حوزه/ حجت الاسلام والمسلمین کفیل با اشاره به اینکه طولانی شدن دوره تحصیل ممکن است فلسفه اصلی حضور طلبه در حوزه را تحت تأثیر قرار دهد، اظهار داشت: گاهی طلبه به دلیل آشنایی ناکافی با منابع و همچنین مشکلات موجود در روش‌های آموزشی و شیوه ایجاد تسلط علمی، انگیزه کافی برای ادامه مسیر پیدا نمی‌کند و در نتیجه، تسلط مورد انتظار نیز در او شکل نمی‌گیرد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدصادق کفیل در نشست بررسی نظام‌های آموزشی که با حضور معاون آموزش حوزه‌های علمیه و جمعی از اساتید سطح عالی و خارج برگزار شد، با اشاره به جایگاه آیه نفر در تبیین فلسفه تشکیل حوزه‌های علمیه اظهار داشت: مهم‌ترین و شاید اصلی‌ترین آیه‌ای که پشتوانه اصل تشکیل حوزه است، آیه نفر است؛ اما روند فعلی تحصیل به‌گونه‌ای است که طولانی شدن دوره آموزشی بر تحقق هدف این آیه تأثیر گذاشته است.
وی با تأکید بر ضرورت کوتاه شدن مدت تحصیل در حوزه افزود: اصل کوتاه‌سازی دوره‌های آموزشی باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا وقتی طلبه مدت بسیار طولانی درگیر تحصیل می‌شود، ممکن است انگیزه و دغدغه اولیه خود برای فراگیری علوم دینی و ایفای مسئولیت‌های حوزوی را از دست بدهد. البته کوتاه شدن دوره تحصیل نباید به معنای کاهش حجم محتوای علمی باشد؛ بلکه باید بتوان همین محتوا را با روشی مطلوب‌تر و در مدت‌زمان کمتری به طلبه منتقل کرد.
طلبه پس از سال‌ها تحصیل باید توان تحلیل مسائل فقهی را داشته باشد
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ضرورت سنجش خروجی واقعی آموزش فقه و اصول اظهار داشت: گاهی پس از سال‌ها تدریس و مطالعه مکاسب، وقتی از طلبه درباره یک مسئله فقهی سؤال می‌شود، هنوز نمی‌تواند پاسخ روشنی ارائه کند. برای نمونه، ممکن است درباره اصل در معاملات و اینکه مقتضای قواعد، فساد یا صحت معامله است، از او پرسش شود، اما نتواند با توجه به شرایط و قیود مطرح‌شده، پاسخ مستدل و روشنی بدهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین کفیل افزود: همچنین ممکن است پس از مطالعه مباحث مختلف مکاسب، طلبه نتواند درباره تأثیر نجاست عین در یک مسئله و اینکه آیا این موضوع مانع صحت معامله می‌شود یا خیر، تحلیل دقیقی ارائه کند. این موارد نشان می‌دهد که صرف گذراندن یک کتاب و مطالعه تفصیلی مباحث آن، لزوماً به معنای دستیابی به تسلط علمی مورد انتظار نیست.
وی تأکید کرد: طلبه باید بتواند مسائل را از جوانب مختلف بررسی و تحلیل کند. حتی کسی که می‌خواهد در آینده به بیان احکام و پاسخ‌گویی به مسائل شرعی بپردازد، برای برخورداری از تسلط کافی به پشتوانه علمی نیاز دارد و نمی‌تواند صرفاً با حفظ چند مسئله، به این توانمندی برسد.
کاهش ساعات آموزشی با حفظ محتوا و تعیین دستاوردهای هر پایه
استاد عالی حوزه با تأکید دوباره بر اینکه کاهش مدت تحصیل نباید به کاهش محتوای دروس منجر شود، گفت: می‌توان همین مباحث علمی را با هدف‌گذاری مناسب، در زمان کمتری آموزش داد. برای این کار باید مشخص شود که هر کتاب و هر بخش از آن با چه هدفی در یک پایه تدریس می‌شود و طلبه در پایان آن مرحله باید به چه توانایی‌هایی دست یافته باشد.
وی با اشاره به ظرفیت استادان توانمند در طراحی و تقسیم‌بندی محتوای آموزشی افزود: در حوزه افراد توانمندی وجود دارند که می‌توانند مباحث درسی را به‌درستی تقسیم‌بندی و برای آن‌ها هدف‌گذاری کنند. حجت‌الاسلام والمسلمین عبدی نیز از جمله افرادی است که در این زمینه توانمندی قابل توجهی دارد. اگر فرصتی فراهم شود تا استادان توانمند، کتاب‌هایی مانند مکاسب را بر اساس اهداف آموزشی هر پایه بازطراحی کنند، می‌توان همین حجم از مباحث را در مدت‌زمان کمتری تدریس کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین کفیل با بیان اینکه هدف‌گذاری دروس نباید به سلیقه شخصی استادان واگذار شود، خاطرنشان کرد: اگر برای تدریس مکاسب و سایر متون، اهداف مشخص و مشترکی تعریف شود، استاد نمی‌تواند صرفاً بر اساس سلیقه خود مباحث را پیش ببرد، بلکه باید تدریس را در راستای دستاوردهای تعیین‌شده برای هر پایه سامان دهد.
ضرورت توجه بیشتر به فقه عبادی در برنامه درسی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به ترکیب محتوای آموزشی فقه در حوزه اشاره کرد و گفت: یکی از مشکلات موجود این است که بخش قابل توجهی از زمان آموزشی به فقه معاملات اختصاص پیدا می‌کند، اما فقه عبادی به همان میزان مورد توجه قرار نمی‌گیرد. باید بررسی شود که چرا در کنار فقه معاملات، تنها یکی دو کتاب فقه عبادی به‌صورت محدود در سطح تدریس می‌شود و چرا این بخش از فقه در برنامه آموزشی جایگاه گسترده‌تری ندارد.
استاد عالی حوزه ادامه داد: می‌توان با توجه به مباحث مطرح‌شده از سوی حجت‌الاسلام والمسلمین الله‌نوری، فقه عبادی را نیز به‌صورت مفصل‌تر و متناسب با رشته و مسیر تخصصی طلاب در برنامه آموزشی قرار داد.
حفظ انگیزه تبلیغی و توجه به فلسفه اصلی تحصیل در حوزه
حجت‌الاسلام والمسلمین کفیل با اشاره به اینکه طولانی شدن دوره تحصیل ممکن است فلسفه اصلی حضور طلبه در حوزه را تحت تأثیر قرار دهد، اظهار داشت: گاهی طلبه به دلیل آشنایی ناکافی با منابع و همچنین مشکلات موجود در روش‌های آموزشی و شیوه ایجاد تسلط علمی، انگیزه کافی برای ادامه مسیر پیدا نمی‌کند و در نتیجه، تسلط مورد انتظار نیز در او شکل نمی‌گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به هدف اصلی فعالیت‌های حوزوی تصریح کرد: همه فعالیت‌های حوزه باید در راستای تحقق روحیه خداترسی در مخاطبان باشد و این هدف باید در متن تدریس‌ها و آموزش‌های فکری نیز مورد توجه قرار گیرد. طلبه نباید در جریان تحصیل، روحیه تبلیغی و دغدغه هدایت مخاطب را از دست بدهد، بلکه باید بداند هدف اساسی این فعالیت‌ها، فراهم کردن زمینه شکل‌گیری جامعه‌ای خداترس است.
استاد عالی حوزه در پایان پیشنهاد کرد: گروهی از استادان و صاحب‌نظران بر هدف‌گذاری دقیق کتاب‌های درسی متمرکز شوند تا حتی بدون تألیف کتاب‌های جدید، متونی مانند مکاسب بر اساس اهداف مشخص در پایه‌های مختلف تدریس شوند و طلبه در پایان هر مرحله، دستاورد علمی روشنی داشته باشد و با آمادگی و بنیه علمی مناسب وارد گروه‌ها و رشته‌های تخصصی شود.