکلیف جنگ اوکراین.
در مقابل، جنگ آمریکا با ایران یکی از مسائل اساسی این سفر است. ایران روابط نزدیکی با چین و روسیه دارد و جنگ ایران در آمریکا با پیامدهای اقتصادی و انتخاباتی همراه شده است. بسیاری از منتقدان، این درگیری را از عوامل اصلی شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای میدانند. ترامپ از یک سو احتمال ازسرگیری حملات گسترده را کمرنگ نشان داده و از سوی دیگر گفته ضرورتی برای مذاکره با ایران نمیبیند؛ دو موضعی که در آستانه دیدار با پوتین و شی مورد توجه قرار گرفتهاند.
مائو نینگ در نشست خبری پکن گفت افزایش ارتباط میان سه کشور، مدیریت اختلافها و تثبیت روابط، به سود همه طرفهاست و میتواند به ثبات جهانی کمک کند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز روز گذشته در مانیل اعلام کرد این سازمان آماده است از هر تلاشی برای خلع سلاح هستهای که از نشست رهبران سه کشور حاصل شود، حمایت کند. سازمان ملل پیشتر درباره تشدید خطرهای هستهای در نتیجه افزایش رقابت و تنش میان قدرتهای بزرگ هشدار داده است.
