روزنامه جمهوری اسلامی در واکنش به ابهام‌های مطرح‌شده درباره واگذاری ۱۱۰ هکتار از اراضی بندر چابهار به افغانستان، از روند امتیازدهی سیاسی و اقتصادی به طالبان انتقاد کرده و پرسیده است چرا این امتیازات به دریافت تضمین برای تأمین حقابه ایران از رودخانه‌های هیرمند و هریرود منجر نشده است.
رویداد۲۴| روزنامه جمهوری اسلامی در گزارشی با انتقاد از روند روابط ایران با طالبان، به ابهام‌های مطرح‌شده درباره واگذاری ۱۱۰ هکتار از اراضی بندر چابهار به افغانستان برای مقاصد لجستیکی پرداخته و این موضوع را در پیوند با امتیازات سیاسی و اقتصادی سال‌های اخیر به طالبان بررسی کرده است.
این روزنامه با طرح این پرسش که چرا امتیازات اعطاشده به طالبان به دریافت تضمین برای حل اختلاف‌های راهبردی ایران، به‌ویژه در پرونده حقابه، منجر نشده است، از رویکرد دستگاه دیپلماسی در قبال حکومت افغانستان انتقاد کرده است.
ماجرای واگذاری ۱۱۰ هکتار از اراضی چابهار، اگرچه از سوی مقامات محلی تکذیب شده، همچنان در این گزارش به‌عنوان موضوعی مبهم مطرح شده است؛ موضوعی که روزنامه جمهوری اسلامی آن را به روند کلی روابط تهران و طالبان پیوند می‌دهد.
امتیازدهی به طالبان از شناسایی تا واگذاری مراکز دیپلماتیک
روزنامه جمهوری اسلامی در ابتدای گزارش خود، به روند روابط ایران با طالبان پس از بازگشت این گروه به قدرت اشاره کرده و نوشته است: «از زمان بازگشت طالبان به قدرت، شاهد روند نگران‌کننده‌ای از امتیازدهی بوده‌ایم.»
این روزنامه در ادامه، مواردی مانند تداوم شناسایی رسمی و غیررسمی طالبان در دولت‌های سیزدهم و چهاردهم، واگذاری دفتر اقتصادی در چابهار و سپردن سفارت افغانستان در تهران و کنسولگری این کشور در مشهد به طالبان را نشانه‌هایی از یک الگوی رفتاری دانسته است.
در این گزارش همچنین به سابقه روابط پرتنش ایران با طالبان اشاره شده است؛ از جمله واقعه کشتار دیپلمات‌ها و خبرنگار ایرانی در مزار شریف، نگرانی‌ها درباره حقوق اقلیت‌ها و رویکرد‌های ایدئولوژیک این گروه.
محور انتقاد روزنامه جمهوری اسلامی این است که در روند گسترش روابط سیاسی و اقتصادی با طالبان، به گفته این روزنامه، تناسب روشنی میان امتیازات اعطاشده و دستاورد‌های ایران در پرونده‌های راهبردی مشاهده نمی‌شود.
چرا امتیاز‌های تهران به حل پرونده حقابه منجر نشده است؟
بخش اصلی انتقاد روزنامه جمهوری اسلامی متوجه نحوه پیوند خوردن دیپلماسی اقتصادی و سیاسی با مطالبات راهبردی ایران است. این روزنامه معتقد است که گسترش روابط با طالبان نباید جدا از اختلاف‌های مهمی مانند حقابه رودخانه‌های هیرمند و هریرود دنبال شود.
در این گزارش آمده است: «مشکل اصلی اینجاست که دستگاه دیپلماسی، امتیازات سیاسی و اقتصادی را از مفاوضات استراتژیک جدا کرده است.»
روزنامه جمهوری اسلامی در ادامه نوشته است: «ما شاهد هستیم درحالی که برای طالبان فرش قرمز پهن می‌شود و امکانات دیپلماتیک فراهم می‌گردد، در حوزه حیاتی امنیت آبی هیچ اهرم فشاری برای گرفتن حقابه رودخانه‌های هیرمند و هریرود از این امتیازات استخراج نشده است.»
این روزنامه با طرح این انتقاد، در واقع این پرسش را مطرح می‌کند که آیا تهران توانسته است از گسترش روابط با طالبان برای پیشبرد مطالبات خود در حوزه امنیت آبی استفاده کند یا اینکه امتیازات سیاسی و اقتصادی بدون دریافت تضمین‌های متناسب در اختیار طرف مقابل قرار گرفته‌اند.
تجارت با افغانستان به چه قیمتی؟
روزنامه جمهوری اسلامی در بخش دیگری از گزارش خود، توسعه تجارت با افغانستان را در شرایط تحریم ضروری می‌داند، اما تأکید می‌کند که این هدف نباید به تضعیف موضع ملی ایران منجر شود.
در این گزارش آمده است: «تلاش برای توسعه تجارت با همسایه، در شرایط تحریم، نباید به قیمت تضعیف موضع ملی تمام شود.»
این روزنامه همچنین به افزایش تنش میان افغانستان و پاکستان اشاره کرده و معتقد است که شرایط جغرافیایی و محدودیت‌های تجاری پاکستان، موقعیت این کشور را برای تجارت بازرگانان افغانستان و تأمین کالا‌های اساسی دشوار کرده است.
از نگاه نویسنده، چنین شرایطی می‌تواند اهمیت موقعیت ایران در مناسبات تجاری افغانستان را افزایش دهد؛ اما پرسش اصلی این است که آیا تهران می‌تواند از این موقعیت برای تأمین منافع راهبردی خود نیز استفاده کند؟
روزنامه جمهوری اسلامی در همین زمینه، دیپلماسی آب را موضوعی حیاتی‌تر از برخی طرح‌های پرهزینه انتقال آب یا پیشنهاد‌هایی برای خرید آب از افغانستان دانسته است.
هشدار درباره تقدم منافع بخشی بر منافع ملی
در جمع‌بندی گزارش، روزنامه جمهوری اسلامی تأکید کرده است که توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با همسایگان زمانی می‌تواند در خدمت منافع کشور باشد که به تقویت موقعیت ایران در پرونده‌های مهم نیز کمک کند.
این روزنامه هشدار داده است که اگر امتیازات سیاسی و اقتصادی به ابزار مؤثری برای تأمین منافع ملی تبدیل نشوند، باید درباره نحوه تصمیم‌گیری و اولویت‌های سیاست خارجی پرسش‌های جدی مطرح کرد.
در پایان این گزارش آمده است: «اگر امتیازات اقتصادی و سیاسی، به ابزاری برای تامین منافع ملی تبدیل نشوند، تنها می‌توان نتیجه گرفت که منافع سازمانی و بخشی، بر منافع ملی ارجحیت یافته است.»
به این ترتیب، گزارش روزنامه جمهوری اسلامی علاوه بر طرح ابهام درباره ماجرای اراضی چابهار، بار دیگر پرونده حقابه ایران از افغانستان را به کانون توجه آورده و این پرسش را مطرح کرده است که گسترش روابط با طالبان تا چه اندازه توانسته به تأمین مطالبات راهبردی ایران منجر شود.