کانال‌های تلگرامی خرید و فروش کلیه، در سایه نیاز مالی فروشندگان، به بستری برای کلاهبرداری تبدیل شده‌اند؛ از دریافت مبالغ میلیونی به بهانه ثبت‌نام تا وعده‌های دروغین پیدا کردن خریدار
رویداد۲۴| آنها همه آدم‌هایی هستند که از سر استیصال تصمیم به فروش کلیه گرفتند. از زنی که برای درمان فرزندش با بدهی چند میلیاردی روبه‌رو شده تا مرد میانسالی که می‌گوید: «جوایز هنری که این سال‌ها گرفتم، آب و نانی برایم نداشت و چاره‌ای جز فروش بخشی از خودم ندارم».
شماره همه این آدم‌ها طی هفته‌های قبل در کانال‌های فروش کلیه ثبت شده است. کانال‌هایی که بیشتر آنها از درماندگی این آدم‌ها در حال سوءاستفاده هستند. به‌طور مثال، برای ثبت‌نام، در مرحله اول مبالغ ۲۰۰ الی ۴۰۰ هزار تومان یا حتی پنج میلیون تومان از افرادی که دهنده کلیه هستند دریافت می‌کنند. پس از آن هم با بهانه ۱۵ الی ۲۰ میلیارد تومان قیمت فروش برای کلیه، به دلایل مختلف همچون تضمین پیدا کردن خریدار کلیه، پول‌های دیگری از آنها می‌گیرند. همه اینها در حالی است که عبدالحمید کشاورز، رئیس هیئت مدیره انجمن بیماران کلیوی کشور برای آوش توصیح می‌دهد که فعالیت همه این کانال‌های غیرقانونی است و قیمت خاصی برای فروش کلیه وجود ندارد و به توافق طرفین بستگی دارد که همان هم زیر ۲ میلیارد قیمت‌گذاری می‌شود.
یکی از این کانال‌های خرید و فروش کلیه، در جواب خبرنگار آوش که به‌عنوان فروشنده قصد پر کردن فرم اولیه را دارد، می‌گوید: «هزینه‌های جانبی که باید توسط شما قبل از عمل پرداخت شود، ۵ میلیون تومان است». بعد هم توضیح می‌دهد که در ادامه باید ۳۰ میلیون تومان برای هزینه‌های بیمارستانی پرداخت شود. هرچند که این تنها شرایط یکی از کانال‌ها است و وضعیت دیگر کانال‌های خرید و فروش چندان تفاوتی ندارد. کانال دیگر برای ثبت‌نام اولیه ۲۰۰ هزار تومان و برای ارسال مشخصات دهنده به انجمن کلیه، ۴۰۰ هزار تومان دریافت می‌کند.
با جست‌و‌جو در این کانال‌ها، قیمت ۸۰۰ میلیون تا ۲۰ میلیارد تومان برای خرید کلیه دیده می‌شود و در کنارش روایت‌های متعدد از انواع کلاهبرداری را نمایان می‌کند. در یکی از کانال‌ها روایت‌های مختلف فروشندگان کلیه منتشر شده که با دلایل متنوع، صاحبان این کانال‌ها قصد پول گرفتن از آنها را داشتند. آن هم با بهانه اینکه این افراد را به خریدار‌ها نزدیک‌تر می‌کنند. بعضی از این افراد، بعد از پرداخت پول، از صفحات تلگرامی واسط‌ها بلاک شدند و دیگر هیچ‌کدام از تماس‌ها را پاسخ ندادند. یکی از ادمین‌های این کانال‌ها که درخواست پنج میلیون تومان از خبرنگار آوش را داشت، در پاسخ به مبلغ بالا برای ثبت‌نام اولیه نوشت: «قصد فروش داشتین شرایط خدمتتون ارسال شد. فکر نمی‌کردم به‌خاطر ۵ میلیون مراجعه کنید وگرنه همون اول بلاک می‌کردم». با این حال انجمن بیماران کلیوی کشور تأکید دارد که دهندگان کلیه باید از طریق انجمن یا وزارت بهداشت اقدام کنند و اصولاً دهنده کلیه در هیچ مرحله نباید هزینه‌ای پرداخت کند.
در بدترین شرایط مالی بیش از ۱۳ میلیون تومان هزینه کردم
در بین تمام این آگهی‌ها، شماره مردی ۵۶ساله ثبت شده است. این مرد در گفت‌و‌گو با آوش از تلاش این ادمین‌های تلگرامی برای سوءاستفاده مالی که از او داشتند می‌گوید و توضیح می‌دهد: «قصد فروش داشتم، اما متأسفانه اجرایی نشد، چون نیاز مالی جدی دارم. بعد از طی بخشی از روند کار متوجه شدم اصلاً واجد شرایط نیستم. در این موارد آدم‌های کلاهبردار خیلی زیاد هستند. برخی از این واسط‌ها از این موضوع که واجد شرایط نیستم مطلع بودند ولی برای ثبت‌نام‌های اولیه از من پول گرفتند. چند هفته بعد، یعنی بعد از پرداخت هزینه برای چند آزمایش متوجه شدم به من دروغ گفتند. ماه قبل که کار‌های اولیه‌ام تمام شد، با انجمن کلیه تماس گرفتم و آنها گفتند در حال حاضر بیشترین سن برای اهدا حدود ۳۸ سال است. در حالی که همان ابتدا به آنها گفتم ۵۶ساله هستم و مشکلی نیست؟ می‌گفتند مشکلی نیست و این کار را انجام می‌دهند. همان موقع ۲۵۰ هزار تومان از من گرفتند تا آگهی ثبت کنم. به من گفتند اگر می‌خواهم کارم انجام شود، باید ۴۰۰ هزار تومان بیشتر پرداخت کنم تا به همه بیمارستان‌ها اعلام کنند، در حالی که خودشان می‌دانستند به دلیل سنم من دیگر دهنده نخواهم بود».
این مرد میانسال از ادامه سوءاستفاده‌هایی که از او شده توضیح می‌دهد: «همان روز‌ها دوباره به من گفتند ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کن تا به یک سری واسط اعلام کنند که آنها صددرصد گیرنده دارند، همان موقع گفتم دیگر پولی پرداخت نمی‌کنم. بعد از آن هم ۱۳ میلیون تومان هزینه چند آزمایش اولیه، سونوگرافی و HNA را دادم، در حالی که منوجه شدم اصلاً من نباید پولی پرداخت می‌کردم.
این دلال‌ها به من گفتند باید آزمایشگاه قلهک بروم و گفتند شماره حساب برای آنها بفرستم و آنها هزینه آزمایش را بدهند و بعد من به آنها پرداخت کنم. گفتم چرا باید چنین کاری انجام دهم، چون دوباره‌کاری است، ولی گفتند روال کار همین است. خلاصه در حالی که آنها برای من رسیدی فرستاده بودند که به من ثابت کنند برای آزمایشگاه پول را واریز کردند، بعد از انجام آزمایش مسئولان آزمایشگاه به من گفتند پولی برای آنها واریز نشده است. خلاصه مجبور شدم خودم پول را واریز کنم. بعد از آن هم دلال‌ها تماس گرفتند که پولی که برای آزمایشگاه دادند را برایشان پرداخت کنم، در صورتی که حتی طبق حرف‌های خودشان پولی هم برای آزمایش‌ها واریز نکرده بودند. بعد از این ماجرا هم دیگر جواب من را ندادند».
این مرد ۵۶ساله اشاره می‌کند: «جواب آزمایش‌ها را خودم برای چند متقاضی ارسال کردم و با وجود آنکه O مثبت هستم، هیچ‌کدام قبول نکردند که بعد از آن متوجه شدم ماجرا این است که آنها هم متوجه می‌شوند من واجد شرایط نیستم. در حالی که اگر از همان اول خودم این موضوع را می‌دانستم، آن‌قدر امیدوارانه پیگیری نمی‌کردم. دلال دیگری به من گفته بود ۱۰ میلیون تومان بدهم تا اسم من را ثبت کنند که من گفتم ریالی پرداخت نمی‌کنم که اگر پول داشتم، دست به این کار نمی‌زدم».
فروشنده هستم ولی باید ۴ الی ۷ میلیون تومان پرداخت کنم
بین دیگر شماره‌ها، شماره مردی ۴۰ساله با گروه خونی A مثبت از سنندج است. خودش را فارغ‌التحصیل رشته موسیقی معرفی می‌کند که طی سال‌های فعالیتش جوایز متعددی گرفته است. در مورد قیمت‌هایی که ادمین کانال‌های تلگرامی به او اعلام کردند، می‌گوید: «واقعاً از سر نداری چنین تصمیمی گرفتم و به من گفتند قیمت کلیه بستگی به این دارد که در ایران گیرنده پیدا شود یا در خارج از ایران. الان با یک واسط از طریق کانال‌های تلگرامی صحبت کردم و قرار شده هفته جدید برای بستن قرارداد به تهران بیایم. چیزی که من گفتند عمل در تهران انجام می‌شود و تمام پول را قبل از رفتن به اتاق عمل کامل برایم پرداخت می‌کنند. مبلغی که گیرنده ایرانی پرداخت می‌کند بین ۱۵ تا ۲۰ میلیارد تومان و مبلغی که گیرنده خارجی بخواهد ۱۵۰ هزار دلار است. البته آنچه به من گفتند این است که برای گیرنده داخل ایران باید ۴ میلیون و برای گیرنده خارج از ایران باید ۷ میلیون تومان پرداخت کنم».
روایت‌های واقعی و کمک‌های دروغین
لیست آدم‌هایی که متقاضی فروش کلیه هستند در این کانال‌ها تمامی ندارد. از جوانی ۲۰ساله تا مردی نزدیک به ۶۰ سال که در پایین لیست مشخصات همه آنها علت آگهی نیاز مالی اعلام شده است. هر کدام بعد از آنکه تلاششان برای بخشی از دشواری‌های زندگی جواب نداده، دست به این کار زدند. همچون زنی ۴۴ساله از منطقه اسلامشهر که بعد از یک ماه فکر کردن، تصمیم نهایی‌اش را گرفته و حالا برای فروش در این کانال‌ها ثبت‌نام کرده است. این مادر هم مانند بسیاری دیگر روایتی دارد که او را به این مرحله رسانده است. آدم‌هایی که بیشترشان متوجه سوءاستفاده مالی که در این کانال‌ها از آنها می‌شود نیستند.
«نیاز مالی تنها دلیل من است. زندگی‌ام دارد از هم می‌پاشد. واقعاً از پس قرض‌هایی که دارم پس نمی‌آیم. با این کار حداقل می‌توانم یک خانه کوچک بگیرم و با بچه‌هایم در آن زندگی کنم تا از این مستأجری خلاص شوم. حدود ۲۰ روزی می‌شود که این تصمیم را گرفتم و واقعاً قبل از این ۲۰ روز تصمیم داشتم خودکشی کنم، می‌خواستم خودم را خلاص کنم، چون واقعاً خسته شده بودم. بعد به خودم گفتم چه کاری است؟ بهتر است به جای خودکشی کلیه‌ام را بفروشم. از وجود خودم می‌خواهم بفروشم تا برای بچه‌هایم سرپناه بگیرم، قرض‌های مردم را پس دهم. الان از ۲۹ فروردین، یعنی شش ماه است که سر یک شوکی که به دختر ۱۲ ساله‌ام وارد شده، بینایی‌اش را از دست داده و الان برای تهیه پول دارو و درمانش ناتوان شدم. در شرایطی هستم که حتی نمی‌توانم ۱۰۰ هزار تومان از این بدهی‌ها را هم برگردانم. دو هفته یک بار دخترم تزریق و مصرف دارو دارد. تازه بعد از شش ماه پزشکان متوجه شدند به دلیل همان شوک،ام‌اس هم دارد. من اصلاً نمی‌دانم این بیماری را دخترم از کجا گرفته است. امسال زندگی من به هم ریخت. واقعاً چاره‌ای ندارم، خانواده‌ای ندارم تا حتی پولی قرض بگیرم که دخترم را سر ماه دکتر ببرم و داروهایش را بگیرم. به همسرم گفتم من زنم و نمی‌توانم کار زیاد کنم، اما تو کارگر هستی و کار زیاد می‌کنی، نمی‌توانی این کار را انجام دهی. به من گفتند باید آزمایش را انجام دهم ولی فعلاً نباید انجام دهم تا گیرنده پیدا شود».
خیلی از پیام‌های فروش کلیه دروغ است
هر پیام فروش کلیه، شماره تماس، گروه خونی و سن فرد را ذکر کرده است. حتی در بیشتر مواقع در همین کانال‌ها پیام‌های رضایت مشتری هم منتشر می‌شود تا باعث جلب اعتماد فروشندگان شود.
با این حال با چند شماره از بین آگهی‌ها تماس گرفتم و آنها عنوان کردند که در دو الی یک سال و حتی چند ماه گذشته کسی شماره آنها را در این کانال‌ها منتشر کرده و این تماس‌های مکرر برای خرید و فروش کلیه باعث آزار آنها شده است. حتی مرد جوانی توضیح می‌دهد: «در این مدت شاید هر دو هفته یک بار کسی برای کلیه با من تماس می‌گیرد و هر کار کردم نتوانستم کسی را پیدا کنم تا اطلاع دهم شماره من را از این کانال‌ها پاک کنند تا دیگر کسی تماس نگیردم».
کلیه فروختم یک میلیارد و ۵۰۰ هزار تومان
اینجا، در ساختمان انجمن کلیه، بیشتر آدم‌ها با پوشه‌هایی در دست و گیسه‌های دارو در رفت‌وآمد هستند. یکی برای پیگیری دارو‌های دیالیز به این ساختمان آمده و دیگری درتمدید کارت پیوند کلیه در صف نشسته است. از پله‌ها دختر جوانی به سختی پایین می‌آید. نرده‌ها را می‌گیرد و آهسته برای پایین آمدن از هر پله چند ثانیه مکث می‌کند. می‌گوید سه روز قبل از بیمارستان لبافی‌نژاد مرخص شده و کلیه‌اش را فروخته است. دختری ۲۳ساله که برای نیاز مالی تثمیم به این کار گرفته است. «کلیه‌ام را یک میلیارد و ۵۰۰ هزار تومان فروختم. هنوز درد دارم و دکتر فقط چند برگ چرک خشک کن و مسکن برایم نوشته است. بعد از آن هم دیگر نیاز نیست دارو مصرف کنم. چهار روز قبل عمل داشتم و حدود ۳۵۰ میلیون تومان هزینه بیمارستان شد که گیرنده کلیه این هزینه را پرداخت کرده است».
در مورد نحوه پیدا کردن گیرنده برای فروش کلیه هم توضیح می‌دهد: «از طریق سایت مهرگان اقدام کردم، آنجا ثبت‌نام کردم و بعد از آن له من گفتند حتماً باید بقیه روند را از طریق انجمن کلیه پیگیری کنم و آنها در جریان باشند». این دختر جوان در مورد شرایط عمل و آزمایش‌ها می‌گوید: «فکر می‌کنم حدود ۳۰۰ میلیون تومان هزینه عمل شد و در کنارش هم هزینه‌های آزمایش‌ها بود که من هیچ مبلغی پرداخت نکردم و همه را خانواده گیرنده باید پرداخت می‌کردند. با این حال من هیچ تصمیمی برای نوع بیمارستان نگرفتم و خانواده گیرنده بیمارستان و آزمایشگاه‌ها برای انجام ازمایش را تایین می‌کردند».
برای خرید کلیه پولم را خوردند
در بین آدم‌های این انجمن، بیماران کلیوی یا خانواده‌های آنها دیده می‌شوند که در گیر و دار پروسه دیالیز و پیدا کردن کلیه هستند. یکی از آنها پدر جوانی است که می‌گوید همین حالا که در حال حرف زدن با شما هستم، دخترم در بیمارستان عرفان در حال دیالیز است و از دختر ۲۳ ساله‌اش می‌گوید که تمام زندگی‌اش به درد و دیالیز و دارو گره خورده است. «هر روز دخترم از ۶ صبح با گریه و درد از خواب بیدار می‌شود و واقعاً برای من رنج بزرگی است دیدن این صحنه‌های که هررورز شاهد هستم. برای پیدا کردن گیرنده مدام منتظر پیشنهاد بودم، تا اینکه به کانال‌های تلگرامی بر خوردم که آگهی فروش کلیه داشتند. با آنها ارتباط گرفتم و یکی از آنها با نام سرلک گفت دهنده کلیه دارد. بعد چند عکس از آزمایش‌های مختلف هم برایم ارسال کردند تا اعتمادم را جلب کنند. از من خواستند پیش‌پرداختی به آنها بدم و من ۲۵۰ میلیون تومان پرداخت کردم و بعد از آن که پول را واریز کردم دیگر خبری از آنها نشد و جوابم را ندادند. اگر هم جواب دادند تنها بی‌ادبی و تهدید بود. الان حدود ۳ ماه شده که از طریق پلیس فتا پیگیر هستم تا این ماجرا را پیگیری کنند».
انجمن کلیه: بیشترین قیمت کلیه ۲ میلیارد است
روایت‌های انجمن با آنچه صاحبان این کانال‌ها عنوان می‌کنند کاملاً متفاوت است. عبدالحمید کشاورز، رئیس هیئت مدیره انجمن بیماران کلیوی کشور، همه این کانال‌ها را سودجویانی می‌داند که از رنج مردم سوءاستفاده می‌کنند و می‌گوید: «در این موضوع دلال و کلاهبردار بسیار وجود دارد. آنها در شبکه‌های اجتماعی کانال و گروه‌هایی تشکیل دادند و از این طریق فعالیت می‌کنند؛ بنابراین از مردمی که گیرنده و دهنده هستند خواهش می‌کنیم از طریق راهنمایی مددکار‌های ما اقدام کنند. معمولاً روال این است که هر پیوند کلیه ایی از طربق انجمن مورد بررسی قرار گیرد. انجمن ما در سراسر کشور آماده راهنمایی و ارائه خدمات رایگان است. در این شرایط با تأیید انجمن افراد می‌توانند پروسه را طی کنند که از هر کلاهبرداری برای فرد گیرنده یا دهنده دور بمانند».
کشاورز در بخش دیگر صحبت‌هایش در مورد قیمت خرید و فروش کلیه اضافه می‌کند: «چنین موضوعاتی عمدتاً توافق بین دو طرف است. نهایت قیمتی که تا الان خرید و فروش شده ۲ میلیارد بوده است؛ بنابراین قیمت‌های ۱۵ یا ۲۰ میلیارد تومان کذب است».
رئیس هیات مدیره انجمن بیماران کلیوی کشور در مورد سوال دیگری که از روند نظارت بر پیوند‌های کلیه در کشور توصیح می‌دهد: «افراد چه گیرنده و چه دهند از طریق انجمن اقدام می‌کنند و آزمایش‌ها همین جا توسط متخصص‌ها تطبیق داده می‌شود.
در صورتی که این گروه خونی‌ها به هم بخورد روند کار پیش می‌رود و در این پروسه وزارت بهداشت هم باید تأییدیه‌های لازم را صادر کنند. البته قابل توجه است که مراقبت‌های بعد از پیوند هم خیلی مهم است و باید افراد بعد از پیوند به این نکات توجه کنند».
کشاورز در مورد محدودیت‌های دهنده کلیه می‌گوید: «هر چه سن دهنده کم‌تر باشد بهتر است و برای آقایان تا چهل یک الی دو سال است و برای خانم‌ها هم زیر چهل سال در نظر گرفته شده است. زیرا هر چه زن افراد بیشتر باشد احتمال بروز بیماری در افراد هم بیشتر می‌شود که برای همین در کل هر چه سن دهنده کم‌تر باشد پیوند، موفقیت‌آمیزتر خواهد بود».
این رئیس هیئت مدیره به اهمیت فرهنگ‌سازی در مورد اهدای عضو اشاره می‌کند که «باید در این مورد بیشتر فرهنگ‌سازی شود تا خانواده‌ها بپذیرند عزیزانشان که در کما هستند یا مرگ مغزی شدند، می‌توانند به افراد دیگر زندگی ببخشند. پذیرش این مسئله می‌تواند برای زندگی بسیاری از آدم‌ها ارزشمند باشد».
منبع: آوش