سی‌ان‌ان نوشت: با ادامه ابهام و نبود شفافیت از سوی واشنگتن و تشدید مواضع جنگ‌طلبانه مردم سراسر خاورمیانه در وضعیت اضطراب و سردرگمی به سر می‌برند و برای تشخیص نشانه‌های احتمالی ازسرگیری درگیری میان ایران و آمریکا، تحولات را زیر نظر گرفته‌اند.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: یک شهروند ۳۶ ساله آمریکایی ساکن عربستان سعودی به سی‌ان‌ان گفت: «قطعاً فضای حاکم تغییر کرده است.» او قصد دارد پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه آمریکا، این کشور را ترک کند؛ انتخاباتی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تلویحاً احتمال ازسرگیری درگیری‌ها پس از آن را مطرح کرده است.
او افزود: «مردم به‌طور کلی محتاط‌تر شده‌اند و احساس می‌شود همه در انتظارند تا ببینند چه اتفاقی خواهد افتاد.»
در خانه‌ها و محل‌های کار در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، پرسش‌های زیادی مطرح است. ساکنان این کشورها به دنبال نشانه‌هایی هستند که بتواند به آن‌ها برای برنامه‌ریزی در صورت تعطیلی مدارس یا اختلال در سفرها کمک کند.
جنگ در ماه فوریه، زمانی آغاز شد که آمریکا و اسرائیل حملاتی را علیه ایران انجام دادند. این جنگ در هفته جاری وارد هشتمین ماه خود شده است؛ درحالی‌که دو طرف همچنان در بن‌بستی سرسختانه گرفتارند و نه در عرصه دیپلماسی پیشرفتی داشته‌اند و نه توانسته‌اند بن‌بست نظامی را بشکنند.
ترامپ درباره هدف نهایی خود از این جنگ توضیحات روشنی ارائه نکرده و میان تهدید به انجام حملات بیشتر و ابراز آمادگی برای دیپلماسی احتمالی در نوسان بوده است. ایران نیز تلاش کرده است توان بازدارندگی خود را به نمایش بگذارد و مدعی شده که اکنون تسلیحاتی در اختیار دارد که قادرند اهداف بیشتری را مورد اصابت قرار دهند و خساراتی به‌مراتب سنگین‌تر از گذشته وارد کنند.
تلاش‌های میانجی‌گرانه همچنان ادامه دارد، اما دستیابی به یک توافق مهم مستلزم آن است که دست‌کم یکی از دو طرف از خطوط قرمز خود عبور کند.
ترامپ اوایل ماه جاری میلادی در شبکه‌های اجتماعی نوشت که واشنگتن «در هیچ زمانی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد».
اینکه رئیس‌جمهور آمریکا نه ازسرگیری حملات پس از انتخابات را رد کرده و نه آن را تأیید کرده است، یکی از دلایل تداوم نگرانی‌ها در منطقه به شمار می‌رود.
حسن الحسن، پژوهشگر ارشد سیاست خاورمیانه در مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، به سی‌ان‌ان گفت: «آمریکا به‌طور فعال در دامن زدن به فضای اضطراب در سراسر منطقه نقش داشته است؛ چراکه همچنان این پیام را ارسال می‌کند که احتمالاً دور دیگری از تشدید تنش‌ها در راه است. بااین‌حال، تشخیص اینکه این اقدامات صرفاً تاکتیک‌های فشار هستند یا نشانه‌هایی واقعی از تصمیمات احتمالی، روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.»
در کنار این نگرانی‌ها درباره احتمال قریب‌الوقوع بودن تشدید تنش‌ها، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل که در حمله به ایران با آمریکا همکاری کرده و خواستار حملات جدید بوده است، با وجود از دست دادن اکثریت خود در انتخابات اخیر، همچنان در قدرت باقی خواهد ماند.
انتظار می‌رود مذاکرات برای تشکیل دولت جدید اسرائیل از هفته آینده به‌طور جدی آغاز شود، اما نتایج انتخابات نشان می‌دهد که احزاب مخالف برای کنار زدن سریع نتانیاهو، اگر اساساً موفق شوند، با دشواری زیادی روبه‌رو خواهند بود.
بنیامین نتانیاهو در انتخابات اسرائیل حمایت خود را از دست داد، اما فعلاً همچنان نخست‌وزیر باقی می‌ماند.
در نبود اطلاعات شفاف، ساکنان منطقه اغلب برای تشخیص احتمال قریب‌الوقوع بودن حمله آمریکا، به شنیده‌ها و شایعات تکیه می‌کنند یا در شبکه‌های اجتماعی به دنبال گزارش‌هایی درباره تحرکات نظامی و جابه‌جایی نیروها می‌گردند.
در طول ماه گذشته، فرماندهان نظامی ایران نیز مجموعه‌ای از پیام‌های علنی را با شدت بیشتری مطرح کرده‌اند و مدعی شده‌اند که ایران ذخایر بزرگی از تسلیحات جدید را انباشته کرده است؛ اقدامی که با هدف ایجاد ترس در میان متحدان منطقه‌ای واشنگتن انجام می‌شود.
یک مقام ارشد امنیتی در تهران به سی‌ان‌ان گفت ایران تلاش خواهد کرد زیرساخت‌هایی فراتر از تأسیسات نفتی در منطقه، از جمله زیرساخت‌های هوش مصنوعی، را هدف قرار دهد.
او هشدار داد که در صورت ازسرگیری درگیری‌ها، جنگی طولانی و مبتنی بر «غافلگیری‌های پی‌درپی» در پیش خواهد بود.
روز شنبه رهبر جمهوری اسلامی ایران، دستور داد در برابر هرگونه تهدید جدید، پاسخی «بدون محدودیت جغرافیایی» داده شود؛ اقدامی که ظاهراً با هدف نشان دادن نقش فعال رهبری صورت گرفته است که تاکنون هنوز در انظار عمومی ظاهر نشده، اما در حال مشارکت در تدارکات نظامی معرفی می‌شود.
کارگران خارجی که به دلیل فرصت‌های اقتصادی و سبک زندگی بدون مالیات به کشورهای ثروتمند عربی حاشیه خلیج فارس جذب شده‌اند، دهه‌ها در منطقه‌ای گرفتار منازعات، از ثبات نسبی برخوردار بوده‌اند.
اما این احساس امنیت امسال، پس از آغاز جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل در هم شکست. تهران در واکنش، موج‌های بی‌سابقه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی شهرهای عربی شلیک کرد؛ حملاتی که موجب اختلال در فعالیت مدارس، سفرها و کسب‌وکارها شد و تلفات متعددی بر جای گذاشت.
بااین‌حال، با وجود جنگ، بسیاری از ساکنان منطقه در محل زندگی خود باقی ماندند و به سی‌ان‌ان گفتند که به دلیل برخورداری از حمایت نیروهای نظامی قدرتمند منطقه، احساس امنیت می‌کنند. بااین‌وجود، نگرانی‌های عملی همچنان پابرجاست.
میشل، یک شهروند ۳۶ ساله آمریکایی ساکن ابوظبی، به سی‌ان‌ان گفت: «من فعالانه تلاش می‌کنم حتی به احتمال تکرار چنین اتفاقی فکر نکنم، چون واقعاً نمی‌خواهم زمستان دیگری را با حملات موشکی سپری کنم. همیشه در اینجا احساس امنیت داشته‌ام، اما بیشتر نگرانم که زندگی‌مان بار دیگر ناچار به تغییر شود.»
در این ماه، انتشار خبر خروج تدریجی و بی‌سروصدای خانواده‌های دیپلمات‌های آمریکایی از منطقه، موجب غافلگیری مردم شد. این خروج ناگهانی تنها زمانی علنی شد که فرزندان این خانواده‌ها در مدارس شروع به خداحافظی با هم‌کلاسی‌های خود کردند.
بسیاری از این خانواده‌ها تنها مدت کوتاهی پیش از آن، پس از دستور خروج از منطقه در اوج جنگ ایران در ماه مارس، به محل مأموریت خود بازگشته بودند. به همین دلیل، خروج دوباره آن‌ها برای بسیاری یادآور تجربه‌ای آشفته و ناامیدکننده بود.
ایران در جریان جنگ به قطر حمله کرد، اما این کشور اکنون نقش مهمی در میانجی‌گری ایفا می‌کند.
گزارش‌هایی درباره اعزام هزاران نیروی نظامی آمریکا به منطقه، که خبرگزاری آسوشیتدپرس منتشر کرده است، بر نگرانی ساکنان منطقه افزوده است.
در عربستان سعودی، جایی که پس از تشدید حملات حوثی های متحد ایران، برخی رویدادهای مهم لغو شده و دفاتر کاری تعطیل و کارکنان به دورکاری روی آورده‌اند، ساکنان به سی‌ان‌ان گفتند نگران‌اند بازگشت جنگ فشارها بر کشوری را افزایش دهد که هم‌اکنون نیز درگیر منازعه در مرزهای جنوبی خود است.
شهروند ۳۶ ساله آمریکایی ساکن عربستان سعودی گفت: «همسایه‌ها و دوستانم برای ماه نوامبر خود را برای شرایط اضطراری آماده می‌کنند، اما درعین‌حال نگرانی‌ها درباره اختلال در پروازها طی تعطیلات پیش رو در حال افزایش است.»
او شرایط را به دوران همه‌گیری کرونا تشبیه کرد و افزود: «بسیاری از ادارات به فعالیت مجازی روی آورده‌اند یا تعداد کارکنان خود را کاهش داده‌اند و آموزش از راه دور نیز برقرار شده است.»
در نقاط دیگر منطقه، سایر گردهمایی‌های بین‌المللی همچنان طبق برنامه در حال برگزاری هستند، هرچند این خطر وجود دارد که در صورت حمله آمریکا طی هفته آینده، این رویدادها نیز مختل شوند.
در ابوظبی، جایی که از ماه مه تاکنون هیچ حمله‌ای ثبت نشده است، دو شرکت نفتی آمریکایی برنامه حضور مدیران ارشد خود در یکی از بزرگ‌ترین کنفرانس‌های نفتی منطقه را به دلیل نگرانی‌های امنیتی لغو کردند؛ موضوعی که خبرگزاری رویترز گزارش داده است.
بااین‌حال، برگزارکننده این رویداد، شرکت دی‌ام‌جی، به رویترز اعلام کرد که این کنفرانس هفته آینده طبق برنامه و با «حضور قدرتمند» آمریکا و مشارکت بیش از ۱۲۰ شرکت آمریکایی برگزار خواهد شد.
بر اساس اعلام برگزارکنندگان، انتظار می‌رود نزدیک به ۲۴۰ هزار نفر در این کنفرانس حضور پیدا کنند.
در بحرین، یکی از کشورهایی که امسال بیشترین آسیب را از حملات ایران دیده است، مردم گفتند که همچنان از نظر روانی تحت تأثیر جنگ قرار دارند.
فواز، جوان ۲۱ ساله بحرینی، به سی‌ان‌ان گفت: «هنوز اثرات روانی و آسیب‌های روحی آن باقی مانده است. وقتی صدای بمباران‌ها را می‌شنوید، انگار آن را در قلب خود احساس می‌کنید و خوابیدن در شب، به‌ویژه زمانی که در بیرون صدای انفجار و بمباران شنیده می‌شود، دشوار است.»
او افزود: «بسیاری از مردم تا حدی به این وضعیت عادت کرده‌اند، اما همچنان بسیار ترسناک است.»
فرصت دیپلماسی
با وجود افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگ، طی هفته گذشته موجی از تحرکات دیپلماتیک کم‌سروصدا در جریان بوده است.
بر اساس گزارش رسانه‌های ایرانی، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نامه‌ای برای محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، ارسال کرده است که جمهوری اسلامی در حال بررسی آن است.
ترامپ مدعی شده این نامه به درخواست ایران برای دریافت تجهیزات پزشکی مربوط بوده است، اما انتشار این خبر امیدها به امکان دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک را افزایش داده است.
یک مقام قطری اعلام کرد که مقام‌های ایرانی برای انجام مذاکرات در قطر حضور دارند. قطر نقش برجسته‌ای در میانجی‌گری ایفا کرده است، اما این مقام افزود که روز شنبه هیچ هیئت آمریکایی در این مذاکرات حضور نداشته است.
در تضاد آشکار با هشدارهای ترامپ، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور در امور سوریه و عراق، در گفت‌وگو با برنامه بکی اندرسون در سی‌ان‌ان گفت که معتقد است ممکن است طی دو هفته آینده «گام‌های چشمگیری» برداشته شود.
او گفت: «ما نزدیک هستیم. فکر می‌کنم بسیار به نقطه‌ای نزدیک شده‌ایم که سرانجام بتوانیم بگوییم: بیایید فقط برای مدتی تنش‌ها را متوقف کنیم.»
او درعین‌حال افزود که مسئله اصلی، «موضوع اعتماد و این است که کدام طرف باید نخستین گام را بردارد».
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز شنبه گفت حاضر نیست درباره اینکه آیا طی ۴۸ ساعت گذشته در مذاکرات پیشرفتی حاصل شده است یا خیر، اظهارنظر کند؛ اما مدعی شد: «اگر راه‌حل دیپلماتیکی وجود داشته باشد، ما از آن استقبال خواهیم کرد.»
روبیو در پاسخ به پرسش سی‌ان‌ان درباره اینکه آیا دولت ترامپ برای پیشرفت مذاکرات و پیش از ازسرگیری اقدام نظامی، ضرب‌الاجلی تعیین کرده است یا خیر، گفت: «نمی‌دانم آیا چارچوب زمانی مشخصی وجود دارد یا نه.»
او در ادامه خاطرنشان کرد که «تصمیم‌گیری درباره چنین مسائلی بر عهده رئیس‌جمهور است».
روبیو در یک نشست خبری در آتلانتا گفت: «مذاکرات متعددی در جریان است. گفت‌وگوها در واقع هرگز متوقف نشده‌اند. تماس‌های فعالی برقرار بوده است؛ در برخی موارد به‌صورت مستقیم و در بسیاری از موارد نیز از طریق میانجی‌ها.»
او افزود: «ترجیح رئیس‌جمهور در مواجهه با هر چالشی در سراسر جهان این است که در صورت امکان، آن را از طریق دیپلماسی و به شکلی مسالمت‌آمیز حل‌وفصل کند.»
روبیو ادامه داد: «او می‌داند که متأسفانه برخی مسائل در جهان وجود دارند که نمی‌توان آن‌ها را به شکلی مسالمت‌آمیز حل کرد، اما ترجیح ما این است که مشکلات را از این طریق حل کنیم.»
روبیو تأکید کرد که هرگونه راه‌حل دیپلماتیک «نباید امنیت ملی ما را به خطر بیندازد و باید نگرانی‌های اساسی ما را برآورده کند»؛ به‌ویژه در ارتباط با برنامه هسته‌ای ایران.
مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند که برای دیپلماسی با آمریکا آمادگی دارند، اما به مذاکرات اعتماد ندارند و معتقدند گفت‌وگوها مانع از حملات نظامی نخواهند شد. آن‌ها برای تأیید این بی‌اعتمادی به موارد متعددی در گذشته اشاره می‌کنند که جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات هدف حمله قرار گرفته است.
در همین حال، یکی از چهره‌های اصلی مذاکرات نیز هشدار داده است که ایران آمادگی مصالحه ندارد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مسئول هدایت مذاکرات با آمریکا، گفت: «شرایط ایران بارها و به‌روشنی برای میانجی‌ها تشریح شده است. سیاست هویج و چماق هیچ تأثیری بر ایران ندارد. پیشرفت تنها زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که هفت شرط ایران مورد توافق قرار گیرد.»