همه ما آدم‌ها حتی اگر چهل ساله باشیم، از مقایسه شدن بیزاریم. اما جالب اینجاست که خودمان همین بلا را سر بچه‌هایمان می‌آوریم.
باشگاه خبرنگاران جوان - بسیاری از والدین با شنیدن واژه مقایسه، تنها به مقایسه کودک با بچه‌های دیگر فکر می‌کنند، اما مطهره زمانیان، کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی و تسهیلگر کودک و مادر توضیح می‌دهد: «مقایسه سه نوع دارد. نوع اول، مقایسه کودک با بچه‌های دیگر است؛ همان جملات آشنایی که بسیاری از والدین به فرزندانشان می‌گویند؛ جملاتی مانند «ببین دوستت چقدر آرام است»، «ببین سر کلاس چطور به حرف معلم گوش می‌دهد»، «دخترخاله‌ات را دیدی؟ اصلاً نمی‌ترسد»، «پسرعمه‌ات را دیدی چطور درس می‌خواند و چه نمره‌ای گرفته؟» این‌ها نمونه‌هایی از مقایسه کودک با بچه‌های دیگر هستند که برای بسیاری از والدین آشنا و رایج‌اند.»
مقایسه کادو پیچ!
مطهره زمانیان دومین نوع مقایسه را مقایسه کودک با خواهر و برادرهایش می‌داند و می‌گوید: «گاهی والدین با خودشان فکر می‌کنند که مقایسه فرزندشان با بچه‌های دیگر آسیب‌زننده است و نباید این کار را انجام دهند؛ اما برای اینکه به کودک انگیزه بدهند و او را به انجام رفتارهای مثبت تشویق کنند، سراغ مقایسه با خواهر و برادرهایش می‌روند. در واقع، مقایسه را کمی کادوپیچ می‌کنند!» زمانیان در ادامه برای توضیح این نوع مقایسه به جملاتی مانند «داداشت را ببین چطور غذا می‌خورد»، «داداشت را ببین چقدر راحت می‌خوابد»، «ببین چطور سرسره‌بازی می‌کند»، «ببین چقدر راحت از مامان جدا می‌شود»... اشاره می‌کند و می‌افزاید: «این هم همان مقایسه است؛ فقط به‌جای مقایسه با بچه‌های دیگر، کودک را با خواهر و برادرهایش مقایسه می‌کنیم.»
کودک ایده‌ال شما چه شکلی است؟!
این کارشناس سومین نوع مقایسه را مقایسه کودک واقعی با کودک ایده‌آل ذهن والد می‌داند و توضیح می‌دهد: «گاهی والدین در ذهن خود تصویری از یک کودک ایده‌آل ساخته‌اند؛ کودکی که باید درس بخواند، اتاقش مرتب باشد، مسئولیت‌پذیر و مؤدب باشد، دعوا نکند، پرخاشگری نداشته باشد، لجبازی نکند، نترسد و مضطرب نشود. در واقع، تصویری ایده‌آل از فرزندشان ساخته‌اند و انتظار دارند کودک واقعی دقیقاً مطابق آن تصویر رفتار کند.»
در چاله سرخوردگی نیفتید!
زمانیان ادامه می‌دهد: «وقتی والدین می‌بینند کودک واقعی‌شان که انسانی پویا و در حال زندگی و تجربه‌کردن است و طبیعتاً اشتباه‌ها، ضعف‌ها و نقص‌هایی دارد، مطابق تصویر ایده‌آل ذهن آن‌ها پیش نمی‌رود، احساس می‌کنند یک جای کار می‌لنگد. گاهی به نقطه‌ای می‌رسند که می‌گویند: «خسته شدم، بریدم!»، «من این بچه را نمی‌خواستم»، «از مادری‌کردن خسته شده‌ام»، «نمی‌دانستم بچه‌داری این‌قدر سخت است»، «نمی‌دانستم فرزندم ممکن است پرخاشگری داشته باشد»، «نمی‌دانستم اضطراب جدایی را تجربه می‌کند» و...
هل دادن بچه‌ها به سمت نقاب زدن!
وی با تأکید بر پیامدهای این رفتار می‌گوید: «در تمام این شکل‌های مقایسه، پیامی که به کودک منتقل می‌شود این است که «من دوست‌داشتنی نیستم»، «همین‌طور که هستم کافی نیستم» و «همین‌طور که هستم مورد قبول نیستم». کودک به‌تدریج به این نتیجه می‌رسد که باید نقص‌هایش را بپوشاند، احساسات ناخوشایندش را پنهان کند، مدام در خودش بریزد و نقش بازی کند.»
شما ده هیچ جلویید!
زمانیان در ادامه خطاب به والدینی که تاکنون فرزندانشان را مقایسه کرده‌اند، تأکید می‌کند: «اگر تا امروز فرزندتان را مقایسه کرده‌اید و حالا این گزارش را می‌خوانید، اشکالی ندارد؛ لطفاً خودتان را سرزنش نکنید. خودتان را دوست داشته باشید. همین که دغدغه فرزندتان را دارید و برای یادگیری و بهترشدن به دنبال راهکار هستید، ارزشمند است. از هر نقطه‌ای که هستید و فرزندتان در هر سنی که قرار دارد، می‌توانید شروع کنید و مقایسه را متوقف کنید تا به‌تدریج اثرات این تغییر را ببینید.» این تسهیلگر کودک با تأکید بر اینکه مقایسه نباید جایگزین شناخت واقعی کودک شود، برای روشن‌تر شدن موضوع مثالی از درس نخواندن کودکان مطرح می‌کند و می‌گوید: «فرض کنید فرزندتان درس نمی‌خواند. به‌جای اینکه سریع او را با دیگران مقایسه کنید، کمی مکث کنید و ببینید مشکل از کجاست. آیا مهارت مطالعه را یاد گرفته است؟ آیا انتظارات شما متناسب با سن و توانایی‌های اوست؟ برای مثال، اگر فرزندتان تازه‌وارد مدرسه شده، آیا انتظار دارید سه تا چهار ساعت بنشیند و تکالیفش را انجام دهد؟ شاید کودک خسته باشد، شاید اضطراب داشته باشد یا هنوز به محیط مدرسه عادت نکرده باشد. گاهی هم می‌بینید به بعضی درس‌ها علاقه دارد و با اشتیاق آن‌ها را می‌خواند، اما به بعضی درس‌های دیگر علاقه‌ای ندارد.»
این پرونده ادامه دارد...
این کارشناس تأکید می‌کند که والدین باید به‌جای مقایسه‌کردن، به دنبال شناخت واقعی فرزندشان باشند، رفتارهای او را ریشه‌یابی کنند و ببینند چه نیاز یا چالشی پشت رفتار کودک وجود دارد.زمانیان در پایان از والدین می‌خواهد از این پس، هر زمان که خواستند فرزندشان را در یکی از این سه زمینه با دیگران یا با تصویر ذهنی خود مقایسه کنند، کمی مکث کنند و از خودشان بپرسند: «آیا واقعاً دارم کودکم را می‌بینم یا فقط خودم، توقعاتم و انتظاراتم را می‌بینم؟ آیا واقعاً دارم چالشی را که فرزندم با آن روبه‌روست ریشه‌یابی می‌کنم یا فقط می‌خواهم با مقایسه‌کردن از مواجهه با آن فرار کنم و خودم را راحت کنم؟»
منبع: ایرنا