جنگ فناوری آمریکا و چین؛ آسیا میدان چانهزنی
سفر ترامپ به آسیا با هدف تقویت نفوذ آمریکا، پیشبرد توافقهای تجاری و جلب همراهی کشورهای منطقه در رقابت فناوری با چین انجام میشود. واشنگتن میخواهد از ابتکار «پکس سیلیکا» حمایت بگیرد و درباره تراشهها، هوش مصنوعی و عناصر نادر خاکی با پکن مذاکره کند؛ اما اختلاف بر سر تایوان و تجارت پابرجاست. کشورهای جنوب شرق آسیا نیز بهدلیل تعرفههای آمریکا و تردید درباره تداوم حمایت دفاعی واشنگتن، در همراهی با این برنامهها محتاطاند و روابط خود با چین را گسترش میدهند.
فرارو- جاشوا کورلانتزیک، پژوهشگر ارشد حوزههای جنوب شرق و جنوب آسیا در شورای روابط خارجی آمریکا
به گزارش فرارو به نقل از شورای روابط خارجی آمریکا، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از ۱۶ تا ۱۹ نوامبر به آسیا سفر میکند؛ سفری که با حضور در نشست ویژه آمریکا و اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) در مانیل آغاز میشود و با شرکت در اجلاس سران همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شنژن و دیدار با شی جینپینگ، رهبر چین ادامه مییابد. احتمال دیدار سهجانبه با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه نیز مطرح شده است.
این سفر در شرایطی انجام میشود که سیاستهای دوره دوم ترامپ در آسیا، بهویژه تعرفههای تجاری علیه متحدان و شرکای واشنگتن و کاهش حمایتهای دفاعی، با نارضایتی گستردهای در منطقه روبهرو شده است. اکنون برخی دولتهای آسیایی امیدوار هستند تغییر ترکیب کنگره پس از انتخابات میاندورهای، زمینه تعدیل رویکرد کاخ سفید را فراهم کند؛ هرچند نشانه روشنی از تغییر سیاستهای ترامپ دیده نمیشود.
دستور کار بلندپروازانه آمریکا در حوزه فناوری و تجارت
یکی از اهداف اصلی واشنگتن در این سفر، جلب حمایت کشورهای منطقه از ابتکار «پکس سیلیکا» است؛ ائتلافی به رهبری آمریکا که با هدف همکاری در زمینه کنترل صادرات و نظارت بر سرمایهگذاری در حوزههایی مانند تراشه، هوش مصنوعی، مواد معدنی حیاتی و مراکز داده طراحی شده است. اگرچه این ابتکار رسماً بهعنوان طرحی برای جلوگیری از دسترسی چین به پیشرفتهترین تراشهها و فناوریهای هوش مصنوعی معرفی نشده، اما در عمل بخشی از رقابت فناوری واشنگتن با پکن محسوب میشود. دولت آمریکا همچنین ممکن است از کشورهای جنوب شرق آسیا بخواهد مجموعه کامل زیرساختها و خدمات هوش مصنوعی خود را از شرکتهای آمریکایی تأمین کنند.
اعلام توافقهای تجاری جدید با ویتنام و احتمالاً تایلند نیز از دیگر اهداف سفر عنوان شده است. با این حال، میزان آمادگی کشورهای منطقه برای همراهی با برنامههای واشنگتن محل تردید است. در حوزه هوش مصنوعی، رقابت چین و آمریکا شرایط پیچیدهای ایجاد کرده است. مدلهای باز چینی به دلیل هزینه پایینتر، مشتریان زیادی در آسیا و دیگر مناطق جهان جذب کردهاند.
در همین حال، پنج کشور جنوب شرق آسیا به سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان پیوستهاند؛ نهادی چندجانبه به رهبری چین که پکن آن را بستری برای توسعه همکاری در این حوزه معرفی میکند. افزایش نقش شرکتهای چینی در توسعه مراکز داده و خدمات رایانش ابری در کشورهایی مانند مالزی نیز میتواند تلاش آمریکا برای ایجاد یک بلوک فناوری هماهنگ را دشوار کند.
دیدار با شی؛ توافقهای محدود و اختلافات راهبردی
ترامپ در دیدار با شی جینپینگ احتمالاً به دنبال دریافت چند تعهد مشخص خواهد بود؛ از جمله راهاندازی خط تماس مستقیم درباره مسائل هوش مصنوعی و تمدید آتشبس تجاری دو کشور و توافق مربوط به صادرات عناصر نادر خاکی. با این حال، حتی تمدید توافقها نیز لزوماً به معنای حل اختلافات نیست. چین همچنان در زمینه آزادسازی صادرات عناصر نادر خاکی با محدودیتهایی همراه بوده و آمریکا برای تأمین این مواد با کمبود روبهروست. واشنگتن حتی در جستوجوی منابع جایگزین، به کشورهایی مانند میانمار نیز توجه کرده است؛ کشوری که با جنگ داخلی و انتقادهای جدی درباره وضعیت حقوق بشر مواجه است.
پکن از اهرمهای اقتصادی قابلتوجهی در برابر واشنگتن برخوردار است و ممکن است در مذاکرات، موضع روشنتری از ترامپ درباره تایوان مطالبه کند. یکی از خواستههای احتمالی شی، اعلام مخالفت صریح رئیسجمهور آمریکا با استقلال تایوان است. این موضوع در شرایطی اهمیت دارد که ترامپ فروش تسلیحات به ارزش ۱۴ میلیارد دلار به تایوان را به تعویق انداخته و برخلاف رویکرد برخی رؤسایجمهور پیشین آمریکا، این جزیره را به یکی از موضوعات چانهزنی در روابط واشنگتن و پکن تبدیل کرده است.
کنگره جدید و محدودیتهای سیاسی ترامپ
احتمال دیدار ترامپ، شی و پوتین نیز با مخالفتهایی در واشنگتن روبهرو است. همکاری با رهبران چین و روسیه در قالب یک نشست سهجانبه، نهتنها برای دموکراتها، بلکه برای شماری از جمهوریخواهان کنگره نیز مسئلهبرانگیز است؛ بهویژه آن دسته از قانونگذارانی که همچنان از حمایت آمریکا از اوکراین دفاع میکنند.
بر اساس نظرسنجی مورد اشاره در متن، ۸۵ درصد آمریکاییها نگاه منفی یا بسیار منفی به روسیه دارند. بنابراین، هرگونه توافق یا تفاهم احتمالی میان ترامپ، شی و پوتین ممکن است در کنگره جدید با مخالفت روبهرو شود. تایوان نیز از حمایت دوحزبی قابلتوجهی در کنگره برخوردار است. برخی کارکنان کنگره معتقدند پس از پایان انتخابات میاندورهای، حمایت کافی برای پیشبرد فروش تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری به این جزیره وجود دارد؛ حتی اگر ترامپ با آن مخالفت کند یا در برابر آن از حق وتو استفاده کند.
تردید جنوب شرق آسیا درباره وعدههای تجاری واشنگتن
حتی اگر توافقهای تجاری با تایلند و ویتنام در جریان سفر اعلام شوند، احتمالاً در مرحله نخست بیشتر به چارچوبهای کلی محدود خواهند بود و اجرای جزئیات آنها به مذاکرات بعدی نیاز خواهد داشت. کشورهای جنوب شرق آسیا نسبت به پایبندی بلندمدت دولت آمریکا به توافقها تردید دارند. توافق تجاری آمریکا با مالزی که سال گذشته منعقد شد، هنوز بهطور کامل اجرایی نشده و توافق احتمالی با اندونزی نیز به مرحله اجرا نرسیده است.
ویتنام نیز معتقد است در مذاکرات تجاری با واشنگتن تا حد زیادی امتیاز داده، اما همچنان با درخواستهای بیشتر آمریکا مواجه است. این وضعیت در کنار سابقه اعمال تعرفهها، اعتماد دولتهای منطقه به ثبات سیاست تجاری واشنگتن را کاهش داده است. انتخاب استیون میلر، از چهرههای سختگیر دولت ترامپ، بهعنوان رئیس دفتر کارکنان کاخ سفید و حفظ پیت هگست در وزارت دفاع نیز برای برخی رهبران منطقه نشانهای از تداوم رویکرد پیشین تلقی میشود. دولتهای آسیایی میدانند که رئیسجمهور آمریکا در تعیین سیاست تعرفهای اختیارات قابلتوجهی دارد و تغییر این تصمیمها در کوتاهمدت از طریق کنگره یا دادگاهها آسان نیست.
در مجموع، سفر ترامپ به آسیا با مجموعهای از اهداف اقتصادی، فناورانه و امنیتی همراه است، اما اختلافات با چین، بیاعتمادی شرکای منطقهای و محدودیتهای سیاسی داخلی آمریکا، تحقق این اهداف را دشوار میکند.
واشنگتن خواهان همراهی کشورهای آسیایی در رقابت فناوری با پکن، توافقهای تجاری تازه و حفظ جایگاه امنیتی خود در منطقه است؛ اما بسیاری از این کشورها در برابر فشارهای تعرفهای و کاهش حمایت دفاعی آمریکا، به دنبال متنوعسازی روابط اقتصادی و امنیتی خود هستند. از این منظر، نتیجه سفر فقط با توافقهای اعلامشده سنجیده نخواهد شد، بلکه میزان اعتمادسازی و اطمینانبخشی به متحدان نیز اهمیت تعیینکنندهای خواهد داشت.
