سقوط ناگهانی قیمت تتر از حدود ۲۶۰ هزار تومان به نزدیکی ۲۰۰ هزار تومان در برخی صرافی‌های ایرانی، تنها در چند دقیقه، به بسته شدن اجباری معاملات اهرمی و زیان قابل‌توجه کاربران منجر شد؛ اتفاقی که با وجود بازگشت سریع قیمت، پرسش‌های جدی درباره عملکرد صرافی‌ها ایجاد کرده است. محمدرضا شرفی، کارشناس حوزه رمزارز درباره علت این حادثه توضیح داده است.
رویداد۲۴ | امیرحسین جعفری ـ بازار رمزارز ایران در ساعات عصر روز سه‌شنبه، ۱۹ آبان ۱۴۰۵، شاهد یکی از شدیدترین و کوتاه‌مدت‌ترین نوسانات تاریخ معاملات در صرافی‌های داخلی بود. قیمت تتر که یک استیبل‌کوین دلاری است، پیش از ساعت ۱۹ در محدوده ۲۵۸ تا بیش از ۲۶۰ هزار تومان معامله می‌شد، اما ناگهان در فاصله‌ای کمتر از نیم ساعت، در برخی پلتفرم‌های خریدوفروش رمزارز به نزدیکی ۲۰۰ هزار تومان سقوط کرد و افتی حدود ۱۹ تا ۲۳ درصدی را ثبت کرد. این ریزش تنها چند دقیقه دوام آورد و قیمت به‌سرعت به بالای ۲۵۰ هزار تومان بازگشت، اما همین نوسان کوتاه‌مدت کافی بود تا تعداد قابل‌توجهی از معاملات اهرمی کاربران به‌اجبار بسته شود، سرمایه آن‌ها در این معاملات از بین برود و موجی از نگرانی و گمانه‌زنی در میان معامله‌گران ایجاد شود.
سقوط ۵۰ هزار تومانی تتر در کمتر از نیم ساعت
بر اساس داده‌های منتشرشده از معاملات یکی از صرافی‌های داخلی، نرخ تتر حوالی ساعت ۱۹ در محدوده ۲۵۸ هزار و ۵۶۶ تومان قرار داشت و در ساعت ۱۹:۲۰ به حدود ۲۰۸ هزار و ۹۵۰ تومان رسید. در همان بازه زمانی، کمترین نرخ معاملات ثبت‌شده به نزدیکی ۲۰۰ هزار تومان نیز رسیده بود. این افت معادل کاهش نزدیک به ۵۰ هزار تومانی در کمتر از ۳۰ دقیقه بود.
بااین‌حال، قیمت در ساعات بعدی به‌سرعت بخشی از زیان خود را جبران کرد و در اواخر شب به محدوده ۲۵۳ تا ۲۵۵ هزار تومان بازگشت. نکته قابل‌توجه آن است که این سقوط در تمام صرافی‌ها یکسان ثبت نشد؛ برخی پلتفرم‌ها کف‌های بسیار پایین‌تری را تجربه کردند، درحالی‌که در بعضی دیگر، قیمت از محدوده ۲۵۰ هزار تومان پایین‌تر نیامد. این اختلاف، توجه فعالان بازار را به موضوع نقدینگی، مدیریت سفارش‌ها و اختلال‌های احتمالی در سامانه‌های معاملاتی جلب کرد.
توقف برداشت‌ها و وعده صرافی‌ها برای جبران خسارت کاربران
در پی این اتفاق، برخی صرافی‌ها واکنش‌های فوری نشان دادند. نوبیتکس، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین پلتفرم‌ها، موقتاً برداشت‌های ریالی و رمزارزی را متوقف کرد و اعلام کرد که تیم‌های فنی در حال بررسی سفارش‌ها، حجم معاملات و عوامل مؤثر بر نوسانات هستند. این صرافی همچنین از برنامه جبران خسارت برای موقعیت‌های تعهدی که در قیمت‌های پایین‌تر از سطح عادلانه (با احتساب تتر ۲۵۰ هزار تومان) لیکویید شده بودند، خبر داد.
صرافی‌هایی مانند «بیت۲۴» و «تبدیل» نیز اعلام کردند که خسارت معاملات انجام‌شده در قیمت‌های غیرواقعی و پایین‌تر از نرخ منصفانه را جبران خواهند کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تلاش پلتفرم‌ها برای کاهش آسیب به کاربران در شرایط غیرعادی بازار بود.
علت سقوط تتر چه بود؟ شوک داخلی یا ریزش جهانی؟
کارشناسان حوزه رمزارز این رویداد را بیشتر یک شوک داخلی و مرتبط با شرایط نقدینگی صرافی‌های ایرانی ارزیابی می‌کنند تا یک ریزش بنیادی در ارزش تتر یا دلار جهانی. تتر در بازارهای بین‌المللی همچنان نزدیک به یک دلار معامله می‌شد و هیچ نشانه‌ای از بحران اعتماد در سطح جهانی مشاهده نشد.
آنچه در ایران رخ داد، می‌توانست ناشی از عرضه سنگین ناگهانی، محدودیت نقدشوندگی در برخی سکوها و انتقال فشار فروش از صرافی‌های بزرگ‌تر به پلتفرم‌های کوچک‌تر باشد.
تحلیل‌های دیگر نیز بر همین نکته تأکید دارند که فشار فروش ناگهانی، در شرایطی که عمق بازار و نقدینگی برخی صرافی‌ها محدود است، می‌تواند به حرکت‌های شدید و کوتاه‌مدت قیمت منجر شود.
لیکویید شدن معاملات اهرمی؛ سرمایه کاربران چگونه از بین رفت؟
در معاملات اهرمی، حتی نوسانات چنددقیقه‌ای می‌تواند وثیقه‌ها را به زیر حد مجاز برساند و به لیکویید شدن اجباری موقعیت‌ها منجر شود. بسیاری از کاربران گزارش دادند که پوزیشن‌های لانگ آن‌ها در این بازه کوتاه بسته شده و زیان‌های قابل‌توجهی متحمل شده‌اند، هرچند برخی صرافی‌ها وعده جبران داده‌اند.
پوزیشن لانگ در بازار ارزهای دیجیتال یعنی معامله‌گر روی افزایش قیمت یک رمزارز شرط می‌بندد و انتظار دارد قیمت آن بالا برود تا سود کند.
ضعف‌های ساختاری بازار رمزارز ایران زیر سایه سقوط تتر
این رویداد بار دیگر ضعف‌های ساختاری بازار رمزارز ایران را برجسته کرد: وابستگی شدید به تتر به‌عنوان ابزار حفظ ارزش و واسطه معاملاتی، محدودیت‌های نقدینگی در سکوهای داخلی، نبود سازوکارهای قوی مدیریت ریسک در شرایط فشار فروش و تأثیرپذیری بالا از انتظارات سیاسی و ارزی.
در شرایطی که بسیاری از فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران خرد برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به تتر روی می‌آورند، هرگونه اختلال در نقدشوندگی این دارایی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد.
بازار پس از این شوک شبانه به‌تدریج آرام شد و قیمت تتر در معاملات روز چهارشنبه، ۲۰ آبان، در محدوده ۲۵۲ تا ۲۵۵ هزار تومان تثبیت شد. بااین‌حال، تجربه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ به‌عنوان یک هشدار جدی برای معامله‌گران و مدیران صرافی‌ها باقی خواهد ماند؛ هشداری درباره اهمیت عمق بازار، مدیریت نقدینگی و شفافیت در شرایط بحرانی.
کارشناسان توصیه می‌کنند کاربران در معاملات اهرمی احتیاط بیشتری به خرج دهند و صرافی‌ها نیز زیرساخت‌های خود را برای مقابله با شوک‌های ناگهانی تقویت کنند تا از تکرار چنین رویدادهایی و آسیب به اعتماد عمومی جلوگیری شود.
کارشناسان چه می‌گویند؟ | محمدرضا شرفی: ریزش تتر در ایران ریالی بود، نه دلاری
محمدرضا شرفی، کارشناس حوزه رمزارز، در گفت‌وگو با رویداد۲۴ به تحلیل دقیق این رویداد پرداخت. وی گفت: «از نظر دلاری در سطح بین‌المللی ریزش نداشتیم و ریزش فوق ریالی بوده است. مدیریت این حوزه در کشور ما با چالش مواجه است. این کاهش قیمت به معنای کاهش ارزش تتر یا دلار نبوده است. در مقطعی این ریزش به ۱۹ درصد هم رسیده است. این اتفاق به محدودیت صرافی‌های ما در بخش نقدینگی مربوط می‌شود. نقدشوندگی این دارایی در سکوهای تبادل باعث کاهش قیمت شده است. میزان فروش یعنی عرضه تتر در یک مقطع بسیار زیاد شده است. مثل این است که در اثر ایجاد صف فروش، ریزش قیمت رخ دهد. تفاوت این است که در اینجا محدودیتی بابت بستن درگاه در زمان ریزش نداریم. یک سری اختلال هم در برخی از صرافی‌ها بابت معاملات رخ داده بود. تتر تقریباً با دلار برابری می‌کند و در ایران محبوب است.»
شرفی: توقف معاملات در صرافی‌های بزرگ، فشار فروش را به صرافی‌های کوچک منتقل می‌کند
وی افزود: «در همان زمانی که تتر در برخی از صرافی‌ها به ۲۰۰ تومان رسیده، برخی از صرافی‌ها از ۲۵۰ هزار تومان پایین نیامده‌اند که نشان از اختلال دارد. صرافی‌هایی که مدیریتشان ضعیف بوده، معاملات را متوقف می‌کنند. وقتی بزرگ‌تر‌ها جلوی معاملات را بگیرند، فشار بر صرافی‌های خردتر منتقل می‌شود.»
پیش‌بینی کاهش نرخ دلار و افزایش فشار فروش در بازار تتر
شرفی در ادامه تأکید کرد: «طبیعی است که با توجه به مسائل سیاسی که در منطقه حاکم است، تقاضای زیادی به سمت بازار آمده است. روز گذشته میزان فروش زیادی احتمالاً رخ داده است. خیلی از افراد پیش‌بینی ریزش دلار را در برابر ریال دارند و به همین دلیل تقاضا برای فروش زیاد شده است. این اتفاق نسبت حجم نقدینگی صرافی‌ها را دچار مشکل می‌کند.»