محمدتقی فهیم منتقد سینما با اشاره به حواشی سکانس آغوش در سریال «یل» بیان کرد که چنین صحنه هایی ارزش هنری ایجاد نمی‌کنند و گاهی به ابزاری تبلیغاتی برای احیای سریال تبدیل می شوند.

محمدتقی فهیم منتقد سینما و سریال درباره رواج سکانس‌های جنجالی و وایرالی در شبکه نمایش خانگی و نسبت این صحنه‌ها با کیفیت دراماتیک آثار به خبرنگار مهر بیان کرد: وضعیت تولیدات نمایشی و سرگرم‌کننده به آشفته‌بازاری تبدیل شده است که حتی مشخص نیست متولی اصلی آن چه نهادی است و مسئولیت نظارت و صدور مجوز برعهده چه کسی قرار دارد. در این میان، آنچه اهمیت دارد، حقوق مخاطب است؛ مخاطبی که نمی‌داند با چه ضوابط و قواعدی روبه‌روست و هنگام خرید اشتراک یک پلتفرم باید انتظار تماشای چه محتوایی را داشته باشد.

سازنده ساده ترین راه را برای جلب توجه انتخاب کرده است

وی افزود: همواره گفته شده است که زمینه‌های عاطفی و رمانتیک باید متناسب با گونه و پیرنگ اثر طراحی شوند. اگر یک سریال با رویکرد اکشن و ماجرایی ساخته شده‌است، باید دید اضافه کردن صحنه‌ای مانند آغوش چه نقشی در پیشبرد داستان و ایجاد فضای مورد نیاز مخاطب دارد. به نظر من، این صحنه‌ها در چنین آثاری ضرورت دراماتیک ندارند و بیشتر نشان‌دهنده آن هستند که برخی تولیدکنندگان به جای رفتن به سمت فیلمنامه‌ای چکش‌کاری‌شده، مبتنی بر تحقیق و پژوهش و متناسب با زمینه‌های فرهنگی جامعه، ساده‌ترین راه را برای جلب توجه انتخاب می‌کنند.

این منتقد سینما با اشاره به احتمال استفاده تبلیغاتی از حواشی چنین صحنه‌هایی اظهار کرد: به نظرم این احتمال وجود دارد که برخی سازندگان از ابتدا چنین صحنه‌هایی را با هدف وایرال شدن در نظر بگیرند؛ به این امید که بعداً با ایجاد حاشیه و حتی توقیف اثر، دوباره آن را بر سر زبان‌ها بیندازند. درباره سریال «یل» نیز برخی چنین تصوری دارند چون این اتفاق می‌تواند تمهیدی تبلیغاتی باشد یعنی مدتی اثر متوقف شود و همین مسئله به دیده شدن بیشتر آن کمک کند.

فهیم ادامه داد: اگر ساترا از ابتدا با چنین صحنه‌ای موافقت کرده و مجوز داده است، باید پای تصمیم خود بایستد و حتی از آن دفاع کند اما اگر اصلاحیه‌ای صادر شده و سازندگان آن را اعمال نکرده‌اند، باید مشخص شود چرا چنین اتفاقی افتاده است.

وی با انتقاد از توجیه هنری برخی از این صحنه‌ها گفت: صرفاً اینکه یک اتفاق کمتر دیده‌شده در یک اثر نمایشی به تصویر کشیده شود، به معنای خلق ارزش هنری نیست. من فعلاً درباره خوب یا بد بودن چنین صحنه‌هایی از منظر ارزشی صحبت نمی‌کنم؛ بحث اصلی من ضرورت و کارکرد هنری آنها در ساختار اثر است.

این منتقد با اشاره به تجربه سینمای ایران در دهه ۶۰ بیان کرد: بسیاری از آثار ماندگار سینمای ایران در دهه ۶۰ ساخته شدند؛ دوره‌ای که محدودیت‌ها در زمینه نمایش روابط عاطفی بیشتر بود، اما آثار باورپذیر و ماندگارتری خلق شد. بنابراین نمی‌توان گفت افزایش چنین صحنه‌هایی لزوماً به افزایش کیفیت هنری یا باورپذیری آثار منجر می‌شود.

وی با اشاره به این توجیه که این تصاویر به باورپذیری اثر کمک می کند نیز عنوان کرد: باورپذیری باید در چارچوب گونه و جهان داستانی اثر شکل بگیرد. حتی در نمایش رابطه مادر و فرزند نیز آنچه اهمیت دارد، تمهید هنرمندانه نویسنده و کارگردان برای انتقال عاطفه است، نه لزوماً استفاده از صحنه‌های دم‌دستی.

موضوع خط قرمزی نباید به استفاده ابزاری و جاذبه تبلیغاتی بدل شود

فهیم با تأکید بر اینکه فیلم و سریال باید تصویری از جامعه زمانه خود ارائه دهند، گفت: اثری که امروز ساخته می‌شود، باید بتواند چند سال بعد نیز بیانگر بخشی از زندگی و مناسبات اجتماعی مردم در این دوره باشد. اگر قرار است رابطه مادر و فرزند یا دیگر روابط عاطفی در یک اثر نمایش داده شود، سازندگان باید راهکار هنرمندانه‌ای برای تصویر کردن آن پیدا کنند. اتفاقاً هنر در همین انتخاب و طراحی درست موقعیت‌هاست. اینکه یک موضوع در جامعه یا در چارچوب مقررات به‌عنوان خط قرمز شناخته می‌شود، نباید بهانه‌ای برای استفاده ابزاری از آن و تبدیلش به جاذبه تبلیغاتی باشد.

وی افزود: اگر قرار است اثری درباره جامعه ایران ساخته شود، باید واقعیت‌های همین جامعه و مناسبات حاکم بر آن را در نظر بگیرد. نمی‌توان از یک سو مدعی ساخت اثری باورپذیر بود و از سوی دیگر، برای جلب توجه مخاطب، صرفاً به سراغ شکستن تابوها رفت. اینجا دیگر مسئله از حوزه هنر خارج می‌شود و به عرصه تجارت و کسب درآمد به هر شکل ممکن نزدیک می‌شود.

فهیم در ادامه درباره کیفیت کلی سریال «یل» و نسبت آن با فضای تاریخی روایت‌شده در اثر توضیح داد: شروع سریال خوب بود و قسمت‌های اول و دوم کشش مناسبی داشتند، اما بعد از آن، اثر به روال معمول برخی سریال‌ها دچار افت شد و با اضافه شدن بخش‌هایی که ضرورت چندانی در روایت نداشتند، از نفس افتاد. به همین دلیل، این احتمال را می‌دهم که سازندگان از ابتدا صحنه جنجالی را به‌عنوان امکانی برای زمانی که سریال با افت مخاطب مواجه می‌شود، در نظر گرفته باشند.

وی با اشاره به ضعف‌های تاریخی و اجتماعی سریال تصریح کرد: اگر قرار باشد این مجموعه را با روند واقعی تحولات جامعه ایران مقایسه کنیم، ضعف‌های اساسی در بازنمایی مناسبات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آن دوره دیده می‌شود. جامعه ایران در آن سال‌ها، به‌ویژه در مناطق روستایی، با محرومیت‌های گسترده‌ای روبه‌رو بود. بسیاری از روستاها از امکانات اولیه‌ای مانند آب، برق، جاده و دسترسی به وسایل نقلیه محروم بودند. به ویژه که فقط در شهرهای بزرگ سینما وجود داشت و روستاها با محرومیت های فراوانی رو به رو بودند که اصلا امکانی برای نمایش فیلم نداشتند. در چنین شرایطی، نمی‌توان بدون توجه به این واقعیت‌ها، تصویری از زندگی اجتماعی آن دوره ارائه کرد و بعد برای باورپذیر جلوه دادن یک رابطه عاطفی، به سراغ توجیهات دیگری رفت.

این منتقد سینما در پایان با تأکید بر حقوق مخاطبان شبکه نمایش خانگی گفت: مخاطب برای تماشای یک سریال اشتراک می‌خرد و هزینه می کند پس سازندگان و پلتفرم‌ها نباید به شکلی رفتار کنند که مخاطب در میانه پخش، به دلیل حاشیه‌ها و مسائل قانونی از تماشای ادامه اثر محروم شود. نمی‌توان مخاطب را چند هفته منتظر نگه داشت و در این فاصله، بدون پاسخ‌گویی روشن، او را از حقی که برای آن هزینه کرده است، محروم کرد.