همدان - ایرنا - کارشناسان بهداشت با هشدار درباره وجود آلودگی‌های میکروبی پنهان در چشمه‌های طبیعی همدان، تاکید کردند که شفاف بودن آب همیشه نشانه‌ای از سلامت آن نیست و مصرف مستقیم آن می‌تواند سلامت جامعه را به خطر اندازد.
به گزارش ایرنا، صدای پر شدن بطری ها، رفت‌وآمد خودروها و صف شهروندانی که برای بردن آب توقف می‌کنند، روایت آشنایی از برخی چشمه‌های آب همدان است؛ روایتی که ریشه در گذشته دارد، اما بحران آب سال ۱۴۰۱ به آن معنایی تازه بخشید و زمانی که قطعی‌های گسترده آب، زندگی روزمره مردم را تحت تاثیر قرار داد، چشمه‌ها برای بخشی از شهروندان به یکی از گزینه‌های تامین آب تبدیل شدند.
ماجرا فقط به روزهایی محدود نمی‌شود که آب خانه‌ها قطع بود بلکه پس از انتقال آب از سد تالوار به همدان نیز، برخی شهروندان از طعم نامطلوب آب شبکه گلایه داشته‌اند؛ گلایه‌ای که در کنار نگرانی از تکرار کم‌آبی، توجه به دستگاه‌های تصفیه آب خانگی و مراجعه به چشمه‌ها را افزایش داده است.
برای بعضی خانوارها، خرید دستگاه تصفیه آب راهی برای بهبود طعم آب مصرفی است و برای برخی دیگر، بردن آب از چشمه همچنان گزینه‌ای آشناست و با این حال، یک پرسش اساسی باقی می‌ماند آیا آبی که طعم مطلوب‌تری دارد، سالم‌تر است؟ و آیا آب چشمه‌ای که زلال به نظر می‌رسد، برای آشامیدن اطمینان‌بخش است؟
مساله امروز چشمه‌های آب همدان فقط افزایش مراجعه مردم نیست؛ مساله، اعتماد به کیفیت آبی است که هر روز وارد خانه‌ها می‌شود.
بحران آب همدان در سال ۱۴۰۱؛ آغاز یک تجربه فراموش‌نشدنی
تابستان سال ۱۴۰۱ برای مردم همدان با بحران جدی تامین آب همراه شد و کاهش ذخایر سد اکباتان و مشکلات آبرسانی، قطعی آب را در بخش‌هایی از شهر به دنبال داشت و بسیاری از خانوارها را به فکر یافتن منابع جایگزین انداخت.
در آن روزها، دسترسی به آب از یک نیاز عادی روزمره به دغدغه‌ای جدی تبدیل شد و برخی شهروندان برای تهیه آب مورد نیاز خانه به چشمه‌ها مراجعه کردند؛ منابعی که از گذشته در زندگی مردم همدان حضور داشتند، اما با گسترش شبکه آب شهری، برای بسیاری از خانوارها دیگر انتخاب نخست نبودند.
بحران آن تابستان بار دیگر اهمیت منابع جایگزین را نشان داد. در شرایطی که دسترسی به آب شبکه با اختلال روبه‌رو می‌شد، چشمه‌ها برای بخشی از مردم راهی برای تامین آب و ذخیره‌سازی در خانه بودند و در همان دوره، انتقال آب از سد تالوار برای جبران کمبود آب همدان پیگیری شد و آب انتقالی در پاییز ۱۴۰۱ وارد مدار بهره‌برداری شد.
با این حال، تجربه آن تابستان همچنان بر نگاه بخشی از شهروندان به امنیت تامین آب تاثیر گذاشته است.
کیفیت آب چشمه‌های همدان چگونه بررسی می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره چشمه‌های آب همدان، وضعیت سلامت آب آن‌هاست و این پرسش با توجه به مراجعه شهروندان و استفاده از آب چشمه برای آشامیدن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
کیفیت آب هر چشمه به شرایط زمین‌شناسی، نحوه تغذیه منبع، وضعیت محدوده اطراف و احتمال نفوذ فاضلاب یا روان آب آلوده بستگی دارد، بنابراین، نمی‌توان درباره سلامت تمام چشمه‌ها یک حکم واحد صادر کرد.
برای بررسی کیفیت آب، باید از هر چشمه به‌صورت اصولی نمونه‌برداری شود و شاخص‌های میکروبی و شیمیایی آن مورد ارزیابی قرار گیرد و نتایج این آزمایش‌ها مشخص می‌کند که آب یک منبع معین تا چه اندازه با معیارهای مربوط به آب آشامیدنی مطابقت دارد.
پژوهشی درباره ۲۹ چشمه مورد استفاده مردم محلی، کوهنوردان و گردشگران در استان‌همدان در چندسال اخیر شواهد مولکولی مربوط به برخی عوامل بالقوه بیماری‌زا را در تعدادی از نمونه‌ها گزارش کرده است که این یافته اهمیت پایش بهداشتی آب چشمه‌ها را نشان می‌دهد، اما اثبات نمی‌کند که همه چشمه‌های همدان آلوده هستند.
بنابراین، اعلام وضعیت سلامت هر چشمه باید بر اساس نتایج آزمایش همان منبع انجام شود و تا زمانی که چنین اطلاعاتی در دسترس نباشد، نمی‌توان آب یک چشمه را به دلیل شفافیت یا سابقه استفاده مردم، برای آشامیدن سالم دانست.
از منظر محیط‌زیست، چشمه‌ها بخشی از سرمایه طبیعی همدان هستند و حفاظت از آن‌ها به کنترل آلودگی و مدیریت صحیح محدوده آبگیر وابسته است.
ورود پسماند، نفوذ فاضلاب، وجود فضولات حیوانی و رواناب آلوده از جمله عواملی هستند که می‌توانند کیفیت آب را تهدید کنند و حتی اگر محل خروج آب ظاهری پاکیزه داشته باشد، احتمال وجود آلودگی در مسیر تغذیه منبع باید بررسی شود.
افزایش مراجعه مردم به چشمه‌ها، اهمیت پایش منظم و حفاظت از محدوده اطراف این منابع را بیشتر می‌کند و شناسایی چشمه‌های پرمراجعه، بررسی منابع احتمالی آلودگی و انتشار نتایج آزمایش‌های دوره‌ای می‌تواند به حفاظت از محیط‌زیست و سلامت مصرف‌کنندگان کمک کند.
از این منظر، چشمه‌ها نباید تنها به‌عنوان محل برداشت آب دیده شوند؛ آن‌ها منابعی طبیعی هستند که کیفیت و پایداری‌شان به نحوه مدیریت و حفاظت از محیط اطراف وابسته است.
هشدار مرکز بهداشت: آب چشمه‌ها را بدون جوشاندن ننوشید
مدیر دفترکنترل کیفیت شرکت آب و فاضلاب استان همدان با هشدار درباره احتمال آلودگی میکروبی آب چشمه‌های این استان اعلام کرد: آب چشمه‌های طبیعی که تحت نظارت و کنترل مستمر هیچ دستگاهی قرار ندارند، ممکن است به دلیل ورود آلودگی‌های ناشی از حضور انسان‌ها و حیوانات، سلامت مصرف‌کنندگان را به خطر بیندازند؛ ازاین‌رو، شهروندان باید پیش از مصرف، آب این چشمه‌ها را به‌طور کامل بجوشانند.
مجید زیبازاده با تاکید بر ضرورت رعایت نکات بهداشتی در مصرف آب چشمه‌های طبیعی، نسبت به خطر آلودگی میکروبی این منابع آب هشدار داد و از شهروندان خواست از مصرف مستقیم آب چشمه‌ها خودداری کنند.
وی با اشاره به اینکه آب چشمه‌های طبیعی خارج از شبکه نظارت و کنترل مستمر قرار دارد، اظهار کرد: این منابع آب به‌صورت معمول تحت فرایندهای گندزدایی و پایش بهداشتی قرار نمی‌گیرند و به همین دلیل، احتمال آلودگی میکروبی آن‌ها وجود دارد.
مدیر دفترکنترل کیفیت شرکت آب و فاضلاب استان همدان با بیان اینکه حضور انسان‌ها و حیوانات اهلی و وحشی در مناطق بالادست چشمه‌ها می‌تواند زمینه آلودگی منابع آب را فراهم کند، افزود: آب این چشمه‌ها ممکن است حاوی عوامل بیماری‌زای میکروبی باشد و مصرف مستقیم آن، سلامت افراد را به خطر بیندازد.
وی با اشاره به ارزیابی‌های انجام‌شده درباره میزان خطرپذیری آب چشمه‌ها از سوی مرکز بهداشت، تصریح کرد: بر اساس ارزیابی‌های مطرح‌شده، این منابع آب به دلیل قرارگرفتن در محیط‌های باز و نبود کنترل و گندزدایی مستمر، از نظر آلودگی میکروبی با ریسک بالایی همراه هستند.
این مسوول درباره کیفیت شیمیایی آب چشمه‌ها نیز گفت: آب این منابع از نظر برخی ویژگی‌های شیمیایی و سبکی ممکن است وضعیت مطلوبی داشته باشد، اما این موضوع به معنای اطمینان از سلامت میکروبی آن نیست و نمی‌توان بر اساس ظاهر یا طعم آب درباره سالم‌بودن آن قضاوت کرد.
زیبازاده تاکید کرد: شهروندان در صورت استفاده از آب چشمه‌ها باید پیش از مصرف، آن را به‌خوبی بجوشانند تا خطر آلودگی‌های میکروبی کاهش یابد و بااین حال، جوشاندن آب، آلودگی‌های شیمیایی احتمالی را برطرف نمی‌کند و در صورت وجود هرگونه نگرانی درباره کیفیت آب، استفاده از آب آشامیدنی سالم و تحت نظارت توصیه می‌شود.
مدیر دفترکنترل کیفیت شرکت آب و فاضلاب استان همدان در پاسخ به پرسشی درباره محدودبودن این هشدار به چشمه‌های الوند توضیح داد: این توصیه به چشمه‌های الوند محدود نیست و به‌طور کلی، آب چشمه‌هایی را که تحت نظارت بهداشتی، کنترل کیفی و گندزدایی مستمر قرار ندارند، شامل می‌شود.
وی با تاکید بر اهمیت پیشگیری از بیماری‌های ناشی از آب آلوده، از شهروندان خواست برای حفظ سلامت خود و خانواده‌هایشان، از نوشیدن مستقیم آب چشمه‌های بدون نظارت بهداشتی خودداری و در صورت نیاز، از آب آشامیدنی سالم و مطمئن استفاده کنند.