به گزارش تجارت نیوز، کنگو، کشوری با جمعیتی بیش از ۱۰۰ میلیون نفر، جامعهای جوان و علاقهای عمیق به فوتبال، ظرفیت بالایی برای تبدیل ورزش به یک صنعت اقتصادی دارد؛ هرچند هنوز بخش زیادی از این ظرفیت به درآمد پایدار تبدیل نشده است.
کنگو از نظر منابع طبیعی یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان است. این کشور دارای ذخایر گسترده مس، کبالت، الماس و دیگر مواد معدنی است و یکی از تأمینکنندگان اصلی مواد مورد نیاز صنایع فناوری جهان محسوب میشود. با این حال، طبق گزارشهای بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول، بخش بزرگی از اقتصاد کنگو همچنان وابسته به استخراج منابع طبیعی است و سهم اقتصادهای خدماتی، صنایع خلاق و ورزش در تولید ناخالص داخلی محدود است.
اقتصاد کنگو با وجود رشد در سالهای اخیر، همچنان با مشکلاتی مانند نرخ بالای فقر، محدودیت سرمایهگذاری خصوصی و ضعف زیرساختها روبهرو است. اما یکی از مهمترین داراییهای این کشور، سرمایه انسانی آن است. بیش از ۶۰ درصد جمعیت کنگو زیر ۲۵ سال هستند و همین ساختار جمعیتی، فوتبال را به یکی از مهمترین حوزههای اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل کرده است.
فوتبال کنگو؛ فراتر از ورزش
این در حالی است که فوتبال در کشور کنگو فراتر از یک ورزش است و بخشی از هویت ملی این کشور محسوب میشود. تیم ملی جمهوری دموکراتیک کنگو، معروف به «پلنگها»، یکی از تیمهای تاریخی فوتبال آفریقاست.
این تیم دو بار قهرمان جام ملتهای آفریقا شده است؛ نخست در سال ۱۹۶۸ و سپس در سال ۱۹۷۴. همچنین کنگو در سال ۱۹۷۴ با نام زئیر در جام جهانی حضور یافت و نخستین کشور آفریقایی جنوب صحرا بود که در این رقابتها شرکت کرد.
همچنین موفقیتهای تاریخی فوتبال کنگو نشان میدهد این کشور از نظر استعداد فوتبالی ظرفیت بالایی دارد، اما مشکل اصلی آن تبدیل این استعداد به یک ساختار اقتصادی پایدار است. در بسیاری از کشورهای موفق آفریقایی مانند مراکش، سنگال و ساحل عاج، فوتبال توانسته به یک صنعت صادراتی تبدیل شود؛ اما کنگو هنوز فاصله زیادی با این مدل دارد.
وضعیت فوتبال باشگاهی کنگو
فوتبال باشگاهی کنگو تحت مدیریت فدراسیون فوتبال این کشور (FECOFA) قرار دارد و لیگ برتر آن، لیگ ملی فوتبال کنگو (Linafoot)، مهمترین رقابت داخلی است. باشگاههایی مانند تیپی مازمبه (TP Mazembe) و ویتا کلوب (AS Vita Club) از مشهورترین باشگاههای کشور هستند و در سطح فوتبال آفریقا شناخته شدهاند.
باشگاه تیپی مازمبه یکی از موفقترین نمونههای فوتبال آفریقاست. این باشگاه چندین بار قهرمان لیگ قهرمانان آفریقا شده و در سال ۲۰۱۰ به فینال جام باشگاههای جهان رسید؛ اتفاقی تاریخی که نشان داد یک باشگاه آفریقایی میتواند در سطح جهانی رقابت کند. مدل مدیریتی مازمبه که بر ترکیب مالکیت خصوصی، آکادمی بازیکنسازی و توسعه برند باشگاه استوار است، یکی از معدود نمونههای موفق تجاری فوتبال در آفریقا محسوب میشود.
مشکلات ساختاری در اقتصاد فوتبال کنگو
با این حال، اقتصاد کلی فوتبال کنگو همچنان با مشکلات ساختاری روبهرو است. درآمد حق پخش تلویزیونی محدود است، بسیاری از باشگاهها وابستگی زیادی به حمایت افراد یا نهادهای خاص دارند و بازار اسپانسرینگ هنوز توسعه کافی پیدا نکرده است. نبود زیرساختهای استاندارد، مشکلات مدیریتی و ضعف در بازاریابی ورزشی نیز مانع رشد سریع اقتصاد فوتبال شدهاند.
همچنین یکی از مهمترین داراییهای فوتبال کنگو، تولید بازیکن و صادرات استعداد است. فوتبال کنگو طی دهههای گذشته بازیکنان زیادی را به فوتبال اروپا معرفی کرده است. بازیکنانی مانند یانیک بولاسی، دیومرسی مبوکانی، سیدریک باکامبو و چیانگ نوسوکی نمونههایی از فوتبالیستهای کنگویی هستند که در لیگهای معتبر اروپا بازی کردهاند.
در واقع، یکی از مهمترین مدلهای درآمدی بالقوه فوتبال کنگو، تبدیل شدن به یک کشور صادرکننده بازیکن است. بسیاری از کشورهای آفریقایی مانند سنگال و ساحل عاج توانستهاند از انتقال بازیکنان به اروپا درآمد قابل توجهی کسب کنند. برای رسیدن به چنین مدلی، کنگو نیازمند توسعه آکادمیهای حرفهای، سیستم استعدادیابی، آموزش مربیان و ایجاد ارتباط مستقیم با باشگاههای اروپایی است.
یکی از نمونههای موفق در این زمینه، آکادمی باشگاه تیپی مازمبه است که سالها به پرورش بازیکن پرداخته است. چنین مدلهایی میتوانند فوتبال را از یک فعالیت صرفاً ورزشی به یک زنجیره اقتصادی شامل آموزش، انتقال بازیکن، اشتغال و درآمد ارزی تبدیل کنند.
در حوزه زیرساخت، کنگو با چالشهای جدی مواجه است. ورزشگاههای اصلی کشور مانند ورزشگاه شهدای کینشاسا ظرفیت بالایی دارند، اما بسیاری از امکانات تمرینی و ورزشگاههای محلی نیازمند بازسازی و سرمایهگذاری هستند. ضعف زیرساخت باعث شده توسعه لیگ داخلی و جذب درآمدهای تجاری با محدودیت مواجه شود.
اقتصاد رسانه ورزشی نیز کنگو
اقتصاد رسانه ورزشی نیز در کنگو هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد. در فوتبال مدرن، ارزش باشگاهها فقط به نتیجه مسابقات وابسته نیست؛ بلکه رسانه، شبکههای اجتماعی، تولید محتوا و ارتباط دیجیتال با هواداران بخش مهمی از درآمد را تشکیل میدهد.
رشد اینترنت و شبکههای اجتماعی در آفریقا فرصت جدیدی ایجاد کرده تا باشگاههای کنگویی بتوانند بدون اتکا به تلویزیون سنتی، بازار هواداری خود را توسعه دهند.
از نظر اقتصاد هواداری، کنگو یکی از بزرگترین ظرفیتهای آفریقا را دارد. علاقه مردم به فوتبال بسیار بالاست و باشگاههای بزرگ دارای میلیونها هوادار بالقوه هستند. اما این علاقه هنوز به شکل گسترده به درآمد تبدیل نشده است. توسعه فروش پیراهن، عضویت هواداری، محصولات باشگاهی و پلتفرمهای دیجیتال میتواند منابع مالی جدیدی ایجاد کند.
ظرفیت رشد فوتبال زنان
فوتبال زنان نیز در کنگو ظرفیت رشد دارد. با توجه به سیاستهای فیفا و کنفدراسیون فوتبال آفریقا برای توسعه فوتبال زنان، سرمایهگذاری در این حوزه میتواند فرصتهای جدیدی برای ورزش، اشتغال و اسپانسرینگ ایجاد کند.
مقایسه جایگاه فوتبال در کنگو و ایران
مقایسه کنگو با ایران نشان میدهد هر دو کشور از فوتبال بهعنوان یک پدیده اجتماعی مهم بهره میبرند، اما تفاوتهای زیادی در ساختار اقتصادی وجود دارد. ایران دارای لیگ حرفهای قدیمیتر، زیرساخت رسانهای گستردهتر و تجربه بیشتر در فوتبال بینالمللی است. در مقابل، کنگو در یک حوزه مزیت مهم دارد؛ تولید استعداد فوتبالی و ظرفیت صادرات بازیکن.
نکته پایانی این که مهمترین درس کنگو این است که منابع طبیعی بهتنهایی باعث توسعه ورزش نمیشوند. این کشور با وجود داشتن ذخایر عظیم معدنی، هنوز نتوانسته اقتصاد ورزش قدرتمندی بسازد. مسیر آینده آن وابسته به ایجاد پیوند میان استعداد انسانی، مدیریت حرفهای، آکادمیها، سرمایهگذاری خصوصی و اقتصاد رسانه است.
گفتنی است کنگو نمونهای از کشوری است که فوتبال در آن یک سرمایه خام محسوب میشود؛ سرمایهای که اگر با مدیریت اقتصادی همراه شود، میتواند به یک صنعت صادراتی و ابزار توسعه ملی تبدیل شود.
گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.