در بیشتر باشگاه‌ها کسی هست که «دوره» را پیشنهاد کند؛ چند هفته تزریق تستوسترون یا قرص‌های انابولیک برای اینکه عضله سریع‌تر بزرگ شود. داروهای انابولیک یا «استروئیدهای آنابولیک-آندروژنیک» داروهایی هستند که از تستوسترون، هورمون اصلی مردانه، ساخته شده‌اند یا مثل آن عمل می‌کنند.
این داروها واقعاً حجم عضله را بیشتر می‌کنند، اما همان سازوکاری که عضله را بزرگ می‌کند، پوست، مو، بیضه‌ها، قلب و حال روحی را هم تغییر می‌دهد.
وقتی تستوسترون از بیرون وارد بدن می‌شود چه اتفاقی می‌افتد؟
بدن مقدار تستوسترون را مثل یک ترموستات تنظیم می‌کند. غده هیپوفیز در مغز با ترشح دو هورمون به نام «ال‌اچ» و «اف‌اس‌اچ» به بیضه‌ها دستور می‌دهد تستوسترون و اسپرم بسازند. وقتی تستوسترون یا داروی انابولیک از بیرون تزریق می‌شود، مغز سطح بالای هورمون را می‌بیند و این دو پیام را قطع می‌کند.
نتیجه قطع این پیام‌ها دو اتفاق است:
- بیضه‌ها دیگر تستوسترون نمی‌سازند و به‌تدریج کوچک می‌شوند.
- ساخت اسپرم کم می‌شود و در بسیاری از مصرف‌کنندگان تقریباً متوقف می‌شود.
تا زمانی که دارو مصرف می‌شود، مصرف‌کننده متوجه کمبود نمی‌شود، چون هورمون از بیرون می‌رسد. مشکل بعد از قطع دارو خودش را نشان می‌دهد.
عوارض، عضو به عضو
|
عضو |
عارضه‌های شایع یا مهم |
|
پوست |
جوش شدید روی پشت، سینه و شانه‌ها، چرب شدن پوست، ترک‌های پوستی |
|
مو |
ریزش موی سر با الگوی مردانه در کسانی که زمینه ارثی دارند، افزایش موی بدن |
|
باروری |
کوچک شدن بیضه‌ها، کم شدن یا قطع ساخت اسپرم، ناباروری |
|
سینه |
بزرگ شدن بافت سینه در مردان (ژنیکوماستی) |
|
قلب و خون |
افزایش فشار خون، کم شدن چربی خوب (اچ‌دی‌ال)، غلیظ شدن خون و بالا رفتن خطر لخته |
|
کبد |
آسیب کبدی، به‌خصوص با قرص‌های خوراکی |
|
روان |
تحریک‌پذیری و پرخاشگری در زمان مصرف، افسردگی و بی‌انگیزگی بعد از قطع |
جوش و ریزش مو؛ عارضه‌ای که زودتر از همه دیده می‌شود
جوش استروئیدی معمولاً شدیدتر از جوش‌های دوره نوجوانی است و ممکن است جای زخم بگذارد. ریزش موی سر هم در کسانی که زمینه ارثی طاسی دارند، با مصرف این داروها زودتر و سریع‌تر پیش می‌رود. خرید کرم یا شامپوی ضدجوش و ضدریزش بدون تشخیص، معمولاً کمکی نمی‌کند. یک دکتر پوست و مو می‌تواند نوع جوش را تشخیص دهد، درمان مناسب را شروع کند و جلوی جای زخم را بگیرد.
ناباروری؛ عارضه‌ای که دیر فهمیده می‌شود
بسیاری از مصرف‌کنندگان وقتی متوجه کم شدن اسپرم می‌شوند که برای بچه‌دار شدن اقدام کرده‌اند. بعد از قطع دارو، ساخت اسپرم در بیشتر افراد برمی‌گردد، اما این برگشت ممکن است چند ماه تا بیش از یک سال طول بکشد. در برخی افراد، به‌خصوص بعد از مصرف طولانی و دوزهای بالا، برگشت کامل نیست. اگر مصرف کرده‌اید و قصد بچه‌دار شدن دارید، بررسی با یک اورولوژیست و انجام آزمایش مایع منی اولین قدم است.
چهار باور غلط رایج در باشگاه‌ها
- «دوره کوتاه ضرر ندارد.» حتی چند هفته مصرف، پیام مغز به بیضه‌ها را قطع می‌کند. شدت و طول عوارض با دوز و مدت مصرف بیشتر می‌شود.
- «داروهای بعد از دوره همه چیز را درست می‌کنند.» داروهایی که مربیان برای «برگرداندن هورمون‌ها» پیشنهاد می‌کنند، بدون آزمایش و نظارت پزشک ممکن است کمکی نکنند یا عارضه تازه بسازند.
- «آمپول خارجی اصل است.» بخش زیادی از محصولات بازار سیاه تقلبی‌اند؛ دوز واقعی یا ماده داخل آن‌ها معلوم نیست و آلودگی میکروبی دارند. استفاده مشترک از سرنگ هم خطر هپاتیت B و C و اچ‌آی‌وی را دارد.
- «تستوسترون برای خانم‌ها دوز کم بی‌خطر است.» در زنان، داروهای انابولیک می‌توانند صدا را بم کنند، موی صورت و بدن را زیاد کنند و قاعدگی را نامنظم کنند. بم شدن صدا ممکن است دائمی باشد.
مکمل‌های باشگاهی هم بی‌خطر نیستند
بعضی مکمل‌های پودری و قرصی که با عنوان «افزایش‌دهنده طبیعی تستوسترون» یا «عضله‌ساز گیاهی» فروخته می‌شوند، ممکن است بدون اینکه روی برچسب نوشته شده باشد، به استروئید یا مواد شبه‌هورمونی آلوده باشند. بررسی‌های آزمایشگاهی روی مکمل‌های ورزشی، این آلودگی را در بخشی از محصولات نشان داده‌اند. در نتیجه، کسی که فکر می‌کند فقط مکمل مصرف می‌کند، ممکن است همان عوارض داروهای انابولیک را تجربه کند. مکمل را فقط از داروخانه بخرید و به محصولاتی که وعده رشد عضلانی سریع می‌دهند، شک کنید.
نوجوان‌ها در خطر بیشتری هستند
در نوجوانی که هنوز قدش در حال رشد است، داروهای انابولیک می‌توانند صفحه‌های رشد انتهای استخوان را زودتر از موعد ببندند. بسته شدن زودرس صفحه‌های رشد یعنی قد نهایی کوتاه‌تر از چیزی می‌شود که باید می‌شد و این اثر برگشت‌پذیر نیست. اگر فرزند نوجوانتان به باشگاه می‌رود و تغییر ناگهانی در حجم عضله، جوش شدید یا تغییر رفتار دارد، با او و با پزشک حرف بزنید.
چه کسی واقعاً به تستوسترون نیاز دارد؟
تستوسترون درمانی برای مردانی است که «هیپوگنادیسم» دارند؛ یعنی بیضه‌ها یا هیپوفیز به‌اندازه کافی تستوسترون نمی‌سازند. طبق راهنمای انجمن غدد آمریکا، این تشخیص فقط زمانی گذاشته می‌شود که هم علائم کمبود وجود داشته باشد، مثل کم شدن میل جنسی، خستگی و کاهش نعوظ صبحگاهی، و هم سطح تستوسترون در دو آزمایش صبحگاهی در دو روز جداگانه پایین باشد. یک جواب آزمایش پایین، یا احساس خستگی به‌تنهایی، دلیل کافی برای شروع درمان نیست.
تشخیص و درمان کمبود تستوسترون کار متخصص غدد یا اورولوژیست است. در این درمان، دوز طوری تنظیم می‌شود که سطح هورمون به محدوده طبیعی برگردد، نه بالاتر از آن، و آزمایش خون مرتب تکرار می‌شود.
اگر مصرف کرده‌اید، حالا چه کنید؟
- مصرف را بدون برنامه قطع یا عوض نکنید: بعد از قطع، بدن تا مدتی تستوسترون کافی نمی‌سازد و خستگی، افت میل جنسی و افسردگی شایع است. این دوره باید زیر نظر پزشک بگذرد.
- آزمایش بدهید: آزمایش‌های پایه معمولاً شامل تستوسترون، ال‌اچ، اف‌اس‌اچ، شمارش خون، چربی خون و آنزیم‌های کبد است. پزشک بر اساس شرایط شما تصمیم می‌گیرد کدام لازم است.
- فشار خون را اندازه بگیرید: فشار خون بالا در مصرف‌کنندگان شایع است و معمولاً علامتی ندارد.
- درباره حال روحی‌تان صادق باشید: اگر بعد از قطع دارو غم، بی‌انگیزگی یا فکرهای ناامیدکننده دارید، به پزشک بگویید. افسردگی بعد از قطع، قابل درمان است.
بسیاری از مردان به خاطر خجالت یا ترس از قضاوت، درباره مصرف این داروها به پزشک چیزی نمی‌گویند. مشاوره تلفنی با پزشک در دکتریاب برای همین وضعیت راه ساده‌ای است. در این سرویس می‌توانید بدون مراجعه حضوری، با متخصص غدد، اورولوژیست یا متخصص پوست حرف بزنید. دکتریاب تضمین می‌کند گفت‌وگو با پزشک محرمانه بماند. اگر پزشک معاینه یا آزمایش لازم بداند، می‌توانید متخصص مناسب را از فهرست پزشکان هر شهر در دکتریاب پیدا کنید.
این علائم را فوری جدی بگیرید
اگر در زمان مصرف یا بعد از آن یکی از این علائم را دارید، معطل نکنید و به اورژانس بروید:
- درد یا فشار قفسه سینه، یا تنگی نفس ناگهانی
- تورم، درد و قرمزی یک ساق پا
- سردرد بسیار شدید یا تاری دید ناگهانی
- زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها
- محل تزریق داغ، متورم و دردناک همراه با تب
یک قانون ساده
هیچ آمپول یا قرصی که دوزش را مربی تعیین کرده و منبعش بازار سیاه است، ارزش ریسک باروری و سلامت قلبتان را ندارد. اگر پیشرفت عضلانی‌تان متوقف شده، اول خواب، تغذیه و برنامه تمرین را بررسی کنید. اگر فکر می‌کنید کمبود هورمون دارید، تشخیص را از پزشک بخواهید.