گیلان با وجود برخورداری از بارندگی فراوان، برای تأمین بخش مهمی از آب کشاورزی خود به بارش استان‌های بالادست از جمله کردستان وابسته است.
باشگاه خبرنگاران جوان - تأمین و مدیریت منابع آب، به عنوان یکی از مهمترین زیرساخت‌های توسعه پایدار گیلان، همواره از اولویت‌های اساسی مدیریت اجرایی استان بوده است؛ موضوعی که با توجه به جایگاه کشاورزی در اقتصاد گیلان، افزایش نیاز به آب شرب و ضرورت تقویت زیرساخت‌های تأمین و ذخیره‌سازی آب، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. کشاورزی بیش از ۵۰ درصد اقتصاد گیلان را تشکیل می‌دهد و شالیزارها به خاطر کشت برنج به عنوان مهمترین فعالیت این استان، بیشترین بخش آب‌بر کشاورزی در این استان هستند و تأمین آب همواره یکی از دغدغه‌های اصلی شالیکاران گیلانی در فصل زراعی بوده است.
بر اساس یک آمار قدیمی؛ بیش از ۲۳۰ هزار هکتار از اراضی این استان شالیزار است که ۱۷۲ هزار هکتار از آن آبخور سد سفیدرود هستند و بقیه زمین‌های کشاورزی هم با استفاده از منابع آب محلی مانند چاه‌ها، رودخانه‌ها و آب بندان‌ها آبیاری می‌شوند.
سد سفیدرود بزرگترین سد مخزنی گیلان است که آب مورد نیاز ۷۲ درصد از شالیزار‌های استان را تأمین می‌کند. این سد بر روی رودخانه سفیدرود (در پایین دست محل تلاقی ۲ رودخانه قزل اوزن و شاهرود) در ۷۵ کیلومتری جنوب شهر رشت و در مجاورت شهر منجیل واقع شده است.
از سوی دیگر، آب باران یکی از منابع آب تجدیدپذیر است که با جمع آوری و ذخیره آن از طریق آب بندان‌ها و اجرای شخم در شالیزارها به کاهش وابستگی به منابع آب زیرزمینی و آب سدها کمک می‌کند. استفاده از آب باران در کشاورزی از منظر اقتصادی و محیط زیستی هم اهمیت بالایی دارد.
هر ساله میلیارد‌ها مترمکعب آب بارش باران در گیلان بی آنکه مصرف شود، به داخل زمین و دریا می‌رود. اما همین استان شمالی با وجود بارش‌های فراوان و رودخانه‌های خروشان فصلی و دائمی، طی سال‌های اخیر با کم آبی کشاورزی و خشکسالی رو‌به‌رو بود و شالیکاران گیلانی به دنبال تنش آبی مزارع برنج را به سختی و به ناچار کشت می‌کردند.
اهمیت لایروبی رودخانه‌ها و آب‌بندان‌های گیلان
آب‌بندان‌ها به مخازن ذخیره آب در مناطق مختلف گفته می‌شود که معمولا برای کنترل، ذخیره و بهره‌برداری از آب‌های سطحی همچون باران، روان‌آب رودخانه‌های فصلی به کار می‌روند و نقش مهمی در مدیریت آب کشاورزی دارند، از این رو با توجه به کارکرد این میراث طبیعی در حیات شالیزارها، لایروبی آنها اهمیت بسزایی دارد.
آب‌بندان با ساخت سد یا خاکریز در مسیر جریان آب سطحی ایجاد می‌شود تا آب در پشت آن جمع شده و در فصل خشک مورد استفاده قرار گیرد؛ ذخیره آب برای کشاورزی و دامپروری، کنترل سیلاب‌ها و کاهش خسارت‌ها، تغذیه آب زیرزمینی و استفاده در تفریحات آبی و اکوتوریسم از اهداف آنهاست. لایروبی رودخانه‌ها و آب‌بندان‌ها یکی از حیاتی‌ترین اقدامات ذخیره آب برای فصل کشاورزی و خشکسالی است.
وحید خرّمی، مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه‌ای گیلان با بیان اینکه گیلان از استان‌های پیشتاز در اجرای ماده ۴۳ قانون تأمین مالی برای لایروبی رودخانه‌ها است، به تعریف ۸۴ طرح لایروبی در رودخانه‌های سطح استان اشاره کرد و گفت: ارزش اعتباری این طرح‌ها ۱۳۰۰ میلیارد تومان است که نیمی از آنها، معادل ۶۰۰ میلیارد تومان، در حال حاضر فعال هستند.
او همچنین از صدور ۳۷ فقره مجوز برای لایروبی آب‌بندان‌های گیلان به وسعت ۱۰۰۰ هکتار خبر داد و افزود: طرح‌های لایروبی در ۵۰۰ هکتار از آب‌بندان‌ها با ارزش اعتباری ۱۰۰ میلیارد تومان فعال هستند و امکان فعال‌سازی سایر طرح‌ها نیز وجود دارد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گیلان آب‌بندان‌ها را ظرفیت مناسبی برای آبگیری دانست و تأکید کرد: خاک استحصالی از آب‌بندان‌ها نیز از ارزش بالایی برخوردار است؛ بنابراین، فرمانداران باید پیگیری‌های لازم را برای صدور مجوز‌های مربوطه انجام دهند.
آخرین وضعیت ذخایر آب پشت سد‌های گیلان
خرّمی، مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه‌ای گیلان در ادامه با تشریح آخرین وضعیت ذخایر آب پشت سد‌های استان تصریح کرد: به دنبال نزولات جوی مناسب در سال آبی جدید (۱۴۰۵-۱۴۰۶)، حجم ذخیره آب سد سفیدرود به ۴۱۴ میلیون مترمکعب رسیده است.
او با بیان اینکه سد سفیدرود در مدت مشابه سال گذشته تقریبا خالی بود ولی در حال حاضر، ذخیره آب این سد به شرایط نرمال رسیده است، از ذخیره ۶۳ میلیون مترمکعبی سد شهر بیجار در این استان خبر داد.
آب کشاورزی گیلان وابسته به بارش‌های کردستان
گیلان با وجود برخورداری از بارندگی فراوان، برای تأمین بخش مهمی از آب مورد نیاز کشاورزی خود به ذخایر سد سفیدرود و بارش‌های استان‌های بالادست از جمله کردستان وابسته است.
حال سوال اینجاست؛ چرا کشاورزان یکی از پربارش‌ترین استان‌های ایران، باید چشم انتظار برف و باران در کردستان باشند؟
بنا بر اعلام شرکت سهامی آب منطقه‌ای گیلان؛ ۳ سد راهبردی پلرود در شرق، دیورش در جنوب و شفارود در غرب گیلان سالهاست به دلیل تخصیص قطره چکانی اعتبارات در انتظار تکمیل هستند، تکمیل این ۳ سد در گیلان به حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.
در سفر استانی هیئت دولت به گیلان ۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان برای پیشبرد این طرح‌ها به تصویب رسیده است. اعتباری برای سرعت بخشیدن به ساخت سد‌هایی که می‌توانند نقش مهمی در تأمین پایدار آب گیلان داشته باشند.
۳ سد راهبردی؛ زیرساختی برای امنیت آبی گیلان
تکمیل این طرح‌های مهم و اثرگذار در حوزه مدیریت منابع آب استان علاوه بر تقویت ظرفیت ذخیره‌سازی و تأمین پایدار آب شرب، نقش مهمی در تأمین نیاز‌های بخش کشاورزی، پشتیبانی از فعالیت‌های اقتصادی و افزایش تاب‌آوری استان در برابر نوسانات منابع آبی خواهد داشت.
تکمیل سد‌های نیمه‌تمام؛ ضرورت راهبردی مدیریت منابع آب گیلان
هادی حق‌شناس، استاندار گیلان در یک نشست خبری با اصحاب رسانه با اشاره به اهمیت مدیریت منابع آب در استانی با ظرفیت بالای بارندگی اظهار داشت: گیلان از استان‌های پربارش کشور محسوب می‌شود و میزان بارندگی در برخی سال‌ها چندین برابر میانگین کشوری است، اما با وجود این ظرفیت، همچنان در تأمین و مدیریت آب مورد نیاز بخش کشاورزی با چالش‌هایی مواجه هستیم.
او با بیان اینکه بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی استان به منابع آب تأمین شده از بالادست وابسته است، افزود: حدود ۷۰ درصد شالیزار‌های گیلان به منابع آبی وابسته هستند که از بالادست تأمین می‌شود؛ بنابراین تکمیل سد‌های نیمه‌تمام از جمله ضرورت‌های اساسی مدیریت منابع آب استان است.
حق‌شناس سد‌های پلرود و شفارود و سایر طرح‌های تأمین آب را از طرح‌های مهم استان برشمرد و تصریح کرد: برخی از این طرح‌ها حدود دو دهه قبل آغاز شده‌اند و تکمیل آنها می‌تواند تأثیر ماندگاری در مدیریت منابع آب، تأمین نیاز‌های کشاورزی و توسعه پایدار گیلان داشته باشد.
او تصریح کرد: در جریان پیگیری‌های انجام شده از رئیس‌جمهور درخواست کردیم اعتبارات این طرح‌ها طی امسال و سال آینده افزایش یابد تا زمینه تکمیل و بهره‌برداری از آنها فراهم شود.
تکمیل سدها؛ سرمایه‌گذاری برای آینده اقتصادی و کشاورزی گیلان
اکنون با تصویب اعتبار جدید و اعلام آمادگی دولت برای پیگیری وضعیت طرح‌ها، انتظار می‌رود با تعیین سهم هر طرح، زمان‌بندی مشخص تخصیص منابع و نظارت مستمر بر روند اجرا، زمینه عبور این طرح‌های راهبردی از موانع موجود و حرکت به سمت تکمیل و بهره‌برداری فراهم شود.
در واقع، گیلان به‌رغم برخورداری از منابع آبی و ظرفیت‌های طبیعی قابل توجه، برای مدیریت بهینه این منابع و پاسخگویی به نیاز‌های رو به رشد خود، به زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و توزیع مطمئن آب نیازمند است. از این رو، تکمیل سد‌های پلرود، دیورش و شفارود نه‌تنها یک ضرورت عمرانی، بلکه سرمایه‌گذاری بلندمدت برای آینده اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی استان به شمار می‌رود.