پنج شهر «آدیس‌آبابا» در اتیوپی، «سانتیاگو دِ کالی» در کلمبیا، «استانبول» در ترکیه، «جینگ‌دِجِن» در چین و «کاتوویتسه» در لهستان موفق شدند جایزه جهانی توسعه پایدار شهری ۲۰۲۶، موسوم به «جایزه شانگهای» را کسب کنند. این جایزه جهانی که با هدف ارج نهادن به پیشگامی شهرها در خلق بسترهای شهری فراگیر، تاب‌آور و پایدار اعطا می‌شود، همزمان با آیین گشایش رویداد جهانی «روز شهرها» در سال۲۰۲۶، در شهر فوژوی چین به برگزیدگان اهدا شد.
رویداد امسال با شعار «بازآفرینی شهر، مسکن مناسب برای همه» برگزار شد؛ شعاری که بر پیوند میان احیای بافت‌های شهری و ضرورت تامین مسکن شایسته و دردسترس برای تمام شهروندان تاکید دارد. جایزه شانگهای پاداشی است به شهرهایی که با در پیش گرفتن مدیریتی یکپارچه و کارآمد، توانسته‌اند اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد را در سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌های محلی خود پیاده سازند. در این دوره، ۹۲پرونده از ۳۴کشور جهان به دبیرخانه رسید و در نهایت، یک هیات داوری مستقل و بین‌المللی، این پنج شهر را بر پایه چهار شاخص کلیدی «میزان اثرگذاری، نوآوری، پایداری و انطباق‌پذیری» برگزید. تندیس این دوره نیز با حضور «آناکلودیا راسباخ»، مدیر اجرایی برنامه اسکان بشر ملل متحد (هبیتات) و «هه لیفنگ»، معاون نخست‌وزیر چین، به نمایندگان این شهرها تقدیم شد.
بر اساس گزارشی از هبیتات، آدیس‌آبابا به‌واسطه رویکرد همه‌جانبه‌اش در تحول شهری ستایش شد؛ برنامه‌ای جامع که تامین مسکن شایسته، توسعه زیرساخت‌ها و فضاهای سبز، احیای بستر رودخانه‌ها، شبکه حمل‌ونقل ایمن و ارتقای مشارکت شهروندان در حکمرانی محلی را به هم پیوند داده است. در آمریکای لاتین نیز شهر «سانتیاگو د کالی» توانست با اجرای سیاست ارتقای سکونتگاه‌ها، این جایزه را کسب کند؛ طرحی ساختاریافته که دامنه‌ای از بهسازی مسکن و محله و تثبیت حقوق مالکیت زمین برای ساکنان تا گسترش خدمات پایه شهری، احیای محیط‌زیست و کاهش مخاطرات سوانح را دربرمی‌گیرد. استانبول نیز به پشتوانه الگوی موفق بازآفرینی شهری مردم‌محور در این فهرست جای گرفت؛ رویکردی که توانسته است ضرورت حیاتی مقاوم‌سازی در برابر زلزله را با تامین مسکن امن و ارزان، بهینه‌سازی مصرف انرژی و پاسداری از بافت تاریخی تلفیق کند، بی‌آنکه به کوچ ناخواسته ساکنان بومی و گسست پیوندهای محله‌ای بینجامد. در شرق آسیا، شهر تاریخی «جینگ‌دِجن» در چین با الهام از پیشینه کهن خود در تولید ظروف و آثار چینی، نوسازی شهری را به پیشران اقتصاد خلاق و صنایع فرهنگی تبدیل کرد و همگام با آن، دسترسی به مسکن مناسب و پایداری زیست‌محیطی را در اولویت قرار داد. سرانجام، «کاتوویتسه» در لهستان به‌عنوان پنجمین برگزیده درخشید؛ شهری که تجربه‌ای الهام‌بخش در گذار از یک قطب آلاینده متکی بر زغال‌سنگ و فولاد، به شهری سبز، هوشمند و تاب‌آور را ثبت کرده است. کاتوویتسه با پیوند زدن بازآفرینی کالبدی، توسعه مسکن در دسترس، حمل‌ونقل پاک، صیانت از میراث صنعتی و تقویت مدیریت مشارکتی توانست نظر داوران را به خود جلب کند.
اگرچه کارنامه این پنج شهر گواه آن است که بازآفرینی شهری می‌تواند در پرتو رویکردهایی متفاوت به پایداری محله‌ها و بهبود کیفیت زندگی بینجامد؛ اما فراگیر شدن این الگو در سطح جهان با چالش‌هایی عظیم و سترگ، به‌ویژه بحران تامین مسکن مناسب، روبه‌رو است؛ واقعیتی ملموس که دبیرکل سازمان ملل متحد نیز در پیام خود به مناسبت روز جهانی شهرها بر آن انگشت گذاشت. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در پیامی به مناسبت «روز جهانی شهرها»، درباره ابعاد نگران‌کننده بحران جهانی مسکن هشدار داد و گفت امروز بیش از سه‌میلیارد نفر در جهان به مسکن مناسب دسترسی ندارند و نزدیک به ۱.۱میلیارد نفر نیز در سکونتگاه‌های غیررسمی و حاشیه‌ای زندگی می‌کنند. او با اشاره به فشارهای سنگین ناشی از هزینه‌های بالای زندگی و تهدیدهای اقلیمی بر شهرها، «بازآفرینی شهری» را راهکاری کلیدی دانست؛ رویکردی که می‌تواند همزمان به افزایش عرضه مسکن، نوسازی زیرساخت‌ها و بهبود فضاهای عمومی کمک کند. گوترش تاکید کرد که موفقیت در این مسیر، در گرو همکاری همه‌جانبه میان دولت‌ها، بخش خصوصی و خود جوامع محلی با در نظر گرفتن نیازهای تمام اقشار جامعه است. او در پایان از شهرداران در سراسر جهان خواست تا سرمایه‌گذاری در بازآفرینی شهری و تامین مسکن شایسته را در صدر اولویت‌های خود بگذارند.
آناکلودیا راسباخ، مدیر اجرایی برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (هبیتات)، نیز در پیامی به مناسبت «روز جهانی شهرها» تاکید کرد که بازآفرینی شهری نباید صرفا به تخریب بافت‌های قدیمی و جایگزینی آنها با ساخت‌وسازهای نوساز خلاصه شود، بلکه رسالت اصلی آن ارتقای واقعی کیفیت زندگی ساکنان است. او خواستار پیوندی ناگسستنی میان «بازآفرینی شهری» و «تامین مسکن شایسته» شد. راسباخ همچنین خاطرنشان کرد که ساکنان بومی محله‌ها باید در کانون فرآیند تصمیم‌گیری‌ها قرار گیرند تا روند احیا و نوسازی شهرها بدون رانده شدن و کوچ اجباری اهالی آن محقق شود.