شیراز- ایرنا- ماموریت‌های چندروزه در عرصه‌های طبیعی، مواجهه با شکارچیان غیرمجاز و نگرانی از تهدیدهای احتمالی، تنها بخشی از دشواری‌های شغل محیط‌بانی است؛ محیط‌بانانی که در کنار حفاظت از طبیعت، با کمبود نیروی انسانی، مشکلات معیشتی و بلاتکلیفی استخدامی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و خانواده‌هایشان نیز در هر ماموریت، چشم‌انتظار بازگشت سالم آنان هستند.
حمزه برومندفر که فعالیت خود را حدود ۱۰ سال پیش از پارک ملی بختگان آغاز کرده، سابقه خدمت در لامرد و ریاست پارک ملی بمو را در کارنامه دارد و اکنون سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ممسنی است، در گفت‌وگو با ایرنا با اشاره به مطالبات محیط‌بانان اظهار کرد: یکی از دشواری‌های این شغل، نگرانی خانواده‌هاست، زیرا ماموریت‌ها گاهی ۲ تا سه روز یا حتی بیشتر طول می‌کشد و خانواده در تمام این مدت نگران سلامت و بازگشت عزیز خود است، به‌ویژه آنکه محیط‌بانان در جریان انجام وظیفه با خطراتی روبه‌رو می‌شوند و مواردی از کشته‌شدن، مجروح‌شدن و آسیب‌دیدن آنها نیز وجود داشته است.
وی ادامه داد: خطرهای پیش روی محیط‌بانان فقط به مواجهه با شکارچیان غیرمجاز محدود نمی‌شود بلکه گاهی افرادی که منافعشان با اجرای قانون به خطر می‌افتد، از جمله متجاوزان به اراضی، سازندگان غیرمجاز یا متخلفان در حوزه‌های صنعتی و زیست‌محیطی نیز در برابر ماموران مقاومت می‌کنند و حتی ممکن است آنها را تهدید کنند.
برومندفر با اشاره به کمبود نیروی انسانی و امکانات در ماموریت‌ها گفت: هنگام مواجهه با شکارچیان غیرمجاز، همیشه این نگرانی وجود دارد که محیط‌بانان با چه افرادی روبه‌رو هستند و آیا این برخورد به حادثه‌ای منجر می‌شود یا خیر؛ شرایطی که ماموریت را برای هر دو طرف پرتنش می‌کند.
کاهش نیروها در برابر فشار فزاینده ماموریت‌ها
سرپرست اداره محیط زیست ممسنی با مقایسه شرایط کنونی با حدود ۱۰ سال گذشته بیان کرد: به نظر می‌رسد تعداد شکارچیان نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه ممکن است بیشتر هم شده باشد؛ در مقابل، تعداد محیط‌بانان به دلیل بازنشستگی نیروها و محدود بودن جذب نیروی جدید، کاهش یافته و بخش قابل توجهی از ظرفیت نیروی انسانی مورد نیاز خالی مانده است.
برومندفر با تاکید بر ضرورت تناسب تعداد محیط‌بانان با وسعت عرصه‌های تحت حفاظت، به معیاری اشاره کرد که برای هر پنج تا ۱۰ هزار هکتار عرصه، یک محیط‌بان مورد نیاز است و ضرورت توجه به کمبود نیروی انسانی و افزایش توان نظارتی در مناطق تحت حفاظت بیش از پیش احساس می‌شود.
وی همچنین با اشاره به انتشار تصاویر سلاح و شکار در شبکه‌های اجتماعی گفت: نمایش چنین تصاویری می‌تواند بر نگاه افراد به شکار تاثیر بگذارد، در حالی که توجه به طبیعت و علاقه به حفاظت از آن باید در جامعه تقویت شود؛ از این رو، لازم است دلایل گرایش برخی افراد به شکار و عوامل موثر بر رفتارهای آسیب‌زننده به حیات‌وحش بررسی شود.
آموزش عمومی، راهی برای کاهش تعارض انسان و حیات‌وحش
سرپرست اداره حفاظت محیط زیست ممسنی، آموزش و آگاهی‌بخشی عمومی را از راهکارهای بلندمدت حفاظت از طبیعت دانست و گفت: فرهنگ حفاظت از محیط زیست باید از مدرسه‌ها و دانشگاه‌ها تا محله‌ها و گروه‌های مختلف اجتماعی گسترش یابد و مردم در این زمینه مشارکت داشته باشند.
به گفته برومندفر، افزایش آگاهی عمومی می‌تواند به کاهش تعارض میان انسان و طبیعت و پیشگیری از آسیب به حیات‌وحش کمک کند، موضوعی که در کنار تامین نیروی انسانی و امکانات مورد نیاز محیط‌بانان، برای حفاظت موثرتر از عرصه‌های طبیعی اهمیت دارد.
معیشت محیط‌بانان؛ دشواری تامین هزینه‌های زندگی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات معیشتی محیط‌بانان اشاره کرد و اظهار کرد: بخش بزرگی از این نیروها در تامین نیازهای خانواده با دشواری روبه‌رو هستند و با وجود مسئولیت سنگین و ماموریت‌های طاقت‌فرسا، درآمد آنها پاسخگوی هزینه‌های زندگی نیست.
این محیط‌بان باسابقه با اشاره به حقوق نامتناسب و افزایش هزینه‌ها در شرایط تورمی افزود: تامین نیازهای اولیه زندگی با چنین درآمدی دشوار است و گاهی حتی تهیه غذای ساده در جریان ماموریت نیز به مسئله‌ای جدی تبدیل می‌شود و ممکن است غذای محیط‌بان به موادی مانند گوجه‌فرنگی، تخم‌مرغ و پنیر یا در صورت امکان، برنج ساده برای ماموریت‌های چندین ساعت محدود شود.
برومندفر نیروهای این حوزه را افرادی دانست که در شرایط دشوار و دور از چشم جامعه از طبیعت حفاظت می‌کنند و گفت: لازم است مسئولان به وضعیت معیشتی و نیازهای آنان توجه بیشتری داشته باشند.
وی هشدار داد که بی‌توجهی به وضعیت استخدامی و معیشت محیط‌بانان، در کنار جذب‌نشدن نیروی جدید، می‌تواند بر توان حفاظت از طبیعت اثر بگذارد، چراکه برخی از این نیروها برای جبران هزینه‌های زندگی پس از پایان شیفت نیز به کار دیگری مشغول می‌شوند و این مسئله خستگی آنها را افزایش می‌دهد و ممکن است بر توان جسمی و آمادگی‌شان برای ماموریت‌های بعدی تاثیر بگذارد.
بلاتکلیفی استخدامی پس از سال‌ها خدمت
غلامعباس خسروی محیط‌بان منطقه شکارممنوع کوه دالان فراشبند نیز از بلاتکلیفی وضعیت استخدامی و دشواری‌های معیشتی به‌عنوان بخشی از مطالبات خود یاد کرد.
خسروی که ۵۰ سال دارد، گفت: فعالیتش را در سال ۱۳۸۶ در پارک ملی بمو آغاز کرده و در سال ۱۳۸۸ به فراشبند منتقل شده است.
او تعیین تکلیف وضعیت استخدامی و تبدیل وضعیت را از مهم‌ترین خواسته‌های خود عنوان کرد.
به گفته وی، آخرین آزمون استخدامی که از آن اطلاع دارد، حدود سه سال پیش برگزار شده و پس از آن، آزمون دیگری برگزار نشده است؛ پیگیری وضعیت نیروهایی که سال‌ها در این حوزه خدمت کرده‌اند، ضروری است.
خسروی حقوق ماهانه خود را حدود ۲۲ میلیون تومان اعلام کرد و گفت: حمایت مادی در نظر گرفته‌شده برای محیط‌بانان کافی نیست و گاهی رفت‌وآمد و انجام ماموریت تمام روز را به خود اختصاص می‌دهد.
مواجهه با شکارچیان و دشواری انجام ماموریت
این محیط‌بان منطقه شکارممنوع کوه دالان با اشاره به برخوردهای میدانی با شکارچیان غیرمجاز گفت: معمولا در طول یک سال، حدود سه تا چهار مورد درگیری یا اتفاق مرتبط با این مواجهه‌ها رخ می‌دهد.
وی در توضیح دشواری برخورد با متخلفان اظهار کرد: گاهی شکارچیان از رفت‌وآمد و برنامه‌های محیط‌بانان اطلاع پیدا می‌کنند و ممکن است با زیر نظر گرفتن محل استقرار یا ورودی و خروجی محل کار، یکدیگر را از حضور نیروها آگاه کنند، مسئله‌ای که شناسایی و دستگیری متخلفان را دشوارتر می‌کند.
خسروی در پاسخ به پرسشی درباره امکانات مورد استفاده در ماموریت‌ها، وضعیت تجهیزات خود را مناسب ارزیابی کرد و گفت: در این زمینه مشکل خاصی وجود ندارد، اما کمبود نیروی انسانی از مشکلاتی است که سالیان سال با آن مواجه هستیم، به‌گونه‌ای که وقتی تنها ۲ نفر در محل حضور دارند، استفاده یکی از نیروها از مرخصی می‌تواند انجام وظایف را برای نیروی دیگر دشوار کند و عملا امکان استفاده آسان از مرخصی سالانه را از آنان بگیرد.
وی همچنین در بیان نگرانی‌های مرتبط با برخورد مسلحانه با متخلفان، به محدودیت‌ها و تبعات حقوقی استفاده از سلاح اشاره کرد، موضوعی که نشان می‌دهد مواجهه با شکارچیان برای محیط‌بانان تنها یک مسئله میدانی نیست و نگرانی‌های حقوقی و امنیتی نیز می‌تواند بر آن سایه بیندازد.
مطالبات مشترک محیط‌بانان فراشبند
علاوه بر این محیط‌بان، جهانگیر حیاتی‌نیا و مهرزاد توکلی نیز که در منطقه شکارممنوع کوه دالان فراشبند فعالیت می‌کنند، از جمله محیط‌بانانی هستند که مطالباتشان بر وضعیت استخدامی، شرایط معیشتی و دشواری انجام ماموریت‌ها متمرکز است.
با توجه به مطالبات مطرح‌شده از سوی این محیط‌بانان، تعیین تکلیف وضعیت استخدامی و تبدیل وضعیت نیروهای باسابقه، بهبود حمایت‌های معیشتی و غذایی و تامین نیروی انسانی کافی برای انجام ماموریت‌ها از جمله موضوعاتی است که نیازمند پیگیری است.
محیط‌بانان در شرایطی مسئولیت حفاظت از گونه‌های جانوری و عرصه‌های طبیعی را بر عهده دارند که با ماموریت‌های طولانی، احتمال مواجهه با متخلفان و نگرانی خانواده‌ها روبه‌رو هستند؛ از این رو، رسیدگی به مشکلات شغلی و معیشتی آنان در کنار آموزش عمومی و جلب مشارکت مردم، می‌تواند در تقویت حفاظت از طبیعت و کاهش تعارض میان انسان و حیات‌وحش نقش موثری داشته باشد.