صنعت فرآورده‌های گوشتی ایران در چند دهه گذشته، هم‌زمان با تغییر الگویمصرف خانوارها و توسعه فناوری‌های تولید و توزیع، مسیر پر فراز و نشیبی را پشت‌سر گذاشته است. در این میان، تجربه فعالانی که فعالیتحرفه‌ای خود را از حوزه‌های فنی و کنترل کیفیت آغاز کرده‌اند و سپس به بنیان‌گذاری و توسعه واحدهای تولیدی روی آورده‌اند، بخشی از تاریخشکل‌گیری صنایع غذایی کشور را روایت می‌کند.
مهندس جواد مرادیان‌نژاد، مهندس صنایع غذایی و از پیشکسوتان صنعت فرآورده‌های گوشتی کشور، فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۳۵۷ و پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه تهران آغاز کرد. او پس از سال‌ها فعالیت در حوزه فنی و کنترل کیفیت، در سال ۱۳۷۴ نخستین واحد تولیدی خود را راه‌اندازی کرد؛ مجموعه‌ای که در ادامه با توسعه ظرفیت تولید، راه‌اندازی خطوط جدید و گسترش شبکه توزیع، به یکی از مجموعه‌های فعال در صنعت فرآورده‌های گوشتی تبدیل شد. تانیس امروز با حدود ۷۰۰ نیروی انسانی مستقیم و سبدی شامل حدود ۲۰۰ نوع محصول، در حوزه تولید فرآورده‌های گوشتی فعالیت می‌کند. مرادیان‌نژاد در گفت‌وگویی، ضمن مرور مسیرحرفه‌ای خود و روند شکل‌گیری و توسعه تانیس، از چالش‌های افزایش هزینه‌های تولید، نوسان قیمت مواد اولیه، کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان و ضرورت بازسازی اعتماد عمومی به صنعت فرآورده‌های گوشتی می گوید.
فعالیت حرفه‌ای شما از چه زمانی آغاز شد و چه مسیری را برای ورود به صنعت فرآورده‌های گوشتی طی کردید؟
من در سال ۱۳۵۷ در رشته صنایع غذایی از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شدم و پس از گذراندن دوران خدمت سربازی، از سال ۱۳۶۰ فعالیت حرفه‌ای خود را در صنعت غذا آغاز کردم. در نخستین سال‌های فعالیت، در یکی از شرکت‌های تولیدی کشور در حوزه فنی و کنترل کیفیت مشغول به کار شدم و حدود ۱۴ تا ۱۵ سال در این بخش فعالیت داشتم.
کار در حوزه کنترل کیفیت، تجربه بسیار ارزشمندی برای من بود؛ زیرا از نزدیک با فرایندتولید، الزامات فنی، استانداردها و اهمیت کیفیت در صنایع غذایی آشنا شدم. همین تجربه‌ها به‌تدریج انگیزه راه‌اندازی یک واحد تولیدی مستقل را در من تقویت کرد تا بتوانم آموخته‌ها و تجربه‌های خود را در مجموعه‌ای که بر مبنای نگاه فنی و کیفیت‌محور اداره می‌شود، به کار بگیرم.
مجموعه تانیس چگونه شکل گرفت و چه مراحلی را برای توسعه پشت‌سر گذاشت؟
شکل‌گیری تانیس حاصل سال‌ها تجربه و شناخت صنعت غذا بود. در سال ۱۳۷۴ و ۱۳۸۰ دو شرکت در حیطه فرآورده‌های گوشتی تاسیس و بنیان‌گذاری نمودم و در سال ۱۳۸۴مبادرت به تاسیس شرکت صنایع غذایی تانیس نصف جهان نمودم و از سال ۱۳۸۶ نیز مسیر توسعه برند و حضور پایدارتر در سبد غذایی خانوارها را دنبال کردیم. در سال ۱۳۸۸، خط تولید برگر به مجموعه محصولات اضافه شد و در سال ۱۳۹۰ با تأسیس شرکت پخش تانیس اسپادانا، توسعه شبکه توزیع را جدی‌تر دنبال کردیم.
در ادامه، شبکه پخش گسترش یافت و زیرساخت‌های توزیع با توجه به ضرورت حفظ زنجیره سرد تقویت شد. همچنین در اواخر دهه ۱۳۹۰، خطوط تولید محصولات انجمادی به مجموعه اضافه شد تا بتوانیم تنوع محصولات خود را افزایش دهیم و به نیازهای متفاوت بازار پاسخ دهیم.
تانیس امروز چه جایگاهی از نظر ظرفیت تولید، نیروی انسانی و تنوع محصولات دارد؟
امروز تانیس حدود ۷۰۰ نیروی انسانی مستقیم دارد و با تولید حدود ۲۰۰ نوع محصول، در حوزه فرآورده‌های گوشتی فعالیت می‌کند. سبد محصولات ما متنوع است و انواع فرآورده‌های گوشتی، از جمله برگرها و دیگر محصولات پروتئینی را در بر می‌گیرد.
طبیعتاً اداره مجموعه‌ای با این تعداد نیروی انسانی و تنوع محصول، مسئولیت سنگینی به همراه دارد. در کنار مدیریت تولید، باید به کیفیت، تأمین مواد اولیه، هزینه‌ها، توزیع و شرایط بازار نیز توجه داشته باشیم. تلاش ما این است که با وجود مشکلات عمومیاقتصاد و صنعت، فعالیت تولیدی را ادامه دهیم و اشتغال مجموعه را حفظ کنیم.
مهم‌ترین چالش امروز تولیدکنندگان فرآورده‌های گوشتی چیست؟
یکی از مهم‌ترین مشکلات، افزایش هزینه‌های تولید در کنار کاهش قدرت خریدمصرف‌کنندگان است. هزینه مواد اولیه و سایر نهاده‌های تولید افزایش پیدا کرده، اما از سوی دیگر، خانوارها نیز با محدودیت بیشتری برای خرید مواجه‌اند. این شرایط فشار زیادی به تولیدکننده وارد می‌کند؛ زیرا باید هم هزینه‌های خود را مدیریت کند و هم محصولی عرضه کند که همچنان برای مصرف‌کننده قابل خرید باشد.
با این‌حال، ما معتقدیم باید برای ادامه فعالیت تلاش کرد. تولیدکننده نمی‌تواند در برابر مشکلات تسلیم شود. باید تا جایی که امکان دارد، هزینه‌ها را مدیریت کند، کیفیت را حفظ کند و برای عبور از شرایط دشوار راه‌حل پیدا کند.
برخی مصرف‌کنندگان نسبت به کیفیت فرآورده‌های گوشتی نگرانی دارند. ارزیابی شما از این مسأله چیست؟
به نظر من، بخشی از این نگرانی‌ها به عملکرد خود تولیدکنندگان بازمی‌گردد. ما فعالان این صنعت نیز باید بپذیریم که اگر در جایی کیفیت رعایت نشده یا محصولی با انتظارات مصرف‌کننده فاصله داشته است، این مسأله می‌تواند بر نگاه مردم به کل صنعت تأثیربگذارد.
البته نمی‌توان همه تولیدکنندگان را با یک معیار ارزیابی کرد. واحدهایی وجود دارند که با رعایت اصول تولید و توجه به کیفیت فعالیت می‌کنند و تلاش دارند محصول مناسبی به بازار عرضه کنند. مصرف‌کننده نیز در بسیاری از موارد تفاوت کیفیت را تشخیص می‌دهد و برای محصولی که کیفیت بهتری داشته باشد، ارزش قائل است.
مسأله مهم این است که عملکرد تولیدکنندگان متعهد به‌درستی دیده شود و مردم بتوانند با آگاهی بیشتری محصولات را انتخاب کنند. اگر کیفیت و فرایند تولید برای مصرف‌کننده روشن باشد، امکان قضاوت دقیق‌تر و انتخاب آگاهانه‌تر فراهم می‌شود.
برای افزایش اعتماد عمومی به صنعت فرآورده‌های گوشتی چه اقداماتی باید انجام شود؟
به اعتقاد من، معرفی درست تولیدکنندگان و محصولات باکیفیت اهمیت زیادی دارد. نمایشگاه‌های تخصصی و عمومی می‌توانند فرصت مناسبی برای آشنایی مردم با تولیدکنندگان، محصولات و توانمندی‌های صنعت باشند.
مصرف‌کننده باید بتواند با شناخت بیشتری خرید کند و بداند محصولی که انتخاب می‌کند، چگونه تولید شده و چه ویژگی‌هایی دارد. در کنار این موضوع، خود کارخانه‌ها نیزباید در عمل به کیفیت پایبند باشند. تبلیغات به‌تنهایی کافی نیست؛ آنچه در نهایت اعتماد مردم را ایجاد می‌کند، کیفیت محصول و تداوم آن در طول زمان است.
اگر تولیدکنندگان متعهد بتوانند توانمندی‌های خود را بهتر معرفی کنند و مصرف‌کنندگان نیز شناخت دقیق‌تری از تفاوت محصولات داشته باشند، می‌توان به تقویت اعتماد عمومی به این صنعت امیدوار بود.
نوسان قیمت مواد اولیه چه تأثیری بر برنامه‌ریزی و تداوم تولیددارد؟
نوسان قیمت مواد اولیه یکی از مشکلات جدی صنعت است. گاهی در فاصله زمانی کوتاهی، قیمت یک ماده اولیه تغییر قابل توجهی می‌کند. برای مثال، در مورد گلوتن در مدت یک هفته با افزایش شدیدی در قیمت مواجه شدیم؛ به‌طوری‌که قیمت اعلام‌شده از حدود ۲۶۰ هزار تومان به ۴۵۰ هزار تومان رسید. چنین تغییراتی، طبیعتاً محاسبات تولید و مدیریت هزینه‌ها را دشوار می‌کند.
وقتی قیمت مواد اولیه ثبات نداشته باشد، برنامه‌ریزی برای تولید و قیمت‌گذاری محصول نیز با پیچیدگی بیشتری همراه می‌شود. تولیدکننده باید بتواند هزینه‌های خود را پیش‌بینی کند، اما افزایش‌های ناگهانی این امکان را محدود می‌کند. در نهایت، این وضعیت هم بر تولیدکننده و هم بر مصرف‌کننده اثر می‌گذارد.
در زمینه تأمین مواد اولیه وارداتی، از جمله ادویه‌جات، با چه مشکلاتی روبه‌رو هستید؟
ما مستقیماً واردکننده همه مواد اولیه مورد نیاز خود نیستیم و بخشی از این اقلام را از طریق واردکنندگان و تأمین‌کنندگان داخلی تهیه می‌کنیم. فعالان حوزه واردات نیز با مشکلات و دشواری‌های خاص خود مواجه‌اند و این مسائل می‌تواند بر روند تأمین مواد اولیه کارخانه‌ها اثر بگذارد.
ادویه‌جات و برخی مواد اولیه مورد استفاده در تولید فرآورده‌های گوشتی از جمله اقلامی هستند که تأمین مستمر آنها اهمیت دارد. هرگونه اختلال در واردات یا افزایش ناگهانی قیمت‌ها، برنامه‌ریزی تولید را دشوارتر می‌کند. برای واحد تولیدی، فقط دسترسی به مواد اولیه مهم نیست؛ استمرار تأمین، کیفیت مناسب و امکان برنامه‌ریزی اقتصادی نیز اهمیت دارد.
با توجه به ظرفیت تولید کشور، چرا فرآورده‌های گوشتی ایران در بازارهای بین‌المللی با محدودیت رقابت مواجه‌اند؟
به نظر من، هنوز با شرایطی فاصله داریم که بتوانیم در همه بازارهای بین‌المللی با قدرت رقابت کنیم. قیمت تمام‌شده، هزینه مواد اولیه، الزامات استانداردی و مقررات حاکم بر بازارهای هدف، همگی بر توان رقابتی محصولات اثر می‌گذارند.
در حال حاضر، صادرات برخی فرآورده‌های گوشتی به کشورهای همسایه، از جمله عراق و افغانستان، امکان‌پذیر است؛ اما برای گسترش صادرات و حضور پایدارتر در بازارهای متنوع‌تر، باید موانع موجود را بهتر شناخت و برای رفع آنها برنامه‌ریزی کرد.
توسعه صادرات صرفاً به توان تولید وابسته نیست. محصول باید از نظر کیفیت، قیمت،الزامات فنی و شرایط بازار مقصد نیز قابلیت رقابت داشته باشد. هرچه ثبات در تأمین مواد اولیه بیشتر شود و هزینه‌های تولید با امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تری مدیریت شود، زمینه بهتری برای توسعه بازارهای صادراتی فراهم خواهد شد.
با وجود این مشکلات، چشم‌انداز شما برای آینده تانیس و صنعت فرآورده‌های گوشتی چیست؟
فعالیت در صنعت غذا همواره با دشواری‌هایی همراه بوده است و امروز نیز مشکلاتی مانند افزایش هزینه‌های تولید، نوسان قیمت مواد اولیه و کاهش قدرت خرید مردم وجود دارد. با این حال، باید تولید را ادامه داد و برای بهبود شرایط تلاش کرد.
تجربه چند دهه فعالیت در این صنعت به من نشان داده است که کیفیت، شناخت نیاز بازار و اعتماد مصرف‌کننده اهمیت زیادی دارند. تولیدکننده باید بتواند خود را با شرایط جدیدتطبیق دهد، هزینه‌ها را مدیریت کند و در عین حال، اصول کیفی را نادیده نگیرد.
در تانیس نیز تلاش ما بر ادامه تولید، حفظ اشتغال و پاسخ‌گویی به نیاز مصرف‌کنندگان متمرکز است. امیدوارم با بهبود شرایط اقتصادی و فراهم شدن امکان برنامه‌ریزی بهتر برای تأمین مواد اولیه و تولید، صنعت فرآورده‌های گوشتی کشور بتواند مسیر توسعه را با ثبات بیشتری ادامه دهد.