کالبدشکافی یک آمار عجیب در صنعت ساختمان‌سازی ایران
صنعت ساختمان یکی از بخش‌های پُرخطر بازار کار ایران است که به دلیل ماهیت فعالیت‌های اجرایی، استفاده از تجهیزات سنگین، کار در ارتفاع و مواجهه با خطراتی نظیر ریزش سازه و برق‌گرفتگی، همواره با حوادث شغلی همراه بوده است. آمارهای ارائه‌شده از بازه زمانی اول تیر تا ۹ آبان سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که مساله ایمنی نیروی کار در این بخش همچنان نیازمند توجه جدی است.
در این دوره، دست‌کم ۶۵ حادثه ساختمانی ثبت شده که به جان‌باختن ۴۸ کارگر و مصدومیت ۵۱ نفر انجامیده است. بررسی نسبت حوادث به پیامدهای انسانی نشان می‌دهد که به‌طور میانگین، هر حادثه به ۱٫۵۲ مورد تلفات انسانی، شامل فوت یا مصدومیت، منجر شده است. همچنین نسبت جان‌باختگان به کل افراد فوت‌شده و مصدوم، حدود ۴۸ درصد است. به این معنا که تقریبا از هر دو کارگر حادثه‌دیده، یک نفر جان خود را از دست داده است. این نسبت، اهمیت بررسی شدت حوادث و عوامل موثر بر تبدیل سوانح کاری به حوادث مرگبار را برجسته می‌کند. از منظر زمانی نیز، این آمار در یک بازه تقریباً ۱۳۲ روزه ثبت شده است. بنابراین به‌طور میانگین، هر هفته حدود ۳٫۴ حادثه ساختمانی منجر به فوت یا مصدومیت گزارش شده است. به بیان دیگر، در این دوره تقریبا هر دو روز یک حادثه ساختمانی ثبت شده که پیامد انسانی داشته است.
البته باید توجه داشت که این محاسبات بر اساس حداقل موارد گزارش‌شده است و لزوما تمام حوادث رخ‌داده در کشور را پوشش نمی‌دهد. بر پایه آمارهای پزشکی قانونی، در سال های ۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، به ترتیب ۲۱۱۵ نفر۱۹۸۶نفر و۱۸۷۹ نفر جان خود را در نتیجه حوادث محیط کار از دست داده‌اند.
یکی از نکات قابل‌توجه در آمار ۱۳۲ روزه اخیر، وضعیت کارگران سالمند است. از مجموع حوادث ثبت‌شده، دست‌کم ۶ کارگر بالای ۵۵ سال دچار حادثه شده‌اند که ۴ نفر از آنان جان باخته‌اند. به این ترتیب، نرخ مرگ‌ومیر در میان این گروه از کارگران حادثه‌دیده به حدود ۶۶٫۷ درصد می‌رسد. این رقم در مقایسه با سهم ۴۸٫۵ درصدی جان‌باختگان از مجموع مصدومان و فوت‌شدگان، نشان‌دهنده سهم بالای مرگ در میان موارد ثبت‌شده مربوط به کارگران بالای ۵۵ سال است. البته به دلیل محدود بودن تعداد این موارد، نمی‌توان این نسبت را به کل جمعیت کارگران سالمند تعمیم داد. این مساله از منظر شرایط اقتصادی و اجتماعی نیروی کار نیز اهمیت دارد. کارگران بالای ۵۵ سال، به‌ویژه افرادی که از حمایت‌های بیمه‌ای و درآمد پایدار برخوردار نیستند، ممکن است برای تامین هزینه‌های زندگی ناچار به ادامه فعالیت در مشاغل پُرخطر باشند.
در چنین شرایطی، کاهش توان جسمانی، فرسودگی ناشی از سال‌ها فعالیت و دشواری انجام کارهای سنگین می‌تواند ضرورت توجه ویژه به ایمنی و شرایط اشتغال این گروه را افزایش دهد. از سوی دیگر، وضعیت بیمه کارگران ساختمانی یکی از موضوعات مهم در بررسی ابعاد اجتماعی این حوادث است. با وجود برآورد حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار کارگر ساختمانی در کشور، بخش قابل‌توجهی از این جمعیت همچنان از پوشش بیمه تامین اجتماعی محروم هستند. نبود پوشش بیمه‌ای صرفا به معنای فقدان حمایت درمانی نیست، بلکه می‌تواند امنیت اقتصادی خانوارهای کارگری را در صورت بروز حادثه، ازکارافتادگی یا فوت نان‌آور خانواده نیز تحت تاثیر قرار دهد. در واقع، پیامدهای یک حادثه مرگبار ممکن است به محیط کار محدود نماند و معیشت اعضای خانواده کارگر را نیز با مخاطره مواجه کند. در کنار مساله بیمه، پیشگیری از حوادث باید بر نظارت مستمر بر کارگاه‌ها، استفاده الزامی از تجهیزات حفاظت فردی، ایمن‌سازی داربست‌ها، رعایت استانداردهای کار در ارتفاع، کنترل ایمنی سازه‌ها و آموزش تخصصی کارگران متمرکز باشد. همچنین ارزیابی شرایط جسمانی و شغلی کارگران سالمند و جلوگیری از واگذاری فعالیت‌های پرخطر بدون تمهیدات حفاظتی به آنان، اهمیت ویژه‌ای دارد.