حوزه/ شیخ حمید جلاله موکیندنگه، شیخ ارشد جامعه شیعیان تانزانیا (TIC) و امام جماعت مسجد غدیر واقع در منطقه کیگوگو پست شهر دارالسلام تانزانیا، از جامعه خواست تا تربیت صحیح فرزندان را در اولویت قرار دهد. وی تأکید کرد که فرزند صالح نعمتی بزرگ برای والدین است؛ نعمتی که آثار و برکات آن تنها به زندگی دنیوی محدود نمی‌شود، بلکه پس از وفات آنان نیز ادامه می‌یابد.
به گزارش گروه ترجمه خبرگزاری حوزه، شیخ جلاله در خطبه نماز جمعه که روز گذشته در مسجد غدیر ایراد شد، درباره اهمیت ایفای مسئولیت والدین در تربیت فرزندان بر اساس اخلاق نیکو، آموزه‌های دینی و احترام به پدر و مادر سخن گفت. و بر ضرورت توجه بیشتر به این مسئولیت، به‌ویژه در شرایط کنونی که جامعه با چالش‌های گوناگون اخلاقی روبه‌رو است، تأکید کرد.
شیخ جلاله خطبه خود را با تلاوت آیه ۵۹ سوره مریم آغاز کرد؛ آیه‌ای که به وضعیت برخی نسل‌هایی اشاره دارد که پس از انسان‌های صالح آمدند، نماز را ضایع کردند و از خواسته‌ها و تمایلات نفسانی خود پیروی نمودند.
خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:
﴿فَخَلَفَ مِنۢ بَعۡدِهِمۡ خَلۡفٌ أَضَاعُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَٱتَّبَعُوا۟ ٱلشَّهَوَ ٰتِۖ فَسَوۡفَ یَلۡقَوۡنَ غَیًّا﴾
«پس بعد از آنان، نسلی ناخلف روی کار آمدند که نماز را ضایع کردند و از خواسته‌ها و تمایلات نفسانی پیروی نمودند؛ پس به‌زودی با کیفر گمراهی روبه‌رو خواهند شد.»
(سوره مریم، آیه ۵۹)
شیخ جلاله در تبیین این آیه اظهار داشت : وضعیت توصیف‌شده در این آیه با چالش‌هایی که جامعه امروز با آن مواجه است، شباهت دارد، زیرا برخی افراد، اصول دینی و ارزش‌های اخلاقی را نادیده می‌گیرند و این مسئله می‌تواند بر رفتار کودکان و نسل آینده تأثیر منفی بگذارد.
وی تأکید کرد : شرایط کنونی ایجاب می‌کند والدین و سرپرستان، تلاش بیشتری برای تربیت فرزندان خود به کار گیرند؛ به‌ویژه با توجه به گسترش انحطاط اخلاقی و چالش‌هایی که جوانان در محیط‌های مختلف زندگی روزمره با آن مواجه هستند.
خطب جمعه تانزانیا همچنین افزود: تلاش‌ها و تأثیرگذاری‌های گوناگونی ممکن است برای منحرف کردن مسیر تربیت کودکان به کار گرفته شود؛ ازاین‌رو، والدین باید هوشیار باشند و اطمینان حاصل کنند که فرزندانشان در محیطی رشد می‌کنند که ایمان، اخلاق و رفتار صحیح را در آنان تقویت می‌کند.
فرزند صالح، نعمتی بزرگ برای والدین
شیخ جلاله در بخش دیگری از خطبه خود، به جایگاه و فضیلت فرزند صالح در زندگی والدین پرداخت و خاطرنشان کرد: فرزند برخوردار از اخلاق نیکو، یکی از نعمت‌های بزرگی است که خداوند متعال به انسان عطا می‌کند.
وی برای اثبات این مطلب، روایتی از پیامبر اکرم حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل کرد که می‌فرماید:
«مِنْ سَعَادَةِ الرَّجُلِ الْوَلَدُ الصَّالِحُ»
«یکی از عوامل خوشبختی انسان، داشتن فرزند صالح است.»
(بحارالأنوار، جلد ۱۰۴، صفحه ۹۸، روایت شماره ۶۷.)
شیخ جلاله در توضیح این روایت بیان کرد: فرزند صالح سرچشمه شادی و برکت برای والدین خود است؛ زیرا نیکی او در اخلاق، رفتار و نحوه برخوردش با دیگران، به‌ویژه پدر و مادرش، آشکار می‌شود. تربیت صحیح باید به‌گونه‌ای باشد که فرزند، مسئولیت خود را در قبال والدین بشناسد، به آنان احترام بگذارد و از ایشان مراقبت کند؛ نه اینکه منتظر بماند تا پدر و مادر نیازها و مشکلات خود را بیان کنند.
شیخ جلاله در ادامه و برای تبیین بیشتر اهمیت نیکی به والدین، آیه ۲۳ سوره اسراء را تلاوت کرد؛ آیه‌ای که بر پرستش خداوند یگانه و نیکی به پدر و مادر تأکید دارد.
خداوند متعال می‌فرماید:
﴿وَقَضَیٰ رَبُّکَ أَلَّا تَعۡبُدُوا۟ إِلَّا إِیَّاهُ وَبِٱلْوَٰلِدَیْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا کَرِیمًا﴾
«و پروردگارت فرمان داده است که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید. هرگاه یکی از آن دو یا هر دوی آنان نزد تو به سن پیری برسند، به آنان حتی «اُف» مگو و بر سرشان فریاد مزن و با آنان سخنی شایسته و محترمانه بگو.»
(سوره اسراء، آیه ۲۳)
مدیر حوزه علمیه امام صادق (علیه‌السلام) در تفسیر این آیه اظهار داشت: فرزند صالح کسی است که برای شناخت نیازهای والدین خود تلاش می‌کند و با محبت و مهربانی به آنان خدمت می‌رساند، بدون آنکه منتظر بماند تا پدر و مادر مشکلاتشان را بیان کنند یا از او درخواست کمک نمایند. نیکی به والدین نباید تنها در سخن و گفتار خلاصه شود، بلکه باید در رفتار و عمل نیز نمود پیدا کند؛ از جمله با خدمت‌رسانی به آنان، توجه به نیازهایشان، احترام گذاشتن به ایشان و تلاش برای تأمین نیازهایشان در حد توان فرزند.
تربیت صحیح، حتی پس از مرگ نیز آثار خود را بر جای می‌گذارد
شیخ جلاله در ادامه سخنان خود درباره موفقیت در تربیت فرزندان اظهار داشت: پیامبر اکرم حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در تربیت نسل خود موفق بودند؛ همان‌گونه که حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) و امام علی (علیه‌السلام) نیز در تربیت فرزندان خود موفق عمل کردند. موفقیت در تربیت صحیح را نباید تنها بر اساس دستاوردهای دنیوی فرزند سنجید، بلکه آثار نیکویی که او در جامعه و برای والدین خود بر جای می‌گذارد، حتی پس از وفات آنان نیز اهمیت دارد.
وی برای توضیح این موضوع، روایت زیر را نقل کرد:
«لَیْسَ یَتْبَعُ اَلرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ مِنَ اَلْأَجْرِ إِلَّا ثَلَاثُ خِصَالٍ صَدَقَةٌ أَجْرَاهَا فِی حَیَاتِهِ فَهِیَ تَجْرِی بَعْدَ مَوْتِهِ إِلَی یَوْمِ اَلْقِیَامَةِ صَدَقَةٌ مَوْقُوفَةٌ لَا تُورَثُ أَوْ سُنَّةُ هُدًی سَنَّهَا فَکَانَ یَعْمَلُ بِهَا وَعَمِلَ مِنْ بَعْدِهِ غَیْرُهُ أَوْ وَلَدٌ صَالِحٌ یَسْتَغْفِرُ لَهُ»
«پس از مرگ انسان، پاداشی او را دنبال نمی‌کند، مگر از سه راه: نخست، صدقه‌ای که در دوران زندگی خود جاری ساخته باشد و پس از مرگش تا روز قیامت نیز ثواب آن ادامه یابد؛ دوم، صدقه‌ای ماندگار و وقفی که به ارث برده نمی‌شود؛ و سوم، سنت و روش هدایتی که آن را پایه‌گذاری کرده و خود به آن عمل نموده باشد و دیگران نیز پس از او به آن عمل کنند؛ یا فرزند صالحی که برای او طلب آمرزش کند.»
(الکافی، جلد ۷، صفحه ۵۶.)
شیخ جلاله در توضیح این روایت افزود: فرزند صالح می‌تواند حتی پس از وفات والدین خود نیز سبب استمرار دریافت ثواب برای آنان باشد؛ این امر از طریق دعا، طلب آمرزش و انجام اعمال نیک به نیت رساندن ثواب آن اعمال به والدین تحقق می‌یابد.
داستان حضرت عیسی (علیه‌السلام) و فرزندی که سبب آمرزش پدرش شد
شیخ جلاله برای تبیین بیشتر تأثیر اعمال نیک فرزند بر وضعیت والدین پس از مرگ، داستانی درباره حضرت عیسی (علیه‌السلام) نقل کرد.
بر اساس این داستان، حضرت عیسی (علیه‌السلام) روزی از کنار قبری عبور می کردند و شنیدند که فرد مدفون در آن قبر در حال عذاب شدن است. یک سال بعد، بار دیگر از کنار همان قبر گذشت، اما این بار صدای عذاب را که پیش‌تر شنیده بود، نشنید. این موضوع باعث شد از خداوند متعال درباره علت پایان یافتن عذاب آن شخص پرسش کند.
بر اساس این روایت، خداوند متعال به حضرت عیسی (علیه‌السلام) وحی کرد و به او خبر داد که آن مرد، فرزند صالحی از خود بر جای گذاشته است. آن فرزند، جاده‌ای ساخته و به یتیمان کمک کرده بود؛ سپس از خداوند خواسته بود که ثواب اعمال نیک او به پدر درگذشته‌اش برسد. به سبب آن اعمال نیک و دعای فرزندش، خداوند متعال آن مرد را آمرزید و در نتیجه، عذابی که با آن مواجه بود، پایان یافت.
شیخ جلاله با اشاره به این داستان تأکید کرد: تربیت صحیح می‌تواند ثمرات و آثار بزرگی برای والدین و جامعه به همراه داشته باشد. همچنین، این داستان اهمیت تربیت فرزندانی را روشن می‌سازد که ارزش اعمال نیک را می‌شناسند، به نیازمندان کمک می‌کنند و برای والدین خود دعا می‌نمایند.
تأکید بر هوشیاری والدین در تربیت فرزندان در عصر شبکه‌های اجتماعی
شیخ جلاله در بخش پایانی خطبه خود بار دیگر بر اهمیت تربیت صحیح تأکید کرد و درباره چالش‌های اخلاقی‌ای که ممکن است در شرایط کنونی بر کودکان تأثیر بگذارند، هشدار داد.
وی در سخنان خود درباره مسئله همجنس‌گرایی در میان مردان و زنان، نگرانی خود را نسبت به تأثیرگذاری محتواها و دیدگاه‌های مرتبط با روابط همجنس‌گرایانه ابراز کرد و از والدین خواست تربیت فرزندان خود را بر اساس آموزه‌های دینی و ارزش‌های اخلاقی مورد اعتقادشان تقویت کنند.
در همین زمینه، وی مدعی شد که برخی تأثیرگذاری‌ها از سوی کشورهای غربی می‌تواند در تغییر و تضعیف ارزش‌های اخلاقی جوانان در قاره آفریقا نقش داشته باشد؛ ازاین‌رو، والدین باید نسبت به محیط‌هایی که فرزندانشان در آن قرار می‌گیرند، هوشیار باشند.
همچنین، شیخ جلاله توضیح داد که مسئولیت تربیت فرزندان تنها به تأمین غذا، پوشاک، آموزش و سایر نیازهای جسمی آنان محدود نمی‌شود، بلکه پیگیری وضعیت فرزندان، راهنمایی و نصیحت آنان و کمک به پرورش توانایی تشخیص امور درست از نادرست نیز بخشی از این مسئولیت است.
شیخ جلاله هشدار داد که افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی، آگاهی و نظارت بیشتری از سوی والدین را می‌طلبد؛ زیرا گاهی والدین از نوع محتواهایی که فرزندانشان در پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام، واتساپ، فیسبوک و سایر شبکه‌های اجتماعی با آن‌ها مواجه می‌شوند، اطلاع کافی ندارند. والدین باید اقدامات هدفمندی برای نظارت بر وضعیت فرزندان خود انجام دهند، ارتباطی نزدیک و صمیمانه با آنان برقرار کنند و شیوه استفاده مسئولانه از فناوری را به آن‌ها آموزش دهند. همچنین، باید اطمینان حاصل کنند که فرزندانشان از تربیتی برخوردار می‌شوند که توانایی تشخیص نیکی از بدی را در آنان تقویت می‌کند.