همه ما می‌دانیم که تغذیه سالم از جنبه‌های مختلف برای بدن مفید است. اکنون نتایج پژوهشی تازه که در نشریه نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده، ۱۰ الگوی غذایی را معرفی می‌کند که پیروی از آن‌ها با کاهش سرعت پیری بیولوژیکی ارتباط دارد. پیری بیولوژیکی به سرعت فرسودگی بدن اشاره دارد و لزوماً با سن تقویمی افراد
همه ما می‌دانیم که تغذیه سالم از جنبه‌های مختلف برای بدن مفید است. اکنون نتایج پژوهشی تازه که در نشریه نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده، ۱۰ الگوی غذایی را معرفی می‌کند که پیروی از آن‌ها با کاهش سرعت پیری بیولوژیکی ارتباط دارد.
پیری بیولوژیکی به سرعت فرسودگی بدن اشاره دارد و لزوماً با سن تقویمی افراد یکسان نیست. افزایش سرعت این نوع پیری معمولاً با کاهش طول عمر و احتمال بروز مشکلات سلامتی بیشتر در سال‌های پایانی زندگی همراه خواهد بود.
در این پژوهش، گروهی از دانشمندان به سرپرستی محققان مرکز آلمانی بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی، داده‌های ۶۴۷۰ فرد ۳۰ ساله و بالاتر را بررسی کردند. آن‌ها میزان پایبندی شرکت‌کنندگان به ۱۰ الگوی تغذیه‌ای را با نشانگرهای زیستی خون که برای تعیین سن بیولوژیکی به کار می‌روند، مقایسه کردند.
نتایج بررسی تمام الگوهای غذایی نشان داد که تغذیه سالم‌تر با کاهش سرعت پیری بیولوژیکی ارتباط دارد.
مونیکه برتلر، متخصص همه‌گیرشناسی در مرکز آلمانی بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی، گفت:
تأثیر این رژیم‌های غذایی چندان بزرگ نیست، اما قابل اندازه‌گیری و از نظر پیشگیری اهمیت دارد. کاهش سرعت روند پیری می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های مرتبط با افزایش سن، مانند زوال عقل و اختلالات قلبی‌عروقی را پایین بیاورد.
او همچنین درباره تنوع الگوهای غذایی و امکان انتخاب رژیم متناسب با شرایط افراد گفت:
بر اساس داده‌های ما، الگوهای غذایی مختلفی با کندتر شدن روند پیری ارتباط دارند؛ البته میزان تأثیر آن‌ها یکسان نیست. این موضوع امیدوارکننده به نظر می‌رسد، زیرا افراد می‌توانند با توجه به سلیقه، فرهنگ غذایی و بودجه خود، الگوی تغذیه سالم مناسبی انتخاب کنند.
۱۰ رژیم غذایی مرتبط با کاهش سرعت پیری
الگوهای غذایی بررسی‌شده در این پژوهش، پیش‌تر نیز به‌عنوان دستورالعمل‌های معتبر تغذیه سالم شناخته شده بودند. این موارد شامل رژیم مدیترانه‌ای، رژیم نوردیک، رژیم دش (DASH) برای کاهش فشار خون و رژیم مایند (MIND) برای کمک به حفظ سلامت مغز بودند.
سایر الگوهای بررسی‌شده عبارت‌اند از:
- شاخص تغذیه سالم جایگزین (AHEI-2010)
- شاخص رژیم غذایی گیاه‌محور (PDI)
- شاخص رژیم غذایی سالم گیاه‌محور (hPDI)
- رژیم غذایی ای‌ای‌تی-لنست (EAT-Lancet)
دو شاخص پایانی، یعنی شاخص رژیم غذایی ناسالم گیاه‌محور (uPDI) و شاخص التهابی رژیم غذایی (DII)، در واقع میزان پیروی از الگوهای تغذیه‌ای ناسالم را اندازه‌گیری می‌کنند؛ الگوهایی که مصرف نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های قندی را در بر می‌گیرند. در این دو شاخص، امتیاز پایین‌تر و پایبندی کمتر به چنین الگوهایی با کاهش سرعت پیری ارتباط داشت.
بررسی نشانگرهای زیستی پیری در DNA
جولیانا تاوارس، متخصص همه‌گیرشناسی در مرکز آلمانی بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی، درباره روش بررسی پیری بیولوژیکی گفت:
ما از سه روش متفاوت که ساعت‌های اپی‌ژنتیکی نامیده می‌شوند، برای استخراج اطلاعات مربوط به پیری بیولوژیکی از الگوهای متیلاسیون دی‌ان‌ای استفاده کردیم.
او درباره فناوری مورد استفاده در این پژوهش نیز توضیح داد:
برای این کار از فناوری پیشرفته‌ای بهره گرفتیم که امکان بررسی حدود ۸۵۰ هزار موقعیت در دی‌ان‌ای را فراهم می‌کرد. این تعداد تقریباً دو برابر میزان بررسی‌شده در بیشتر مطالعات قبلی است.
نکته جالب اینکه تقریباً هیچ‌یک از شرکت‌کنندگان در تمام الگوهای غذایی بررسی‌شده، امتیاز بالایی کسب نکردند. این موضوع نشان می‌دهد که احتمالاً برای کاهش خطر جلو افتادن سن بیولوژیکی از سن تقویمی، لازم نیست افراد به تمام دستورالعمل‌های تغذیه‌ای پایبند باشند و انتخاب یک الگوی غذایی سالم نیز می‌تواند مفید باشد.
البته هر رژیم غذایی بر بخش‌های متفاوتی از پیری بیولوژیکی تأثیر می‌گذاشت. برای مثال، رژیم دش بیشتر با سلامت قلب ارتباط داشت، در حالی که رژیم مایند با عملکرد شناختی و حافظه مرتبط بود. با وجود این تفاوت‌ها، میان بسیاری از مسیرهای زیستی تحت تأثیر این رژیم‌ها هم‌پوشانی قابل‌توجهی وجود داشت.
تاوارس در این‌باره گفت:
بیش از ۷۰ درصد مسیرهای زیستی تحت تأثیر، میان تمام رژیم‌های غذایی مشترک بودند. این مسیرها ساختار سلولی، پیام‌رسانی سلولی و سوخت‌وساز را شامل می‌شوند؛ فرایندهایی که نقش اساسی در پیری و بیماری‌های مزمن دارند.
پژوهشگران برای اطمینان از اعتبار یافته‌ها، نتایج را با استفاده از نمونه مستقلی شامل ۱۰۳۴ نفر نیز بررسی کردند. این گروه با همان روش‌های مورد استفاده در نمونه نخست ارزیابی شدند.
نتایج گروه دوم نیز به‌طور کلی الگوی مشابهی را نشان دادند: تغذیه سالم‌تر با کاهش سرعت پیری بیولوژیکی ارتباط دارد.
با این حال، پژوهش حاضر رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند و صرفاً وجود ارتباطی قابل‌توجه میان نوع تغذیه و روند پیری را نشان می‌دهد. داده‌های جمع‌آوری‌شده نیز تنها وضعیت افراد را در یک مقطع زمانی مشخص منعکس می‌کنند. مطالعات آینده می‌توانند تأثیر تغییرات رژیم غذایی در یک دوره طولانی‌مدت را بر الگوهای متیلاسیون دی‌ان‌ای بررسی کنند.
تاوارس درباره مهم‌ترین پیام کاربردی این پژوهش گفت:
لازم نیست رژیم غذایی کاملاً بی‌نقصی داشته باشید؛ شاید این مهم‌ترین و کاربردی‌ترین پیام پژوهش باشد. با این حال، بررسی مسیرهای زیستی اختصاصی هر رژیم می‌تواند زمینه تحقیقات آینده درباره مداخلات تغذیه‌ای هدفمند را فراهم کند.
او در ادامه افزود:
چنین تحقیقاتی می‌توانند به تدوین توصیه‌های بهداشتی و تغذیه‌ای متناسب با نیازهای افراد کمک کنند.