پژوهشهای جدید نشان میدهند رژیمی که بدن را در شرایطی شبیه روزهداری قرار میدهد، میتواند بدون نیاز به محدودیتهای غذایی سختگیرانه، مزایای قابلتوجهی برای سلامتی داشته باشد. رژیم غذایی شبیهساز روزهداری (Fasting-Mimicking Diet یا FMD) در سالهای اخیر توجه پژوهشگران حوزه طول عمر را به خود جلب کرده است. نتایج مطالعات انسانی جدیدتر نیز شواهد
پژوهشهای جدید نشان میدهند رژیمی که بدن را در شرایطی شبیه روزهداری قرار میدهد، میتواند بدون نیاز به محدودیتهای غذایی سختگیرانه، مزایای قابلتوجهی برای سلامتی داشته باشد.
رژیم غذایی شبیهساز روزهداری (Fasting-Mimicking Diet یا FMD) در سالهای اخیر توجه پژوهشگران حوزه طول عمر را به خود جلب کرده است. نتایج مطالعات انسانی جدیدتر نیز شواهد امیدوارکنندهای درباره تأثیر این رژیم بر کاهش التهاب، بهبود سلامت متابولیک و مقابله با برخی بیماریهای مرتبط با افزایش سن ارائه میکنند.
این رژیم برخلاف روزهداری سنتی، افراد را مجبور نمیکند برای مدت طولانی غذا نخورند؛ در عوض، برنامه غذایی کمکالری و عمدتاً گیاهی را دنبال میکنند که بدن را به وضعیت متابولیکی مشابه روزهداری میبرد. نکته مهم این است که شواهد علمی درباره اثربخشی این روش، بهخصوص در مطالعات انسانی، طی دو سال گذشته پیشرفت چشمگیری داشتهاند.
رژیم FMD معمولاً شامل پنج روز تغذیه با مواد غذایی گیاهی و کمکالری در هر ماه میشود؛ این برنامه اغلب برای سه ماه متوالی دنبال میشود. ترکیب غذایی آن نیز بهطور تقریبی شامل ۴۵ درصد چربیهای سالم، ۴۵ درصد کربوهیدراتهای پیچیده و ۱۰ درصد پروتئین است. حبوبات و توفو از جمله منابع پروتئینی مورد استفاده در این رژیم محسوب میشوند.
یکی از مطالعات مهم اولیه درباره این رژیم در سال ۲۰۱۹ منتشر شد؛ پژوهشگران در آن زمان دریافتند که دورههای متناوب رژیم شبیهساز روزهداری میتوانند بر مجموعهای از شاخصهای متابولیک و عوامل خطر مرتبط با بیماریهای ناشی از افزایش سن تأثیر مثبت بگذارند. بهویژه، کاهش التهاب و مقابله با مشکلات مرتبط با پیری از جمله نتایج امیدوارکننده این پژوهش بودند.
اما شواهد جدیدتر حتی فراتر رفتهاند؛ در اوایل سال ۲۰۲۶ پژوهشی مهم از دانشگاه استنفورد نشان داد که رژیم FMD میتواند برای افراد مبتلا به بیماری کرون با شدت خفیف تا متوسط نیز مفید باشد. این بیماری نوعی اختلال التهابی مزمن روده محسوب میشود.
در این پژوهش که با مشارکت ۹۷ بزرگسال و در قالب یک کارآزمایی تصادفی کنترلشده انجام شد، محققان دریافتند تقریباً ۷۰ درصد شرکتکنندگانی که رژیم موردنظر را دنبال کرده بودند، تا پایان سومین دوره آن بهبود قابلتوجهی در علائم بیماری تجربه کردند. این میزان بهبود در مقایسه با گروه کنترل به دست آمد.
سیدهارتا سینها، سرپرست این پژوهش و استادیار پزشکی در بخش گوارش و کبدشناسی دانشگاه استنفورد، درباره نتایج بهدستآمده گفت:
آنچه برای ما شگفتانگیز بود، نهتنها تعداد بالای بیمارانی بود که به این رژیم پاسخ دادند، بلکه سرعت بهبود آنها نیز توجه ما را جلب کرد. برخی بیماران حتی پس از تنها یک دوره اجرای رژیم، بهبود بالینی قابلتوجهی نشان دادند.
او همچنین توضیح داد که شرکتکنندگان در بیشتر روزهای ماه میتوانستند به رژیم غذایی معمول خود بازگردند، اما همین دورههای کوتاه و برنامهریزیشده توانستند تأثیرات بالینی و بیوشیمیایی قابلتوجهی ایجاد کنند.
به گفته سینها، بسیاری از روشهای تغذیهای مستلزم تغییرات گسترده و دائمی در سبک زندگی هستند؛ تغییراتی که ادامه دادن آنها برای افراد دشوار خواهد بود. در مقابل، رژیم FMD به دلیل کوتاهمدت و ساختارمند بودن، گزینه واقعبینانهتری برای پیگیری محسوب میشود.
تأثیر رژیم شبیهساز روزهداری بر طول عمر و کاهش سن بیولوژیکی
بااینحال، مزایای احتمالی این رژیم به بیماریهای التهابی محدود نمیشود؛ اکنون پژوهشگران در حال بررسی تأثیر آن بر افزایش طول عمر و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مختلف هستند.
در مطالعهای که سال ۲۰۲۵ به سرپرستی والتر لونگو، دانشمند شناختهشده حوزه طول عمر و استاد سالمندیشناسی و علوم زیستی انجام شد، محققان دریافتند رژیم FMD میتواند چربیهای شکمی را بدون کاهش توده عضلانی پایین بیاورد. این رژیم همچنین به متعادل شدن سطح قند خون در افراد مبتلا به پیشدیابت کمک کرد و اثربخشی شیمیدرمانی را نیز افزایش داد.
یکی دیگر از یافتههای جالب این پژوهش، کاهش میانگین ۲.۵ سال از سن بیولوژیکی شرکتکنندگان بود. این نتیجه بر اساس بررسی نشانگرهای خونی و دادههای حاصل از دو کارآزمایی بالینی جداگانه به دست آمد.
سن بیولوژیکی برخلاف سن تقویمی، وضعیت واقعی بدن و میزان فرسودگی سلولها و بافتها را منعکس میکند. به همین دلیل، کاهش آن میتواند نشانهای از بهبود برخی شاخصهای مرتبط با سلامت و روند پیری باشد؛ البته بهتنهایی به معنای افزایش قطعی طول عمر نیست.
مطالعات همچنین نتایج مثبتی درباره سلامت سلولی و تأثیر این رژیم بر فاکتور رشد شبهانسولینی 1 (IGF-1) گزارش کردهاند. این مولکول که با هورمون رشد ارتباط دارد، در تنظیم رشد سلولی، متابولیسم و پاسخ بدن به فشارهای محیطی نقش ایفا میکند و یکی از عوامل موردتوجه پژوهشگران حوزه طول عمر محسوب میشود.
با وجود این، محققان تأکید میکنند که هنوز محدودیتهایی در پژوهشهای مربوط به FMD وجود دارد؛ تعداد شرکتکنندگان در برخی مطالعات پایین بوده، میزان انصراف افراد از ادامه آزمایشها یکسان نبوده و مقایسه این رژیم با سایر روشهای تغذیهای نیز به تحقیقات بیشتری نیاز دارد. همچنین والتر لونگو که سالها روی این روش کار کرده، به یکی از چهرههای اصلی معرفی و ترویج آن تبدیل شده است؛ موضوعی که در ارزیابی بیطرفانه نتایج پژوهشها باید مورد توجه قرار بگیرد.
در یک مقاله مروری جامع در سال ۲۰۲۵، پژوهشگران نیز به نتایج امیدوارکننده اما همچنان متناقض مطالعات انسانی درباره تأثیر FMD بر سلامت متابولیک اشاره کردند. به اعتقاد آنها، افراد دارای شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر و اختلالات متابولیک شدیدتر ممکن است مزایای بیشتری از این رژیم دریافت کنند.
این پژوهشگران همچنین تأکید کردند که برای درک بهتر اثرات رژیم FMD، به مطالعات طولانیمدتتر با تعداد شرکتکنندگان بیشتر نیاز داریم. بررسی تأثیر این روش در گروههای سنی مختلف و مقایسه نتایج میان زنان و مردان نیز میتواند به ارائه توصیههای تغذیهای متناسب با شرایط هر فرد کمک کند.
کریستی آرتز، پزشک و معاون بخش سلامت جامع مرکز پزشکی کانر در بیمارستانهای دانشگاهی، در توضیح سازوکار احتمالی این رژیم گفت مواد مغذی موجود در آن میتوانند فعالیت برخی مسیرهای حسگر مواد مغذی در بدن را کاهش دهند. به بیان دیگر، بدن با دریافت این سیگنال که مواد غذایی در دسترس محدود شدهاند، واکنشهایی را فعال میکند که احتمالاً به کاهش التهاب و بهبود حساسیت به انسولین کمک میکنند.
او همچنین به فرایندی به نام اتوفاژی (Autophagy) اشاره کرد؛ سازوکاری طبیعی که طی آن سلولها اجزای آسیبدیده یا فرسوده خود را شناسایی و تجزیه میکنند. به گفته آرتز، روزهداری میتواند سیگنال قدرتمندی برای فعالسازی این فرایند باشد و به حذف سلولهای پیر یا آسیبدیدهای کمک کند که ممکن است در ایجاد التهاب نقش داشته باشند.
در مجموع، افزایش شواهد علمی درباره مزایای احتمالی رژیم شبیهساز روزهداری، آن را به یکی از موضوعات مهم تحقیقات حوزه طول عمر تبدیل کرده است. بااینحال، هرچند اجرای این رژیم در مقایسه با برخی روشهای تغذیهای آسانتر به نظر میرسد، هنوز برای تأیید قطعی تمام مزایای ادعاشده به پژوهشهای گستردهتری نیاز داریم.
