تهران- ایرنا- عضو پیوسته گروه علوم پایه فرهنگستان علوم به تشریح جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ و نقش رصدخانه آیس‌کیوب در کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی پرداخت.
به گزارش روز سه شنبه گروه علمی ایرنا از فرهنگستان علوم، محمدمهدی شیخ‌جباری، در سخنرانی خود در جلسه شورای این گروه، با اشاره به اعطای جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ به فرانسیس هالزن، اظهار داشت: این جایزه به دلیل مشارکت مؤثر هالزن در رصدخانه آیس‌کیوب (ICECUBE) برای نوترینوها و کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی به وی اعطا شد.
وی در معرفی رصدخانه آیس‌کیوب توضیح داد: آیس‌کیوب (ICECUBE)، همان‌طور که از نام آن پیداست، آرایه‌ای به حجم یک کیلومتر مکعب از آشکارسازهاست که در عمق ۱۴۵۰ تا ۲۴۵۰ متری زیر یخ‌های قطبی قرار دارد.
وی افزود: آیس‌کیوب رصدخانه‌ای برای کشف نوترینوهاست که نسخه بسیار گسترش‌یافته و بهبودیافته رصدخانه AMANDA محسوب می‌شود؛ رصدخانه‌ای که در همان محل تا سال ۲۰۰۵ مشغول به کار بود. پروفسور هالزن از سال ۱۹۸۷ در AMANDA فعالیت داشت و از سال ۲۰۰۱ تاکنون سخنگو و مدیر علمی آیس‌کیوب بوده است.
عضو پیوسته گروه علوم پایه فرهنگستان علوم در ادامه، با اشاره به سوابق علمی فرانسیس هالزن گفت: پروفسور فرانسیس هالزن متولد سال ۱۹۴۴ در بلژیک است. وی مدرک دکتری خود را در سال ۱۹۶۹ از دانشگاه لوون بلژیک دریافت کرد و پس از دو سال فعالیت به‌عنوان پژوهشگر وابسته در CERN، در سال ۱۹۷۲ به‌عنوان استادیار در دانشگاه ویسکانزین در مدیسون آمریکا به فعالیت علمی خود ادامه داد و از سال ۱۹۷۷ به‌عنوان استاد تمام این دانشگاه مشغول به کار بوده است.
شیخ‌جباری افزود: هالزن فیزیکدان نظری در حوزه فیزیک ذرات بنیادی است و در سال ۱۹۸۴ کتاب درسی شناخته‌شده‌ای در زمینه فیزیک ذرات بنیادی تألیف کرده است. پروفسور هالزن در ۴۰ سال گذشته، بی‌وقفه نیروی پیشران ساخت و راه‌اندازی رصدخانه‌های نوترینو در قطب جنوب بوده و تأثیرات بی‌بدیلی در این زمینه داشته است.
وی در بخش دیگری از سخنرانی خود، با اشاره به اهمیت علمی مطالعات مربوط به نوترینوها اظهار داشت: اندازه‌گیری و شناخت خواص نوترینوها یکی از آخرین بخش‌های باقی‌مانده از مدل استاندارد ذرات بنیادی است. آیس‌کیوب نقشی بی‌مانند در آشکارسازی نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی داشته و به فهم ما از تحول هسته‌های فعال کهکشانی، از جمله کهکشان خود ما، کهکشان راه شیری، کمک شایانی کرده است.