بیرجند - ایرنا - بهره‌گیری از پتانسیل‌های اقلیمی خراسان جنوبی برای تولید انرژی پاک، این بار در بخش آموزش تجلی یافته و اجرای طرح تجهیز مدارس به پنل‌های خورشیدی، گامی عملی در مسیر خودکفایی این حوزه برداشته است. بر اساس آخرین آمارها، تاکنون ۹۰ باب مدرسه در این استان به نیروگاه‌های خورشیدی مجهز شده‌اند؛ طرحی راهبردی که ضمن کاهش هزینه‌های انرژی، سهم مؤثری در پایداری شبکه برق و ترویج فرهنگ مصرف بهینه در میان نسل آینده دارد.
به گزارش ایرنا موقعیت جغرافیایی خراسان جنوبی و برخورداری از بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال، ظرفیتی ممتاز در حوزه انرژی پاک به شمار می‌رود. از همین رو پشت‌بام مدارس خراسان جنوبی فراتر از یک پوشش ساختمانی، به مزرعه‌ای کوچک از انرژی پاک بدل شده است؛ این استان کویری و آفتاب‌خیز که روزگاری شدت تابش خورشید در آن تهدیدی اقلیمی قلمداد می‌شد، اکنون با تجهیز ۹۰ باب مدرسه به نیروگاه‌های خورشیدی، گامی رو به جلو در مسیر خوداتکایی انرژی، توسعه پایدار و تبدیل فضاهای آموزشی به کانون‌های مولد برداشته است.
این طرح راهبردی که با تکیه بر مزیت خدادادی کویر کلید خورده، نه تنها بار هزینه‌های گزاف مصرف برق را از دوش نظام آموزش و پرورش برمی‌دارد، بلکه نسل آینده‌ساز این خطه مرزی را در بستر عمل با اقتصاد سبز، فرهنگ بهینه‌سازی مصرف و الزامات گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر پیوند می‌زند؛ رویکردی که نشان می‌دهد خورشید سوزان کویر چگونه می‌تواند به جای داغ کردن زمین، چراغ امید را بر نیمکت‌های دانش روشن نگه دارد.
درآمد ۲۰۰ میلیون تومانی یک مدرسه در بیرجند از انرژی خورشیدی
یکی از نمونه‌های موفق سامانه خورشیدی ۲۰ کیلوواتی در مدرسه «سلمان فارسی» شهرستان بیرجند راه اندازی شده که علاوه بر کمک به تولید برق پایدار، طی یک‌سال گذشته با کسب درآمدی حدود ۲۰۰ میلیون تومان، زمینه بهسازی زیرساخت‌های آموزشی و حمایت معیشتی از دانش‌آموزان کم‌بضاعت را فراهم کرده است.
مدیر مدرسه سلمان فارسی بیرجند در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا پیرامون جزئیات این طرح اظهار کرد: ایده احداث سامانه تولید برق پاک در این آموزشگاه با همراهی خیران نیک‌اندیش شکل گرفت؛ به‌گونه‌ای که با آورده و حمایت ۳۸۰ میلیون تومانی خیران و اعتبار ۲۰۰ میلیون تومانی اداره کل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس خراسان جنوبی پنل‌های خورشیدی بر فراز ساختمان مدرسه نصب و تولید برق آغاز شد.
حسین خسروی افزود:هدف آموزش و پرورش راه اندازی نیروگاه خورشیدی پنج کیلو وات بود اما با دعوت از خیران توانستیم اعتبار پنل ۵۰ کیلواتی را جذب کنیم لذا در مجموع با اعتبار ۵۸۰ میلیون تومان توانستیم نیروگاه خورشیدی را بهمن سال گذشته راه اندازی کنیم.
وی با بیان اینکه این نیروگاه کوچک‌مقیاس خورشیدی به درآمد پایدار ماهانه ۲۴ میلیون تومان رسیده است، افزود: طی یک‌سال گذشته درآمد حاصل از تولید و تزریق برق به شبکه سراسری به رقمی نزدیک به ۲۰۰ میلیون تومان رسید که این اعتبار به‌طور شفاف و هدفمند صرف نوسازی فضاهای آموزشی و امور تربیتی مدرسه شده است.
وی در تشریح جزئیات هزینه‌کرد این درآمد تصریح کرد: در گام اول، بهسازی و تجهیز دفتر مدرسه که با کمبودهای جدی مواجه بود در اولویت قرار گرفت و اعتباری بالغ بر ۱۲۰ میلیون تومان به بازسازی این بخش اختصاص یافت تا فضای مناسب‌تری برای پیگیری امور آموزشی مهیا شود.
مدیر مدرسه سلمان فارسی بیرجند به بخش دیگری از کارکردهای حمایتی این درآمد اشاره کرد و گفت: در راستای کاهش دغدغه خانواده‌های کم‌برخوردار، تأمین لوازم‌التحریر دانش‌آموزان نیازمند در دستور کار قرار گرفت؛ در این بخش، مدرسه مبلغ ۱۰ میلیون تومان اختصاص داد و با اتکا به مدل هم‌افزایی خیریه‌ای، توانستیم ۴۰ میلیون تومان نیز از محل جلب مشارکت سایر خیران جذب کنیم که در نتیجه ۵۰ میلیون تومان نوشت‌افزار میان دانش‌آموزان توزیع شد.
خسروی با اشاره به اهمیت گسترش این الگو در سطح استان یادآور شد: توسعه درآمدهای پایدار نظیر انرژی خورشیدی می‌تواند بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های جاری و عمرانی مدارس را بدون وابستگی صرف به اعتبارات دولتی برطرف سازد و در عین حال، به تقویت مسئولیت اجتماعی و حمایت از تحصیل دانش‌آموزان مستعد یاری رساند.
هدف‌گذاری تجهیز ۳۰۹ مدرسه و تأمین تجهیزات فاز نخست
در همین خصوص ، سرپرست تأسیسات اداره‌کل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس خراسان‌جنوبی نیز از هدف‌گذاری این اداره‌کل برای تجهیز ۳۰۹ مدرسه استان به سامانه‌های خورشیدی خبر داد و گفت: در فاز نخست این طرح ملی، تجهیزات و پنل‌های خورشیدی برای تجهیز ۹۰ مدرسه ارسال شده و روند اجرایی آن در حال تکمیل است.
محسن نصرآبادی افزود: با توجه به اینکه طرح ملی تجهیز مدارس به سامانه‌های خورشیدی هم‌اکنون در مرحله اجرا و تکمیل فازهای اولیه قرار دارد، ظرفیت تولید قطعی مجموع این واحدها پس از بهره‌برداری کامل و اتصال رسمی به شبکه توزیع سراسری محاسبه و اعلام خواهد شد.
وی با اشاره به نحوه اولویت‌بندی طرح یادآور شد: اولویت‌بندی اجرایی در گام نخست بر مبنای همان ۹۰ مدرسه فاز اول است و مکاتبات لازم با شهرستان‌ها به‌منظور تعیین دقیق اولویت‌ها صورت گرفته تا چشم‌انداز و هدف‌گذاری نهایی برای پوشش صددرصدی تمامی ۳۰۹ مدرسه مصوب محقق شود.
الزامات مهندسی و مدل مشارکت مالی
سرپرست تأسیسات اداره‌کل نوسازی مدارس خراسان جنوبی درباره الزامات فنی پروژه تصریح کرد: نصب این سامانه‌ها به‌هیچ‌وجه بدون در نظر گرفتن ضوابط فنی انجام نمی‌شود و مدارس هدف پس از بررسی دقیق بار مرده روی سقف و استحکام سازه‌ای انتخاب می‌شوند؛ فرآیند نصب توسط پیمانکاران دارای صلاحیت اجرا می‌شود و تمامی مراحل نظارت فنی و ایمنی بر عهده اداره برق شهرستان مربوطه است.
نصرآبادی درباره مدل تأمین اعتبارات بیان کرد: این پروژه در چارچوب تفاهم‌نامه سه‌جانبه میان سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر (ساتبا)، سازمان نوسازی مدارس و جامعه خیرین مدرسه‌ساز اجرایی شده و هزینه‌های نصب بر عهده شرکت توزیع نیروی برق است.
وی یادآور شد: قرارداد خرید تضمینی بطور مستقیم میان مدرسه هدف و شرکت توزیع نیروی برق منعقد می‌شود و پس از قرائت دوره‌ای کنتورها، مبالغ مربوطه بدون معطلی و به‌صورت منظم پیگیری شده و مستقیماً در وجه حساب مشخص‌شده همان مدرسه منظور می‌شود تا برای امور جاری و آموزشی دانش‌آموزان صرف شود.
کارکرد تربیتی پنل‌های خورشیدی در مدارس
اما فراتر از ابعاد اقتصادی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، این طرح واجد کارکردی عمیقاً تربیتی است طوری که مدیرکل آموزش و پرورش خراسان جنوبی معتقد است حضور عینی پنل‌ها در محیط زندگی روزمره دانش‌آموزان، مفاهیم انتزاعی کتاب‌های درسی پیرامون حفظ محیط زیست و مدیریت مصرف را به تجربه‌ای ملموس بدل می‌کند.
مهدی مرتضوی گفت: رویارویی مستقیم نسل نوجوان با فناوری‌های نوین برق، علاوه بر تقویت سواد محیط‌زیستی، نوعی نهادینه‌سازی پایدار در سطح خانواده‌ها و جامعه پیرامونی مدارس رقم می‌زند که برکات آن فراتر از امروز، در ساختار فکری آینده‌سازان این خطه کویری جاری خواهد بود.
وی ادامه داد: آموزش و پرورش علاوه بر وظیفه آموزشی و تربیتی، می‌تواند در حوزه فرهنگ‌سازی برای مصرف بهینه انرژی نیز نقش مؤثری ایفا کند و نصب نیروگاه‌های خورشیدی در مدارس از جمله اقداماتی است که این هدف را دنبال می‌کند.