تنها زن کاندیدای دبیرکلی سازمان ملل متحد یک دیپلمات اماراتی است که حضور ناگهانی و آخرین لحظه او در میان کاندیداها، اختلاف های زیادی به دنبال داشته است؛ یکی از مخالفان این انتخاب، ایران است. اما چرا؟
رویداد۲۴ | با نزدیک شدن به پایان دوران دبیرکلی آنتونیو گوترش، رقابت برای انتخاب رئیس جدید سازمان ملل متحد وارد مرحله حساسی شده است. دوره پنج‌ساله دوم گوترش در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد و دبیرکل جدید باید از اول ژانویه ۲۰۲۷ کار خود را آغاز کند. با این حال، اختلاف‌نظر میان قدرت‌های بزرگ جهان، انتخاب جانشین او را با دشواری مواجه کرده است. شش دور رأی‌گیری غیررسمی در شورای امنیت برگزار شده، اما هنوز هیچ نامزدی نتوانسته موافقت لازم را برای رسیدن به این مقام به دست آورد.
بر اساس منشور سازمان ملل، دبیرکل با توصیه شورای امنیت و تصویب مجمع عمومی انتخاب می‌شود. نامزد نهایی باید دست‌کم رأی موافق ۹ عضو از ۱۵ عضو شورای امنیت را کسب کند و هیچ‌یک از پنج عضو دائم، یعنی آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا، با انتخاب او مخالفت نکنند.
در میان نامزدهای این دوره، ربکا گرینسپن، معاون سابق رئیس‌جمهور کاستاریکا و دبیرکل کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، کارولین رودریگز بیرکت، دیپلمات اهل گویان، ماریا فرناندا اسپینوسا، وزیر خارجه سابق اکوادور و رئیس پیشین مجمع عمومی سازمان ملل، ایوون باکی، دیپلمات اکوادوری، و اولارا اوتونو، دیپلمات باسابقه اوگاندایی، حضور دارند.
گرینسپن در رأی‌گیری غیررسمی ۱۶ اکتبر با کسب ۹ رأی حمایتی در صدر قرار گرفت، اما مخالفت دو عضو دائم شورای امنیت با نامزدی او نشان داد که هنوز اجماعی درباره جانشین گوترش شکل نگرفته است.
در چنین شرایطی، ورود دیرهنگام یک دیپلمات زن از خاورمیانه معادلات رقابت را پیچیده‌تر کرده است. لانا زکی نسیبه، وزیر مشاور در امور خارجه امارات متحده عربی و نماینده سابق این کشور در سازمان ملل، روز ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ به‌طور رسمی وارد رقابت شد. او که بیش از یک دهه نمایندگی امارات را در سازمان ملل بر عهده داشته، تلاش می‌کند خود را چهره‌ای مناسب برای عبور از بن‌بست‌های دیپلماتیک معرفی کند. انتخاب او می‌تواند دو اتفاق تاریخی را رقم بزند: نخستین دبیرکل زن سازمان ملل و دومین دبیرکل از خاورمیانه، پس از پطرس غالی مصری.
اما نامزدی نسیبه از همان ابتدا با مخالفت‌هایی همراه شده است. برخی کشورهای آمریکای لاتین معتقدند پس از سال‌ها باید نوبت این منطقه برای تصدی دبیرکلی سازمان ملل باشد. از سوی دیگر، سیاست خارجی امارات، رابطه این کشور با اسرائیل و اتهام‌های مطرح‌شده درباره نقش ابوظبی در جنگ سودان، به موضوعاتی مناقشه‌برانگیز پیرامون این نامزدی تبدیل شده‌اند.
این اختلاف‌ها به ایران نیز کشیده شده و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، از نخستین چهره‌های سیاسی بود که به‌شدت به نامزدی دیپلمات اماراتی اعتراض کرد.
قالیباف درباره لانا نسیبه چه گفت؟
محمدباقر قالیباف روز یکشنبه سوم آبان ۱۴۰۵، در واکنش به نامزدی لانا نسیبه برای دبیرکلی سازمان ملل، پیامی تند در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد. رئیس مجلس ایران، تلاش برای انتخاب نسیبه را اقدامی در جهت هموار کردن مسیر دیپلماتیک پروژه «اسرائیل بزرگ» و آنچه «سفیدشویی یک نسل‌کشی نظام‌مند» خواند، توصیف کرد.
قالیباف در بخشی از پیام خود نوشت: «سابقه کاری او چیزی جز دفاع از فاجعه غزه نیست» و با کنایه‌ای به نامزدی این دیپلمات اماراتی افزود: «روباه پروفایل لینکدینش را به‌روزرسانی می‌کند تا برای شغل نگهبانی لانه مرغ‌ها درخواست دهد.»
رئیس مجلس همچنین بخش‌هایی از یک مصاحبه قدیمی نسیبه را منتشر کرد که در آن از عادی‌سازی روابط امارات و اسرائیل دفاع کرده بود.
اظهارات قالیباف واکنش مقام‌های اماراتی را به دنبال داشت. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات، انتقاد رئیس مجلس ایران را فاقد رویکردی عینی دانست و تأکید کرد که مأموریت سازمان ملل تقویت گفت‌وگو و همکاری بین‌المللی است. علی النعیمی، رئیس کمیسیون دفاع، کشور و امور خارجی شورای ملی فدرال امارات نیز در واکنشی تند، جمهوری اسلامی را به گسترش بی‌ثباتی در منطقه متهم کرد.
اما لانا نسیبه کیست و چرا نامزدی او برای دبیرکلی سازمان ملل تا این اندازه حساسیت‌برانگیز شده است؟ پاسخ این پرسش را باید در سابقه خانوادگی، تحصیلات و مسیر فعالیت دیپلماتیک او جست‌وجو کرد؛ مسیری که از یک خانواده ریشه‌دار فلسطینی آغاز می‌شود، به دانشگاه‌های بریتانیا و مطالعه تاریخ اسرائیل می‌رسد و سرانجام به روابط امارات و اسرائیل و شورای امنیت سازمان ملل ختم می‌شود.
لانا نسیبه کیست؟ دیپلمات فلسطینی تباری که دست دوستی به سمت اسرائیل دراز کرد
لانا زکی نسیبه در سال ۱۹۷۸ در ابوظبی متولد شد. اگرچه او تابعیت امارات متحده عربی را دارد و تمام دوران فعالیت حرفه‌ای خود را در ساختار سیاسی و دیپلماتیک این کشور گذرانده است، ریشه خانوادگی‌اش به فلسطین و یکی از خاندان‌های قدیمی و سرشناس بیت‌المقدس بازمی‌گردد؛ خانواده‌ای که برای بیش از هزار سال در تاریخ سیاسی و اجتماعی اورشلیم حضور داشته است.
پدربزرگ او، انور نسیبه، از سیاستمداران شناخته‌شده فلسطینی بود که در دانشگاه کمبریج تحصیل کرد و از چهره‌های فعال در مسائل سیاسی فلسطین به شمار می‌رفت. انور نسیبه مخالف نازیسم و اخراج یهودیان از کشورهای عربی بود و پس از جنگ سال ۱۹۴۸ و تسلط اردن بر کرانه باختری و بخش شرقی بیت‌المقدس، مسئولیت‌های مختلفی در دولت ملک حسین بر عهده گرفت. او در دهه ۱۹۶۰ نیز به‌عنوان سفیر اردن در لندن فعالیت کرد.
عموی لانا، ساری نسیبه، یکی دیگر از اعضای شناخته‌شده این خانواده است؛ استاد فلسفه و روشنفکر فلسطینی که در سال ۲۰۰۱ به نمایندگی از تشکیلات خودگردان فلسطین در بیت‌المقدس منصوب شد. ساری نسیبه از طرفداران راه‌حل سیاسی مناقشه فلسطین و اسرائیل بود و در دوران انتفاضه دوم با عملیات انتحاری مخالفت می‌کرد. او همچنین برای پیشبرد آشتی میان فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها با چهره‌هایی مانند عامی ایالون همکاری داشت.
اما مسیر زندگی زکی نسیبه، پدر لانا، با دیگر اعضای خانواده متفاوت بود. زکی در سال ۱۹۶۸، یک سال پس از جنگ شش‌روزه اعراب و اسرائیل، فلسطین را ترک کرد و به منطقه خلیج فارس رفت. او به‌تدریج به یکی از مشاوران مورد اعتماد حاکمان ابوظبی تبدیل شد و در شکل‌گیری ساختار فرهنگی و سیاسی امارات متحده عربی نقش داشت.
یکی از منابع مهم برای شناخت پیشینه این خانواده، مقاله‌ای است که کالین شیندلر، استاد بازنشسته مطالعات اسرائیل در دانشگاه مطالعات شرقی و آفریقایی لندن، در ۲۰ اوت ۲۰۲۰ در نشریه یهودی جویش کرونیکل منتشر کرد. شیندلر که خود استاد لانا نسیبه بوده، در این مقاله از پیشینه فلسطینی خانواده، گرایش‌های سیاسی اعضای آن و نقش لانا در عادی‌سازی روابط امارات و اسرائیل سخن گفته است.
او همچنین به نکته جالبی درباره زکی نسیبه اشاره می‌کند. به نوشته شیندلر، در سفر سال ۲۰۱۹ خود به ابوظبی، کتابخانه شخصی پدر لانا را دیده که مجموعه‌ای گسترده از کتاب‌های تاریخ یهود، از جمله دانشنامه یهودائیکا، در آن نگهداری می‌شده است.
مطالعات اسرائیل کمبریج ؛ بخش کمتر شناخته‌شده زندگی لانا نسیبه
لانا نسیبه تحصیلات دانشگاهی خود را در بریتانیا گذراند. او مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد تاریخ را از کالج کوئینز دانشگاه کمبریج دریافت کرد و سپس برای ادامه تحصیل به دانشگاه لندن رفت.
نکته قابل توجه در سوابق تحصیلی او، انتخاب رشته مطالعات اسرائیل و یهودیان مهاجر در دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن، معروف به SOAS، است. نسیبه در این دانشگاه مدرک کارشناسی ارشد دیگری دریافت کرد و به مطالعه تاریخ اسرائیل، صهیونیسم و مسائل مرتبط با جامعه یهودی پرداخت.
کالین شیندلر در مقاله سال ۲۰۲۰ خود می‌نویسد که نسیبه یکی از دانشجویان برجسته او بوده و مقالاتی دقیق و تحلیلی درباره صهیونیسم و تاریخ اسرائیل می‌نوشته است. شیندلر او را دانشجویی بسیار بااستعداد توصیف کرده و معتقد است که آموزش دانشگاهی‌اش در شناخت تاریخ و سیاست اسرائیل، بعدها در فعالیت‌های دیپلماتیک او تأثیرگذار بوده است.
این استاد دانشگاه در همان مقاله، میان تحصیلات نسیبه و نقش او در توافق عادی‌سازی روابط امارات و اسرائیل ارتباط برقرار می‌کند و می‌نویسد که مسیر منتهی به توافق سال ۲۰۲۰، برای لانا از سال‌ها پیش و از دوران تحصیل در مطالعات اسرائیل آغاز شده بود.
البته تحصیل در رشته مطالعات اسرائیل به‌خودی‌خود نشان‌دهنده گرایش سیاسی خاصی نیست. آنچه این بخش از زندگی نسیبه را اهمیت می‌بخشد، قرار گرفتن آن در کنار نقش دیپلماتیک بعدی او در گسترش روابط میان ابوظبی و تل‌آویو است.
یکی از پنج زن تاثیرگذار در امارات
فعالیت حرفه‌ای نسیبه ابتدا از نهادهای بین‌المللی و مراکز تحقیقاتی آغاز شد. او در سال‌های ابتدایی فعالیتش به‌عنوان مشاور یونسکو در پاریس کار کرد و سپس به‌عنوان تحلیلگر در مرکز پژوهش‌های خلیج فارس مشغول شد.
نسیبه پس از ورود به ساختار حکومتی امارات، مسئولیت‌هایی در حوزه پژوهش، ارتباطات و برنامه‌ریزی سیاسی بر عهده گرفت. یکی از فعالیت‌های مهم او هدایت کارگروهی بود که برای میزبانی مقر آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر، آیرنا، در ابوظبی تلاش می‌کرد.
در سال ۲۰۰۹، نسیبه اداره برنامه‌ریزی سیاسی وزارت امور خارجه امارات را تأسیس کرد و به‌عنوان نخستین مدیر آن منصوب شد. او همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ به‌عنوان فرستاده ویژه مشترک امارات در امور افغانستان و پاکستان فعالیت داشت و در سال ۲۰۱۱ نیز در هیئت مرتبط با حضور امارات در نشست گروه ۲۰ نقش ایفا کرد.
اما مهم‌ترین نقطه عطف زندگی حرفه‌ای او در سپتامبر ۲۰۱۳ رقم خورد؛ زمانی که به‌عنوان سفیر و نماینده دائم امارات متحده عربی در سازمان ملل منصوب شد. نسیبه نخستین زن اماراتی بود که به این مقام رسید و تا آوریل ۲۰۲۴، بیش از یک دهه در این سمت باقی ماند.
او در سال ۲۰۱۷ ریاست هیئت اجرایی نهاد زنان سازمان ملل متحد را بر عهده گرفت و در همان سال به یکی از معاونان رئیس هفتادودومین مجمع عمومی سازمان ملل تبدیل شد.
در فوریه ۲۰۲۱ به سمت دستیار وزیر امور خارجه امارات در امور سیاسی منصوب شد و در دوره عضویت غیردائم امارات در شورای امنیت طی سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، هدایت هیئت نمایندگی کشورش را بر عهده داشت. در این دوره، او دو بار ریاست دوره‌ای شورای امنیت را نیز تجربه کرد.
نسیبه در آوریل ۲۰۲۴ مأموریت خود در نیویورک را به پایان رساند و به ابوظبی بازگشت. سرانجام در سپتامبر ۲۰۲۵، با تصمیم دولت امارات به مقام وزیر مشاور منصوب شد؛ سمتی که تا زمان اعلام نامزدی‌اش برای دبیرکلی سازمان ملل در اکتبر ۲۰۲۶ عهده‌دار بود. او اعلام کرده است که در دوران رقابت انتخاباتی از انجام مسئولیت‌های دولتی خود مرخصی گرفته است.
نقش لانا نسیبه در توافق عادی‌سازی روابط امارات و اسرائیل
یکی از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین بخش‌های کارنامه لانا نسیبه به توافق عادی‌سازی روابط امارات و اسرائیل در سال ۲۰۲۰ مربوط می‌شود. توافقی که در چارچوب پیمان‌های ابراهیم و با میانجی‌گری دولت نخست دونالد ترامپ شکل گرفت و مناسبات سیاسی خاورمیانه را وارد مرحله تازه‌ای کرد.
در آن زمان، امارات نخستین کشور عربی حاشیه خلیج فارس بود که روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل برقرار می‌کرد. مقام‌های اماراتی این توافق را گامی در جهت کاهش تنش‌های منطقه‌ای و متوقف کردن برنامه الحاق بخش‌هایی از کرانه باختری معرفی کردند، اما منتقدان آن را اقدامی در جهت عادی‌سازی روابط با اسرائیل بدون حل مسئله فلسطین می‌دانستند.
لانا نسیبه یکی از دیپلمات‌هایی بود که در پیشبرد این توافق نقش داشت.
کالین شیندلر در مقاله جویش کرونیکل، نقش نسیبه را در شکل‌گیری توافق مهم توصیف می‌کند. او می‌نویسد که نسیبه در اوت ۲۰۲۰، پس از اعلام توافق عادی‌سازی روابط، با استقبال گرم کمیته یهودیان آمریکا در نیویورک روبه‌رو شد. این استقبال به مناسبت تصمیم امارات و اسرائیل برای برقراری روابط رسمی دیپلماتیک صورت گرفته بود.
شیندلر توافق را نتیجه مسیری طولانی توصیف می‌کند که نسیبه سال‌ها پیش در دوران تحصیل خود آغاز کرده بود. او معتقد است شناخت عمیق این دیپلمات از تاریخ اسرائیل و صهیونیسم در فعالیت‌هایش اهمیت داشته است.
اتهام حمایت امارات از نیروهای واکنش سریع سودان؛ چالش مهم نامزدی نسیبه
مسئله فلسطین تنها موضوع بحث‌برانگیز در کارنامه نسیبه نیست. مهم‌ترین چالش دیگری که در گزارش‌های اخیر رسانه‌های بین‌المللی مطرح شده، به جنگ داخلی سودان و اتهام حمایت امارات از نیروهای واکنش سریع مربوط می‌شود.
این گروه شبه‌نظامی که به فرماندهی محمد حمدان دقلو، معروف به حمیدتی، فعالیت می‌کند، به ارتکاب جنایات گسترده علیه غیرنظامیان متهم شده است. در گزارش‌های بین‌المللی، از جمله گزارش هیئت کارشناسان سازمان ملل در ژانویه ۲۰۲۴، ادعاهایی درباره انتقال تسلیحات از امارات به نیروهای واکنش سریع معتبر ارزیابی شده است.
دولت امارات همواره این اتهام‌ها را رد کرده و اعلام کرده است که از هیچ‌یک از طرف‌های درگیر جنگ سودان حمایت نظامی نمی‌کند.
لانا نسیبه نیز در مقام یکی از دیپلمات‌های ارشد امارات، از مواضع رسمی کشورش در این پرونده دفاع کرده و گزارش‌های مربوط به حمایت نظامی ابوظبی از نیروهای واکنش سریع را رد کرده است.
گاردین در گزارش ۲۵ اکتبر می‌نویسد که کنت راث، مدیر اجرایی سابق سازمان دیده‌بان حقوق بشر، از منتقدان جدی نامزدی نسیبه است و به دفاع او از موضع دولت امارات در پرونده سودان اعتراض دارد.
خبرگزاری رویترز نیز در گفت‌وگوی اخیر خود با نسیبه، این موضوع را با او مطرح کرده است. نسیبه در پاسخ اعلام کرده که از مسئولیت دولتی خود مرخصی گرفته و قصد دارد بر بحران انسانی سودان تمرکز کند.
آیا لانا نسیبه می‌تواند دبیرکل سازمان ملل شود؟
ورود لانا نسیبه به رقابت دبیرکلی سازمان ملل در شرایطی صورت گرفته که قدرت‌های بزرگ هنوز بر سر هیچ‌یک از نامزدهای پیشین به توافق نرسیده‌اند. نسیبه در مصاحبه خود با رویترز گفته است که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، چندین کشور او را به نامزدی تشویق کرده بودند.
او در معرفی برنامه‌هایش تأکید کرده که سازمان ملل باید بار دیگر به نهادی فعال در حل بحران‌های جهانی تبدیل شود، نه سازمانی که صرفاً نظاره‌گر آن‌هاست. نسیبه همچنین خواستار احیای اعتماد کشورها به همکاری چندجانبه، تقویت دیپلماسی و دستیابی به توافق‌های عملی و قابل اجرا شده است.
اما در مسیر انتخاب او موانع قابل توجهی وجود دارد. کشورهای آمریکای لاتین و حوزه کارائیب خواهان انتخاب دبیرکل از منطقه خود هستند و ورود نسیبه را در شرایطی که رقابت به مراحل حساس رسیده، مورد انتقاد قرار داده‌اند. موضوع سودان، سابقه حقوق بشری امارات و رابطه این کشور با اسرائیل نیز همچنان از چالش‌های نامزدی او به شمار می‌روند.
از طرف دیگر، سابقه طولانی فعالیت نسیبه در سازمان ملل، روابط دیپلماتیک گسترده امارات با کشورهای مختلف و تجربه او در شورای امنیت از ویژگی‌هایی است که حامیانش بر آن تأکید می‌کنند.
نسیبه در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تبدیل شدن به نخستین دبیرکل زن سازمان ملل گفته است که زن بودن انگیزه اصلی نامزدی او نیست و آنچه برایش اهمیت دارد، خوش‌بینی به آینده سازمان ملل و ضرورت پیگیری خستگی‌ناپذیر دیپلماسی است.