برای چند ساعت، طاعون واژه‌ای بود که مقامات روس تمایل به استفاده از آن داشتند؛ اما پس از آن به یکباره ناپدید شد. در ۳ اکتبر، مقامات شهر بایکالسک با اشاره به گزارش‌هایی مبنی بر شیوع طاعون، به ساکنان هشدار دادند که از شهر مجاور یعنی شلخوف دوری کنند، اما اندکی بعد این پست را
برای چند ساعت، طاعون واژه‌ای بود که مقامات روس تمایل به استفاده از آن داشتند؛ اما پس از آن به یکباره ناپدید شد.
در ۳ اکتبر، مقامات شهر بایکالسک با اشاره به گزارش‌هایی مبنی بر شیوع طاعون، به ساکنان هشدار دادند که از شهر مجاور یعنی شلخوف دوری کنند، اما اندکی بعد این پست را حذف کردند. شبکه تلویزیونی REN TV نیز پنج پست خود درباره طاعون را پاک کرد. الکسی تسیدنوف، رئیس جمهوری همسایه یعنی بوریاتیا، در ابتدا نوشت که یک زن بر اثر ابتلا به طاعون جان باخته است، اما بعداً پست خود را ویرایش کرد و نوشت که او احتمالاً بر اثر طاعون فوت کرده است.
توضیح نهایی و رسمی دولت فدرال روسیه باز هم متفاوت بود: «ذات‌الریه با منشأ ناشناخته». اکنون، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، مسکو را برای توضیح درباره این تناقضات تحت فشار قرار داده است. روبیو روز سه‌شنبه در سخنرانی خود در ایسلند گفت که روسیه باید اطلاعات بیشتری درباره این مرگ ارائه دهد و واشنگتن این پرونده را بسیار دقیق و لحظه به لحظه زیر نظر دارد.
فرد متوفی، داریا شیپیلووا، تکنسین ۲۸ ساله آزمایشگاه در موسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک بود که در ۲۹ سپتامبر در بیمارستان بستری شد و در ۲ اکتبر جان باخت. سازمان نظارت بر سلامت روسیه اعلام کرده است که در آزمایش‌ها نه میکروارگانیسمی مرتبط با کار او و نه شواهدی دال بر وقوع حادثه آزمایشگاهی یافت شده است.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) روز سه‌شنبه اعلام کرد که هیچ‌یک از افراد در تماس با او علائمی نشان نداده‌اند و روسیه گزارش داده که هیچ پاتوژن عفونی خطرناکی در میان آن‌ها یافت نشده است. با این وجود، سه تناقض میان واکنش‌ها و توضیحات اولیه و اصلاح‌شده، داستان متفاوتی را ترسیم می‌کند.
۱. روسیه نمی‌تواند بر سر علت مرگ شیپیلووا به قطعیت برسد
پیش از آنکه مقامات بهداشتی فدرال موضوع طاعون را رد کنند، این واژه وارد گزارش‌های رسمی شده بود. زمانی که این خبر به بیرون درز کرد، مقامات با مشکل دوم مواجه شدند: خارج کردن دوباره این موضوع از بحث‌های افکار عمومی.
مقامات محلی در ابتدا آن را یک بیماری عفونی مشکوک و به‌شدت خطرناک توصیف کردند. تسیدنوف فراتر رفت و پیش از ویرایش پست خود، از مرگ یک زن بر اثر طاعون خبر داد؛ مقامات بایکالسک نیز ابتدا هشدار خود را صادر کرده و سپس آن را حذف کردند. در نهایت، روایت دولت فدرال نیز تغییر کرد.
سازمان نظارت بر سلامت مصرف‌کننده روسیه (Rospotrebnadzor) اعلام کرد که آزمایش‌های گسترده هیچ میکروارگانیسمی مرتبط با فعالیت حرفه‌ای شیپیلووا پیدا نکرده‌اند و یک کمیسیون رسمی نیز هیچ‌گونه حادثه مرتبط با میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا را تایید نکرده است. علت مرگ او ذات‌الریه با منشأ ناشناخته ثبت شد. تغییر تشخیص در یک وضعیت اضطراری که به‌سرعت در حال تحول است، به خودی خود مشکوک نیست؛ اما در اینجا یک خلاء اطلاعاتی وجود دارد. روسیه توضیح داده است که چرا اکنون مرگ شیپیلووا را بی‌ارتباط با کار آزمایشگاهی او می‌داند؛ اما هنوز توضیح نداده است که چرا واژه طاعون به این سرعت وارد گزارش‌های رسمی شد، یا اینکه اساساً چه چیزی علت این ذات‌الریه بوده است.
۲. روایت‌ها از نحوه ابتلای او با یکدیگر همخوانی ندارند
رسانه مردم بایکال گزارش داد که شیپیلووا در تاریخ ۲۵ سپتامبر یک لوله آزمایش حاوی باکتری «یرسینیا پستیس» (عامل طاعون) را در محل کار خود شکسته است. این ادعا به‌طور مستقل تایید نشده و سازمان نظارت بر سلامت روسیه نیز می‌گوید بازرسی‌هایش هیچ حادثه آزمایشگاهی را نشان نداده است. کانال تلگرامی نزدیک به کرملین یعنی Mash گزارش داد که شیپیلووا اخیراً برای کار به بوریاتیا، منطقه‌ای که دارای کانون‌های طبیعی طاعون است، سفر کرده بود. اما تسیدنوف اعلام کرد که او هرگز وارد این جمهوری نشده و گزارش اولیه دیگری حاکی از بازگشت وی از تایلند بود.
همکاران سابق او با ارائه جزئیاتی این روایت‌ها را رد کرده و به بخش Siberia.Realities در رادیو اروپای آزاد گفتند که از لوله‌های شیشه‌ای در منطقه امن استفاده نمی‌شد، پوشیدن تجهیزات محافظتی اجباری بود و حتی کارآموزان نیز ملزم به تزریق واکسن طاعون بودند. زمان‌بندی نیز در اینجا مسئله‌ساز است. گفته می‌شود شیپیلووا آخرین بار در ۲۵ سپتامبر در موسسه حضور داشته و چهار روز بعد در بیمارستان بستری شده است. سازمان مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) می‌گوید دوره نهفتگی طاعون ریوی اولیه معمولاً یک تا سه روز است، در حالی که دستورالعمل‌های روسیه این میانگین را دو تا چهار روز و در برخی شرایط طولانی‌تر، اعلام می‌کنند. فاصله چهار روزه، ابتلای وی به طاعون را نه ثابت می‌کند و نه رد.
۳. واکنش‌ها نشان می‌داد مقامات از یک خطر جدی وحشت دارند
واکنش روسیه به این رویداد، هرچه که بود، بسیار گسترده و قابل‌توجه بود.
به گزارش Siberia.Realities، پس از مرگ شیپیلووا، بیش از ۶۰ نفر از کارکنان موسسه در داخل ساختمان قرنطینه شدند؛ به گفته یکی از منابع، کارکنان روی زمین و صندلی‌ها می‌خوابیدند و بستگانشان از طریق یک ایست بازرسی به آن‌ها غذا می‌رساندند. در ابتدا حدود ۲۰۰ نفر از افراد در تماس با وی، تحت نظر پزشکی یا در شرایط ایزوله قرار گرفتند. بیمارستان منطقه‌ای شلخوف پذیرش بیماران بستری را محدود کرد. کارخانه آلومینیوم ایرکوتسک استفاده از ماسک را اجباری کرد و مدیر آن علت این تصمیم را انتشار «اطلاعات ضدونقیض» درباره طاعون عنوان کرد.
یکی از بیماران در بیمارستان بالینی شماره ۱ شهر ایرکوتسک نیز گفت که به بیماران اعلام شده محدودیت‌ها ممکن است تا شش روز ادامه داشته باشد. طبق قوانین بهداشتی روسیه، در محیط‌های مرتبط با طاعون از دوره‌های نظارتی شش روزه استفاده می‌شود. اما اگر شیوع طاعون و وقوع حادثه آزمایشگاهی هر دو منتفی شده‌اند، چرا پروتکل‌های مربوط به طاعون اجرا شدند؟
استدلال‌های ردکننده وحشت عمومی
واکنش‌های صورت‌گرفته می‌تواند توضیح معقول و بی‌خطری داشته باشد. یک دانشمند جوان در مرکزی که با پاتوژن‌های خطرناک سروکار دارد، به ذات‌الریه مرگباری مبتلا شد. همکاران وی می‌گویند پزشکان در ابتدا بیماری او را کووید-۱۹ شدید تشخیص دادند، تا اینکه آزمایش‌ها ماهیت واقعی بیماری را مشخص کرد و مقامات نیز خود را برای بدترین سناریوی ممکن آماده کردند. این رویکرد می‌تواند به جای لاپوشانی، صرفاً نشان‌دهنده احتیاط باشد و شواهد اپیدمیولوژیک نیز به‌طور فزاینده‌ای از این فرضیه حمایت می‌کنند.
تا آنجا که می‌دانیم، هیچ‌یک از افراد در تماس با وی به عفونت مشکوکی مبتلا نشده‌اند و روسیه نیز به سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که در آزمایش‌ها هیچ‌گونه پاتوژن عفونی خطرناکی در میان آن‌ها یافت نشده است.
با این حال، نوع واکنش‌ها در این ماجرا گویای حقایق بسیاری است. مقامات از تدابیری مطابق با اقدامات پیشگیرانه برای یک مورد مشکوک به طاعون استفاده کردند، در حالی که بعداً اعلام کردند طاعون و حادثه آزمایشگاهی هر دو منتفی بوده‌اند. سازمان جهانی بهداشت همچنان از روسیه می‌خواهد تا اطلاعات مربوط به آزمایش‌های انجام‌شده و منطقِ ردیابی افرادِ در تماس با متوفی را ارائه دهد.
این امر پرسشی محدودتر از گمانه‌زنی‌های اولیه، اما در عین حال بسیار مهم را مطرح می‌کند: چرا روسیه واکنشی نشان داد که گویی طاعون همچنان یک احتمال جدی است، در حالی که در توضیح رسمی و نهایی خود اعلام کرد شیپیلووا بر اثر ذات‌الریه با منشأ ناشناخته و بی‌ارتباط با کارش جان باخته است؟
بارزترین ویژگی در ماجرای طاعون در روسیه، حجم عظیمی از مسائل حل‌نشده‌ای است که حتی پس از فروکش کردن ظاهری خطر اپیدمیولوژیک فوری، همچنان بدون توضیح باقی مانده‌اند. کرملین باید به درخواست‌های جهانی برای شفاف‌سازی توجه کند، در غیر این صورت اکثر مردم بدترین سناریوها را متصور خواهند شد.