تهران - ایرنا - معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با تأکید بر ضرورت تغییر نگرش جامعه نسبت به طبیعت گفت: حل چالش‌های محیط زیستی کشور نیازمند همبستگی ملی و اجتماعی، تقویت ارزش‌های اخلاقی و آموزش نسل‌های آینده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، هادی کیادلیری روز شنبه در اختتامیه دومین رویداد علمی - آموزشی کتاب «انسان و محیط‌زیست» ویژه دبیران و دانش آموزان پایه یازدهم افزود: در گذشته، انسان خود را ناظر و محیط زیست را منظره‌ای در برابر خود می‌دانست، اما امروز ضرورت بازنگری در این نگاه و توجه به مسئولیت انسان در قبال محیط زیست بیش از گذشته احساس می‌شود.
وی با اشاره به مشکلات و چالش‌های محیط زیستی کشور افزود: این مشکلات در نتیجه عملکرد یک یا دو دستگاه یا در یک بازه زمانی کوتاه ایجاد نشده‌اند؛ بنابراین، حل آنها نیز به‌تنهایی از عهده یک دستگاه خارج است و به وفاق، همبستگی ملی و مشارکت اجتماعی نیاز دارد.
وی با بیان اینکه ارزش‌های اخلاقی در فرهنگ ایرانی، تمدن و آموزه‌های دینی جایگاه ویژه‌ای دارند، اظهار کرد: توجه به این ارزش‌ها و تقویت آنها در جامعه می‌تواند زمینه‌ای برای همکاری بیشتر مردم و مسئولان در مسیر حل مشکلات محیط زیستی فراهم کند.
کیادلیری ادامه داد: احترام به طبیعت، قناعت و هماهنگی با محیط طبیعی از اصولی بوده که در فرهنگ و شیوه زندگی ایرانیان جایگاه داشته است، از این رو، فاصله گرفتن از این اصول و مصرف بیش از ظرفیت‌های زیستی، می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به محیط زیست وارد کند.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر بنیادین در نگرش جامعه نسبت به طبیعت گفت: اگر نگاه ما به محیط زیست تغییر نکند، اقدامات انجام‌شده نیز در بسیاری از موارد به تثبیت شرایط موجود محدود می‌شود و نمی‌تواند راهکاری اساسی برای عبور از بحران‌های محیط زیستی باشد.
کیادلیری، آموزش و آگاهی‌بخشی به کودکان، نوجوانان و جوانان را از مهم‌ترین راهکارهای ایجاد این تحول دانست و افزود: برای حفاظت مؤثر از محیط زیست باید از هم‌اکنون برای افزایش آگاهی نسل‌های آینده و تقویت مسئولیت‌پذیری آنها برنامه‌ریزی کنیم.
وی با اشاره به مفهوم حفاظت در مأموریت سازمان حفاظت محیط زیست اظهار کرد: حفاظت به معنای جلوگیری از تبدیل آسیب‌های بالقوه به صدمات بالفعل است؛ زیرا هنگامی که خسارت‌های محیط زیستی رخ می‌دهند، جبران آنها بسیار دشوار و در برخی موارد غیرممکن می‌شود.
معاون اموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با بیان اینکه اقدامات پیشگیرانه باید در اولویت برنامه‌های محیط زیستی قرار گیرد، خاطرنشان کرد: یکی از دلایل دشواری مقابله با مشکلات محیط زیستی، تمرکز بر اقدامات پس از بروز آسیب‌هاست؛ در حالی که با توجه به محدودیت‌های موجود، پیشگیری از تخریب طبیعت اهمیت بیشتری دارد.
آموزش محیط زیستی به‌تنهایی برای تغییر رفتار جامعه کافی نیست
وی با تأکید بر ضرورت آموزش محیط زیستی از دوران کودکی اظهار کرد: آگاهی به‌تنهایی نمی‌تواند به تغییر رفتار منجر شود، زیرا عادت‌ها گاهی از آگاهی افراد قوی‌تر عمل می‌کنند؛ از این رو، باید آموزش و شکل‌گیری عادت‌های صحیح از سال‌های ابتدایی زندگی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: اگرچه آموزش و افزایش آگاهی از ارکان اساسی حفاظت از محیط زیست است، اما تجربه برنامه‌های محیط زیستی نشان می‌دهد که آموزش به‌تنهایی لزوماً به تغییر پایدار رفتار جامعه منجر نمی‌شود.
کیادلیری با اشاره به نقش عوامل مختلف در شکل‌گیری رفتارهای انسانی گفت: افراد در انتخاب رفتارهای خود علاوه بر آگاهی، تحت تأثیر عواملی مانند هزینه و فایده، سهولت انجام کار، پیامدهای رفتار، بازخورد اجتماعی و انگیزه‌های درونی قرار دارند.
وی با بیان اینکه آگاهی از زیان‌های رهاسازی زباله در طبیعت لزوماً مانع انجام این رفتار نمی‌شود، توضیح داد: اگر رها کردن زباله برای افراد آسان و بدون هزینه باشد، اما جمع‌آوری و انتقال اصولی آن دشواری داشته باشد و مشوق یا بازخورد مثبتی نیز برای رفتار صحیح وجود نداشته باشد، صرف افزایش آگاهی نمی‌تواند رفتار جامعه را در مقیاسی گسترده و پایدار تغییر دهد.
وی ادامه داد: بر همین اساس، سیاست‌گذاری‌های محیط زیستی باید از آموزش صرف به سمت طراحی سازوکارهای مؤثر برای تغییر رفتار حرکت کند، رویکردی که در آن، علاوه بر آموزش و اقناع، شرایط لازم برای انجام رفتار مطلوب فراهم شود.
وی چهار محور آموزش و اقناع، تسهیل رفتار مطلوب، ایجاد مشوق و بازخورد مثبت و پیش‌بینی هزینه و بازدارندگی برای رفتارهای مخرب را از مؤلفه‌های مهم این رویکرد برشمرد.
کیادلیری افزود: در بخش آموزش و اقناع، باید دانش، نگرش و انگیزه لازم برای شناخت رفتار صحیح و درک ضرورت آن در افراد ایجاد شود، اما این مرحله به‌تنهایی برای تغییر رفتار جامعه کافی نیست.
وی با تأکید بر ضرورت فراهم کردن زیرساخت‌ها و خدمات مورد نیاز برای رفتارهای مطلوب اظهار کرد: باید شرایطی فراهم شود که رفتار صحیح برای مردم آسان‌تر، کم‌هزینه‌تر و سودمندتر باشد.
کیادلیری ایجاد مشوق‌ها و بازخوردهای مثبت را از دیگر الزامات تغییر رفتار دانست و گفت: باید سازوکارهایی طراحی شود که رفتارهای مطلوب برای افراد منفعت، رضایت و اعتبار اجتماعی به همراه داشته باشد، در مقابل، رفتارهای مخرب نیز باید با استفاده از ابزارهای قانونی، اقتصادی، اجتماعی و نظارتی با هزینه و پیامد مشخص مواجه شوند.
وی تأکید کرد: آموزش نباید فعالیتی مستقل و جدا از سایر سیاست‌های اجتماعی تلقی شود، بلکه باید یکی از اجزای یک نظام جامع برای تغییر رفتار باشد، نظامی که در آن رفتارهای مطلوب پیامدهای مثبت و رفتارهای زیان‌بار هزینه‌های قابل درک داشته باشند.
وی گفت: ما از ۶ مرز زیستی تعیین شده عبور کردیم ، این به معنای آن است که به عنوان مثال یک کارمند تا دهم ماه حقوقش را تمام کرده است، یعنی ما هم ظرفیت زیستی خود را پیش خور کرده ایم. این در حالی است که طبق تحقیقات انجام شده در سال ۲۰۲۴ رتبه ایران از میان ۱۱۸ کشور ۱۲۳ است، این یعنی اینکه حواسمان باید به محیط زیست و ظرفیت زیستی کشور هم باشد.
معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با قدردانی از همکاری وزارت آموزش و پرورش در اجرای برنامه‌های آموزشی محیط زیستی ابراز امیدواری کرد که با مشارکت دستگاه‌های مختلف، زمینه تغییر رفتار جامعه و تقویت فرهنگ حفاظت از محیط زیست فراهم شود.